جولداۋ-2025: پرەزيدەنت تاپسىرماسى قالاي ورىندالدى؟

بۇل - پرەزيدەنتتىڭ 8- جولداۋى ەدى. داستۇرگە سايكەس مەملەكەت باسشىسى جىل سايىن پارلامەنتتىڭ جاڭا سەسسياسىنىڭ اشىلۋ راسىمىندە ءسوز سويلەيتىن. تەك 2022 -جىلى عانا بۇل ۇردىسكە وزگەرىس ەنىپ، ءبىر جىلدا 2 جولداۋ ارنالدى: العاشقىسى - ناۋرىزدا، كەيىنگىسى - قىركۇيەكتە.

پرەزيدەنت جولداۋى - جاي ساياسي مالىمدەمە ەمەس. وندا قوعامنىڭ كوكەيىندە جۇرگەن ماسەلەلەر كوتەرىلىپ، ەكونوميكادان باستاپ الەۋمەتتىك سالاعا دەيىنگى باسىم مىندەتتەر بەلگىلەنەدى. مىسالى، وتكەن جولداۋلاردا كوتەرىلگەن اەس قۇرىلىسى، اكىمدەردى تىكەلەي سايلاۋ، ۇلتتىق قوردان بالالارعا قارجى اۋدارۋ، اۋىلداردى كوركەيتۋ سەكىلدى ماسەلەلەر كەيىن ناقتى ىسكە ۇلاسقانىن بىلەمىز. ال 2024 -جىلعى جولداۋدىڭ وزەگى بولعان زاڭ مەن ءتارتىپ تاقىرىبى بۇگىندە ۇلتتىق كونتسەپتسياعا اينالىپ وتىر. سوندىقتان جولداۋدا ايتىلعان ءاربىر باستاما تۇپتەپ كەلگەندە قاراپايىم ازاماتتىڭ ومىرىنە اسەر ەتەدى دەسەك ءجون.

پارلامەنتتىڭ كەلەشەگى شەشىلدى

وتكەن جىلعى جولداۋدا پارلامەنت تاعدىرىنا قاتىستى ماڭىزدى ۇسىنىس - ءبىر پالاتالى پارلامەنت قۇرۋ يدەياسىن ەستىدىك. قاسىم-جومارت توقايەۆ ۇسىنىستى قوعام تالقىلاۋى كەرەگىن، شەشىمدى دە حالىقتىڭ ەركىنە سالۋ قاجەتىن باسا ايتتى. كەيىن قازان ايىنىڭ باسىندا پارلامەنتتىك رەفورما جونىندەگى جۇمىس توبى قۇرىلىپ، حالىقتان كەلگەن 2 مىڭنان استام ۇسىنىس- حات قارالعانى كوپكە بەلگىلى.

- مەن ءدال بۇگىن ەلىمىزدە كوپ ۇزاماي ءبىر پالاتالى پارلامەنت قۇرۋ تۋرالى باستاما كوتەرگىم كەلەدى. بىردەن ايتايىن، بۇل - وتە ماڭىزدى ماسەلە. ونى اسىعىس جۇزەگە اسىرۋعا بولمايدى. بۇل رەفورما ازاماتتىق سەكتوردا، ساراپشىلار ورتاسىندا، سونداي- اق، ارينە، قازىرگى پارلامەنتتە جان- جاقتى تالقىلانۋى قاجەت، - دەگەن بولاتىن پرەزيدەنت وتكەن جىلعى جولداۋىندا.

مەملەكەت باسشىسى ايتقان جان- جاقتى تالقى شىنىندا جۇزەگە استى. كونستيتۋتسيالىق كوميسسيا وتىرىسىندا، باق پەن الەۋمەتتىك جەلىدە كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر ەنگىزۋگە قاتىستى ەل پىكىرىن ەستىدىك. ءبىر پالاتالى پارلامەنتتىڭ ۇتىمدى تۇسىن ءارى زاڭ شىعارۋ پروتسەسىنە قاتىستى وڭتايلى جاعى باسىم شىققان. ناتيجەسىندە، جاڭا اتا زاڭ قابىلداۋ جونىندەگى رەفەرەندۋمدا پارلامەنتكە قاتىستى رەفورما قولداۋ تاپتى.

