بۇرىنعى سەمەي پوليگونىندا قانداي كەن ورىندارى بار جانە ولاردى يگەرۋگە كىمدەر قۇقىلى

ق ر ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، بۇرىنعى سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونى اۋماعىندا جەر قويناۋىن پايدالانۋعا بەرىلمەگەن قاتتى پايدالى قازبالاردىڭ 8 رەزەرۆتىك كەن ورنى بار. ولار - بولدىقكول، ەسىمجال، ەسىمجال-داۋلەتپاي، ەسىمجال-وڭتۇستىك قوستاراق، ەسىمجال-ۇزىنبۇلاق، قاراجال، شورسكوە كەن ورنىنىڭ شىعىس ۋچاسكەسى جانە بايبولات.

ولاردىڭ ءبىر بولىگى اباي وبلىسىنا، ەندى ءبىرى پاۆلودار وبلىسىنا قارايدى.

پاۆلودار وبلىسىنىڭ ماي اۋدانىندا ورىن تەپكەن بولدىقكول كەن ورنىنىڭ نەگىزگى بايلىعى - ۇگىلۋ قىرتىسىنداعى التىن. بۇل ۋچاسكە بويىنشا بۇعان دەيىن اۋكسيون ءوتىپ، ونىڭ جەڭىمپازى رەتىندە «BKO SMART» ج ش س انىقتالعان.

اباي وبلىسىنىڭ سەمەي قالاسى اكىمدىگىنە قاراستى اۋماقتا ورنالاسقان ەسىمجال، ەسىمجال- داۋلەتپاي، ەسىمجال- وڭتۇستىك قوستاراق جانە ەسىمجال- ۇزىنبۇلاق كەن ورىندارىندا نەگىزگى پايدالى قازبا - مارگانەتس.

— ولاردىڭ ىشىندە ەسىمجال جانە ەسىمجال-داۋلەتپاي ۋچاسكەلەرى بويىنشا دا اۋكسيوندار وتكەن. جەڭىمپازدار رەتىندە تيىسىنشە «General WAY» ج ش س جانە «Qaz Manganese» ج ش س تانىلعان. ال قاراجال كەن ورنى دا اباي وبلىسىنىڭ سەمەي قالاسى اكىمدىگىنە قاراستى اۋماقتا ورنالاسقان. ونىڭ نەگىزگى پايدالى قازباسى — بەريللي. شورسكوە كەن ورنىنىڭ شىعىس ۋچاسكەسىندە كۇمىس، مىس جانە موليبدەن بار. الايدا بۇل ۋچاسكەگە قاتىستى سوت تالقىلاۋى ءالى اياقتالعان جوق، — دەلىنگەن اقپاراتتا.

ال پاۆلودار وبلىسىنىڭ ماي اۋدانىنداعى بايبولات كەن ورنىندا التىن قۇرامدى كەن بار.

بۇدان بولەك، بۇرىنعى پوليگون اۋماعىندا كەڭ تارالعان پايدالى قازبالاردىڭ دا رەزەرۆتىك ورىندارى بار. مىسالى، ماي اۋدانىنداعى كوۆىلنوە كەن ورنىندا قۇرىلىس تاسى، ال كەرەگەتاس كەن ورنىندا قاپتاما تاس قورى ورنالاسقان.

قازىر كىم كەن وندىرۋگە قۇقىلى؟

وسى رەتتە، Kazinform ءتىلشىسىنىڭ ءبىرقاتار ساۋالىنا ق ر ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ۆيتسە-ءمينيسترى يران شارحان جاۋاپ بەردى.

— بۇگىندە بۇرىنعى سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونى اۋماعىندا قاتتى پايدالى قازبالاردى وندىرۋگە ارنالعان ەكى جەر قويناۋىن پايدالانۋ كەلىسىمشارتى قولدانىستا. ءبىرىنشىسى — «ءۇلبى مەتاللۋرگيالىق زاۋىتى» ا ق- مەن جاسالعان. كومپانياعا قاراجال كەن ورنى بويىنشا 2006 -جىلعى 10 -ساۋىردەگى № 2008 كەلىسىمشارت نەگىزىندە فليۋوريت ءوندىرۋ قۇقىعى بەرىلگەن. ەكىنشىسى — «التىن گرۋپپ قازاقستان» ج ش س- مەن جاسالعان كەلىسىمشارت. 1999 -جىلعى 4 -ناۋرىزداعى № 299 كەلىسىمشارت كومپانياعا بەسشوقى كەن ورنىندا باعالى جانە ءتۇستى مەتالداردى ءوندىرۋ قۇقىعىن بەرەدى، — دەدى ول.

پوليگون اۋماعىنداعى بارلىق انىقتالعان كەن ورىندارى قازىرگى تاڭدا وندىرىستىك يگەرۋگە بەرىلگەن دەگەن ءسوز ەمەس. كوپتەگەن ۋچاسكەلەر ءالى دە رەزەرۆتە تۇر نەمەسە بارلاۋ كەزەڭىندە.

بۇرىنعى پوليگون اۋماعىندا قازىر دە قاتتى پايدالى قازبالاردى بارلاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە.

— ماسەلەن، «ZHAMBAS- PV» ج ش س جامباس الاڭىندا 2016 -جىلعى № 4815 كەلىسىمشارت نەگىزىندە مىس كەندەرى مەن اسىل مەتالداردى بارلاپ جاتىر. ال «التىن گرۋپپ قازاقستان» ج ش س № 299 كەلىسىمشارت بويىنشا نايمانجال الاڭىندا التىن مەن كۇمىستى، سونداي-اق نايمانجال ايماعىندا قاتتى پايدالى قازبالاردى بارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە. سونىمەن قاتار پوليگون اۋماعىندا قاتتى پايدالى قازبالاردى بارلاۋعا بەرىلگەن ءبىرقاتار ليسەنزيالار دا قولدانىستا. ولاردىڭ يەلەرى اراسىندا وتاندىق جانە شەتەلدىك جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار بار. كومپانيالار تۋرالى مالىمەتتەر minerals.e-qazyna.kz ءبىرىڭعاي اقپاراتتىق پلاتفورماسىندا جاريالانعان، — دەدى يران شارحان.

ۇلكەن قاراشوقى التىن كەنىشى يگەرىلە مە؟

بۇعان دەيىن اقپارات كەڭىستىگىندە «Altyn Group Qazaqstan» كومپانياسىنىڭ ۇلكەن قاراشوقى التىن كەن ورنىن يگەرۋ جوسپارى تۋرالى مالىمەت تاراعان بولاتىن. الايدا ۆيتسە-مينيستر ءوز جاۋابىندا كومپانياعا ءدال كەن ورنىن يگەرۋ قۇقىعى بەرىلمەگەنىن ايتتى.

— كومپانيانىڭ قولدانىستاعى № 299 كەلىسىمشارتى وعان نايمانجال الاڭىندا التىن مەن كۇمىستى بارلاۋعا جانە نايمانجال ايماعىندا قاتتى پايدالى قازبالاردى بارلاۋعا قۇقىق بەرەدى. دەمەك، بارلاۋ قۇقىعى مەن كەن ورنىن ونەركاسىپتىك يگەرۋ قۇقىعىن ءبىر ۇعىم رەتىندە قاراستىرۋعا بولمايدى، — دەيدى ول.

ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىك

بۇرىنعى سەمەي پوليگونىنىڭ ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى مۇنداعى كەز كەلگەن وندىرىستىك جوبادا ەكولوگيالىق جانە رادياتسيالىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە باسا ءمان بەرىلەدى.

مينيسترلىك بۇل باعىتتاعى قوعامدىق باقىلاۋ قازاقستاننىڭ ەكولوگيالىق زاڭناماسى اياسىندا جۇزەگە اساتىنىن اتاپ ءوتتى.

— ەكولوگيالىق كودەكستىڭ 73-بابىنا سايكەس، ىقتيمال اسەر ەتۋ تۋرالى ەسەپتەردىڭ جوبالارى رەسمي ينتەرنەت- رەسۋرستاردا جاريالانىپ، ولار قوعامنىڭ تانىسۋىنا كەمىندە 30 كۇن قولجەتىمدى بولۋى ءتيىس. سونىمەن بىرگە قوعامدىق تىڭداۋلار تۋرالى حابارلاندىرۋلار قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە ب ا ق ارقىلى تاراتىلادى. قوعامدىق تىڭداۋلار اياقتالعاننان كەيىن ءتيىستى حاتتاما راسىمدەلىپ، جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان ونى ەكى جۇمىس كۇنىنەن كەشىكتىرمەي ءوزىنىڭ رەسمي ينتەرنەت-رەسۋرسىندا ورنالاستىرۋى قاجەت، — دەلىنگەن حابارلامادا.

ينۆەستورلاردان جاڭا ۇسىنىس تۇسكەن جوق

بۇگىندە پوليگون اۋماعىندا تاۋ-كەن بايىتۋ كومبيناتىن نەمەسە پايدالى قازبالاردى قايتا وڭدەيتىن كاسىپورىن سالۋعا قاتىستى ينۆەستورلاردان ءوتىنىم نەمەسە ۇسىنىس تۇسپەگەن.

ق ر «جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» كودەكسىنە سايكەس، بۇرىنعى سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونى اۋماعىندا جەر قويناۋىن پايدالانۋ جونىندەگى وپەراتسيالاردى جۇرگىزۋگە جالپى تىيىم جوق. ءبىراق كەز كەلگەن جوبا ەكولوگيالىق زاڭناما مەن ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنا ساي بولۋى ءتيىس.

يران شارحاننىڭ ايتۋىنشا، مينيسترلىككە ءتيىستى ۇسىنىستار تۇسكەن جاعدايدا ولاردى ءوز قۇزىرەتى شەگىندە قاراۋعا دايىن.

P/S: وسىلايشا، بۇرىنعى سەمەي پوليگونىنىڭ جەر قويناۋى ءالى دە ەكونوميكالىق قىزىعۋشىلىق تۋدىراتىن اۋماق بولىپ وتىر. مۇندا التىن، كۇمىس، مىس، مارگانەتس، بەريللي جانە وزگە دە پايدالى قازبالاردىڭ قورى بار. الايدا ولاردىڭ انىقتالعانى اۆتوماتتى تۇردە يگەرىلەدى دەگەندى بىلدىرمەيدى. ءار ۋچاسكە بويىنشا جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعى، گەولوگيالىق بارلاۋ ناتيجەلەرى، ەكولوگيالىق تالاپتار جانە ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى جەكە قارالادى.

ەسكە سالساق، بۇعان دەيىن سەمەي پوليگونىنىڭ جابىلعانىنا 35 جىل تولۋىنا وراي پرەزيدەنتتىك ورتالىقتا ارنايى كورمە اشىلعانى حابارلانعان.

اۆتورلار

بوتاكوز كەنجەحان قىزى