Alatau City-گە ارنايى مارتەبە بەرىلدى

مەملەكەت باسشىسى جولداۋدا Alatau City-گە ەرەكشە ءمان بەردى. شاھاردى ىسكەرلىك جانە يننوۆاتسيالىق ورتالىققا اينالدىرۋ كەرەگى بۇرىن دا ايتىلعانىمەن، بۇل جولى ناقتى تاپسىرما مەرزىممەن شەگەلەنگەن. پرەزيدەنت قالاعا ەرەكشە ستاتۋس بەرۋگە ۇكىمەتكە 10 كۇن مۇرشا بەرىپ، باسقارۋ ەرەجەلەرى، قارجىلىق مودەلىن ناقتىلاۋدى تاپسىردى. سوندىقتان جولداۋدان كوپ وتپەي الاتاۋ قالاسى ارنايى مارتەبە ەنشىلەدى.

- ارنايى قۇقىقتىق مارتەبە - قالاعا بەرىلەتىن ارتىقشىلىق ەمەس، جوبانىڭ قاعاز جۇزىندە قالىپ قويماي، ناقتى ىسكە اسۋىنا قاجەتتى شارا نەمەسە قۇرال ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون.

Alatau City ايماقتاعى تولىق تسيفرلانعان العاشقى قالاعا اينالۋعا ءتيىس. مۇندا Smart City تەحنولوگيالارىن قولدانۋدان باستاپ تاۋارلار مەن قىزمەت اقىسىن كريپتوۆاليۋتامەن تولەۋگە دەيىنگى جاڭالىقتىڭ بارلىعى ەنگىزىلۋى كەرەك، - دەدى قاسىم- جومارت توقايەۆ.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاراپىنان تانىتقان قىزىعۋشىلىق شەتەلدىك كومپانيالاردى وياتتى. قازىرگى تاڭدا جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا Surbana Jurong, KPMG Korea, Alatau City Bank سەكىلدى كومپانيالار اتسالىسۋعا نيەتتى. Alatau City قالاسىنىڭ قۇرىلىسىنا وڭتۇستىك كورەيا، سينگاپۋر جانە ا ق ش ەلدەرى اسا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر.

سيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت

2025 -جىلى جولداۋ «جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندەگى قازاقستان: وزەكتى ماسەلەلەر جانە ونى تۇبەگەيلى سيفرلىق وزگەرىستەر ارقىلى شەشۋ» تاقىرىبىن ارقاۋ ەتكەن. كوپشىلىك اتاۋىنان- اق بارلىق سەكتوردى تسيفرلاندىرۋعا باسىمدىق بەرىلەتىنىن اڭعاردى. وعان قوسا پرەزيدەنت تە جولداۋدا «سيفرلاندىرۋ» ءسوزىن 14 رەت، «جاساندى ينتەللەكت» ءسوزىن 31 رەت قايتالاعان. ءتىپتى اراسىندا سيفرلاندىرۋ ستراتەگيالىق مىندەت رەتىندە ايقىندالعانىن اڭعاردىق، ياعني مەملەكەت باسشىسى ءۇش جىلدا جاپپاي سيفرلىق ەلگە اينالامىز دەدى.

جولداۋعا ۇكىمەت جاۋابى دا جاعىمدى بولدى. تاپسىرمانى ورىنداۋ ءۇشىن جاساندى ينتەللەكت جانە سيفرلىق دامۋ مينيسترلىگىن قۇرۋ، سيفرلىق كودەكستى ازىرلەۋ، جاساندى ينتەللەكتىنى ەكونوميكاعا ەنگىزۋ قارقىندى ءجۇردى. پرەزيدەنت پارمەنىنەن كەيىن ون كۇننىڭ ىشىندە جاساندى ينتەللەكت جانە سيفرلىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ ەسىگى اشىلسا، كەيىن سالاعا قاتىستى قۇقىقتىق قۇجاتتار بىرىنەن كەيىن ءبىرى جارىققا شىقتى: پرەزيدەنت 2025 -جىلى 17 -قاراشادا «جاساندى ينتەللەكت تۋرالى» زاڭعا، بيىل 9 -قاڭتاردا سيفرلىق كودەكسكە قول قويدى.

جاڭا مينيسترلىكتىڭ جاساعان قادامى كوپ. ۆەدومستۆو كومەگىمەن جاساندى ينتەللەكتىنى 2029 -جىلعا دەيىن دامىتۋ تۇجىرىمداماسى مەن Digital Kazakhstan جالپى ۇلىتتىق ستراتەگياسى بەكىتىلدى. مۇنىڭ ءبارى جاساندى ينتەللەكتىنى ەكونوميكا مەن ەڭبەك نارىعىنا بەيىمدەپ، بارلىق سالاداعى سيفرلىق ترانسفورماتسيا قاعيداسىن قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتكەنىن ايتا كەتۋ كەرەك.

ءبىلىم بەرۋ مەن مەديسينا دامىدى

ايتا كەتەرلىگى، پرەزيدەنت جولداۋدا «كەلەشەك مەكتەپتەرى» جوباسىن تولىق اياقتاۋدى تاپسىرعان بولاتىن. ويتكەنى جولداۋعا دەيىن جوبا اياسىندا جوسپارلانعان 217 مەكتەپتىڭ 150- ءى عانا جۇمىس ىستەپ تۇرعانى ءمالىم بولدى. مەملەكەت باسشىسى قالعان نىسانداردى قىسقا مەرزىمدە پايدالانۋعا بەرۋدى مىندەتتەپ، قالعان ءبىلىم وشاعى 2025 -جىلى ەل يگىلىگىنە بەرىلدى.

ناتيجەسىندە ءبىلىم بەرۋ ينفراقۇرىلىمى ارتىق جۇكتەمەدەن ارىلدى دەسەك بولاتىنداي. جوبا اياسىندا ءبىلىم ينفراقۇرىلىمى 460 مىڭ وقۋشىعا ارنالعان جاڭا ورىندارمەن تولىقتى. باستىسى، «كەلەشەك مەكتەپتەرى» جوباسىنىڭ كومەگىمەن ءۇش اۋىسىمدا جۇمىس ىستەگەن 54 مەكتەپتىڭ جانە اپاتتى جاعدايداعى 12 ءبىلىم وشاعىنىڭ ماسەلەسى تولىعىمەن شەشىلگەنى ەستە.

جولداۋ اۋىلدىق جەرلەردەگى مەديتسينانىڭ ىلگەرىلەۋىنە دە كومەگىن تيگىزدى. وتكەن جىلدىڭ سوڭىنا قاراي العاشقى مەديسينالىق- سانيتارلىق كومەك كورسەتەتىن 195 نىساننىڭ پايدالانۋعا بەرىلىپ، شالعايداعى ميلليونداعان اۋىل تۇرعىنى ساپالى مەديتسينالىق كومەك الا باستادى.

كولىك-لوگيستيكا: Smart Cargo-دان تەمىرجولعا دەيىن

جولداۋدا كولىك-لوگيستيكا سالاسى قالىس قالمادى. كوپتەن ايتىلىپ جۇرگەن كەدەندىك راسىمدەر مەن لوگيستيكانى سيفرلاندىرۋ جايى كۇن تارتىبىنە قايتا شىقتى. ماسەلەن، پرەزيدەنت قازان ايىنا دەيىن ىسكە قوسۋدى تاپسىرعانSmart Cargo جۇيەسى قازىر جۇمىس ىستەپ تۇر. پلاتفورما كەدەن مەن لوگيستيكاداعى 58 اقپاراتتىق جۇيەنى ءبىر ورتاعا بىرىكتىردى. بۇل ارقىلى Smart Cargo جۇيەسى ەلدەگى كولىك- لوگيستيكا سالاسىنداعى جۇكتەردىڭ بارلىعىن دەرلىك باقىلاۋعا الۋعا قاۋقارلى دەگەن ءسوز. بۇگىندە سيفرلىق شەشىمنىڭ ارقاسىندا شەكارادان وتەتىن جۇك قوزعالىسى 30 پايىزعا جانە كەزەك كۇتۋ 10 ەسەگە كەمىگەن.

جولداۋدان كەيىن تەمىرجول ينفراقۇرىلىمىنا قاتىستى ماڭىزدى جوبالار جالعاستى. ۇزىندىعى 836 شاقىرىمدى قۇرايتىن «دوستىق - مويىنتى» ۋچاسكەسىنىڭ ەكىنشى تەمىرجول جەلىسى پايدالانۋعا بەرىلسە، « قىزىلجار - مويىنتى» جانە «باقتى - اياگوز» تەمىرجول جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىسى باستالعان. جاڭا جەلىلەر تولىق كولەمدە ىسكە قوسىلعان جاعدايدا قازاقستان- قىتاي تەمىرجول باعىتتارىنىڭ وتكىزۋ قۋاتى بەس ەسەگە دەيىن ارتپاق.

اۋىل شارۋاشىلىعى مەن سۋ سالاسى

وتكەن جىلعى قىركۇيەكتە بەرىلگەن تاپسىرمانىڭ ءبىر پاراسى اۋىل شارۋاشىلىعىنا دا قاتىستى. پرەزيدەنت بوس جاتقان جانە زاڭسىز الىنعان اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن كەرى قايتارىپ، ونى قايتا بولۋگە پارمەن بەردى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇستانىمىنا سۇيەنسەك، جەر يەسىز قالماۋعا ءتيىس، جەردى تەك ونىڭ ءقادىرىن بىلەتىن ازاماتتارعا بەرۋ كەرەك.

سوندىقتان كەيىنگى ءبىر جىلدا مەملەكەتكە قايتارىلعان جەرلەردى قايتا اينالىمعا قوسۋ جۇمىسى جالعاسىپ كەلەدى. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، 2022 -جىلدان بەرى مەملەكەت مەنشىگىنە 13,5 ميلليون گەكتاردان استام اۋىل شارۋاشىلىعى جەرى وتكەن بولسا، سونىڭ شامامەن 6 ميلليون گەكتارى عانا باستاپقى كەزەڭدە قايتا ءبولىنىپتى. وسى ماسەلەنى جۇيەلى تۇردە شەشۋ ءۇشىن پرەزيدەنت اكىمدىكتەرگە قايتارىلعان القاپتاردى ءتيىمدى پايدالانۋعا بەرىپ، تۇراقتى اۋىل شارۋاشىلىعى اينالىمىنا ەنگىزۋدى جۇكتەدى.

مينيسترلىكتىڭ مالىمەتىنشە، قازىر 7,5 ميلليون گەكتار جەردى اۋىل شارۋاشىلىعى اينالىمىنا ەنگىزۋ جونىندەگى تاپسىرما ورىندالعان. ونىڭ 3,5 ميلليون گەكتارى مال جايۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا، 4 ميلليون گەكتارى اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەرگە كونكۋرستىق نەگىزدە بەرىلگەن ەكەن. قالعان بولىگى كەزەڭ- كەزەڭىمەن ۇلەستىرىلەتىن بولادى.

سونىمەن قاتار جولداۋدان كەيىن جەرۇستى جانە جەراستى سۋلارى جونىندەگى اقپاراتتى جۇيەلەۋدە ىلگەرىلەۋ بار. وسى ماقساتتا سۋ رەسۋرستارىنىڭ ۇلتتىق اقپاراتتىق جۇيەسى ازىرلەنۋدە. جاۋاپتى مينيسترلىك پلاتفورمانى جىل سوڭىنا دەيىن پايدالانۋعا بەرەمىز دەپ وتىر. جۇيەگە سۋ قورلارى، گيدروتەحنيكالىق نىساندار تۋرالى دەرەكتەر ەنگىزىلىپ، جاساندى ينتەللەكت پەن عارىشتىق مونيتورينگپەن بايلانىستىرىلماق.

فۋتبول كلۋبتارى جەكەگە ءوتتى

جولداۋدا قاسىم-جومارت توقايەۆ فۋتبول كلۋبتارىن جەكەشەلەندىرۋ قارقىنىنا كوڭىلى تولمايتىنىن ءبىلدىرىپ، بۇل باعىتتاعى جۇمىستى جەدەلدەتۋ كەرەگىن ايتتى. سودان بەرى ءبىرقاتار كلۋب ەلەكتروندى اۋكسيون ارقىلى ساتىلدى. ولاردىڭ قاتارىنا:

«اقتوبە» فۋتبول كلۋبى؛

«تۇران» فۋتبول كلۋبى؛

«اتىراۋ» فۋتبول كلۋبى؛

«قايسار» فۋتبول كلۋبى؛

« قىزىلجار» فۋتبول كلۋبى؛

«جەڭىس» فۋتبول كلۋبى؛

«شاحتەر» فۋتبول كلۋبى؛

«ورداباسى» فۋتبول كلۋبى؛

«وقجەتپەس» فۋتبول كلۋبى؛

«ەلىماي» فۋتبول كلۋبى؛

«توبىل» فۋتبول كلۋبى قوسىلعان.

سونىمەن قاتار وتكەن جىلدان باستاپ مەملەكەت قپل كلۋبتارىنداعى شەتەلدىك ويىنشىلاردىڭ شىعىندارىن بيۋدجەت ەسەبىنەن وتەۋگە زاڭمەن تىيىم سالدى.

ەسكەرەر جايت، جولداۋدان كەيىن وتاندىق كاسىبي فۋتبولدىڭ قارجىلاندىرۋ جۇيەسى تۇبەگەيلى وزگەردى. بۇعان دەيىن كلۋبتاردىڭ نەگىزگى شىعىنى وڭىرلىك بيۋدجەت ەسەبىنەن جابىلسا، قازىر مەملەكەت بۇل مودەلدەن بىرتىندەپ الىستاپ، فۋتبولدىڭ ۇزاق مەرزىمدى دامۋىنا قاجەتتى ينفراقۇرىلىم مەن اكادەميالاردى قولداۋعا باسىمدىق بەرۋدە. ال كاسىبي كوماندالاردىڭ كۇندەلىكتى قىزمەتى مەن قارجىلىق تۇراقتىلىعى جەكە سەكتوردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىندە.

ينۆەستيتسياعا يەك ارتۋ

وتكەن جىلعى قىركۇيەكتە وزگە سالالاردىڭ جاي- كۇيى دە قاراۋسىز قالمادى. مىسالى، پرەزيدەنت ينۆەستيتسيالاردى تەك شيكىزات سەكتورىنا ەمەس، وڭدەۋ ونەركاسىبى، سيرەك مەتالداردى وڭدەۋگە دە باعىتتاۋدى تالاپ ەتتى. ءتىپتى گەولوگيالىق مالىمەتتەردى جۇيەلەۋ ءۇشىن ج ي- ءدى بەلسەندى قولدانىپ، ۇلتتىق گەولوگيالىق قىزمەت بازاسىندا ارنايى زەرتحانا اشۋدى جۇكتەدى. مۇنىڭ بارلىعى قازىر ورىندالۋ بارىسىندا.

وعان قوسا ينفراقۇرىلىم سالاسىندا كولىك- لوگيستيكا الەۋەتىن ارتتىرۋ، سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋدى تولىق سيفرلاندىرۋ جانە تۇرعىن- ءۇي كوممۋنالدىق جۇيەسىن جەتىلدىرۋ باستى مىندەت رەتىندە بەكىگەن. الەۋمەتتىك ساياساتقا توقتالعان مەملەكەت باسشىسى ءتيىمسىز جەڭىلدىكتەر مەن تولەمدەردى وڭتايلاندىرۋدى، ال مەديتسينا سالاسىندا قىزمەت ساپاسىن ارتتىرىپ، ءبىرىڭعاي پاكەتتەردى ەنگىزۋدى تاپسىرعان. ەلدەگى كادر تاپشىلىعىن شەشۋ ءۇشىن 2025 -جىل «جۇمىسشى ماماندىقتارىنىڭ جىلى» دەپ جاريالانىپ، تەحنيكالىق كاسىپتەردىڭ بەدەلىن ارتتىرۋعا باسا نازار اۋدارىلعانى تاعى بار.

قورىتا ايتساق، پرەزيدەنتتىڭ جولداۋدا قويىلعان تاپسىرمالارى ناقتى ناتيجەسىن بەردى. جاڭا مەكتەپتەر مەن مەديسينالىق نىساندار ىسكە قوسىلدى، كولىك سالاسىندا ءىرى جوبالار اياقتالدى. سول سەبەپتى وتكەن جىلعى جولداۋ ەكونوميكاعا دا، حالىق ومىرىنە دە اسەر ەتتى دەۋگە تولىق نەگىز بار.

اۆتورلار

ەرسىن شامشادين