يران ازاماتتىعىنان شىعۋ قيامەت: شەتكە بارىپ تۇراقتاپ قالعان يراندىقتار

شەتكە بارىپ تۇراقتاپ قالۋ يراندىقتار اراسىندا ورتا عاسىرلاردان باستالدى. دەرەكتەردە يراندا بيلىك قۇرعان سەفيەۆي اۋلەتى ەلشىلەرىنىڭ بارعان ەلىندە قالىپ قويعانى جايلى مالىمەتتەر بار. ماسەلەن، ريم پاپاسىنا ەلشىلىككە جىبەرىلگەن يران ەلشىسى كاتوليك ءدىنىن قابىلداپ، سوندا تۇراقتاپ قالعانى سياقتى دەرەكتەر كەزدەسەدى. مونتەسكە «پارسى جازبالارى» اتتى ادەبي شىعارماسىندا ەۋروپاعا كەتكەن يراندىقتار اتىنان سويلەيدى. 
يران ەۋروپاعا العاشقى ستۋدەنتتەرىن 19-عاسىردا فرانسيادا وقىتقان. 20 -عاسىردىڭ 20 -جىلدارى قاجار اۋلەتىنىڭ بيلىكتەن شەتتەپ، ەۋروپاعا قونىس اۋدارۋى دياسپورا قاراسىن مولايتتى. كەيىنگى وزگەرىستەر، ساياسي تارتىستار، ەلدەگى قۋعىن-سۇرگىننەن بوي تاسالاعان توپ- توبىمەن ەۋروپا، امەريكاعا قونىستانىپ جاتتى. كوممۋنيزم ەلەسىمەن سوۆەت ەلدەرىنە دە كەلىپ، سوتتالعان كەزدەرى بولدى. سىبىردە ايداۋدا بولعان العاشقى يراندىق، كەيىن تاجىكستاندا تۇرعان بەلگىلى دارىگەر، سوڭىنان امەريكاعا قونىس اۋدارعان اتو سەفيەۆيدىڭ ەستەلىكتەرى «ماگاداندا ادام قارتايمايدى» دەگەن كىتاپقا ارقاۋ بولعان.
يراندا 1979 -جىلى يراندا يسلام رەۆوليۋتسياسى ورناعاننان بەرى شەتكە قونىس اۋدارعان ميگرانتتار تولقىنى قالىڭدادى. الدى - ەۋروپا، امەريكا، كانادا، ارتى ازيا ەلدەرىنە بەت الدى. ا ق ش- تا يران دياسپوراسى قالىڭ قونىستانعان لوس-انجەلەس قالاسىن يراندىقتار «يران- جلەس»، نەمەسە «تەگەران- جلەس» اتاندىرىپ جىبەردى. 1980-88 -جىلدارى ارالىعىنداعى يران-يراك سوعىسى دا سوعىس ايماعىنان قونىس اۋدارۋشىلار كوشىنە سەبەپ بولدى.
توقسانىنشى جىلدارى جاپونيا، كورەياعا زاڭدى-زاڭسىز كەتكەندەر كوبەيدى. ال بۇرىنعى سوۆەت ەلدەرىنە قونىس اۋدارعاندار ىشىندە رەسەي ءجيى اتالادى. امەريكالىق جۋرناليست دەۆيد حوففمان سوۆەت وداعى ىدىرايتىن قارساڭدا رەسەي ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە ساباق بەرەتىن يراندىقتار ءجيى بايقالعانىن جازعان.
يران جاستارىنىڭ كوبى ۋنيۆەرسيتەتتى بىتىرگەندە شەتكە كەتۋدى ستيمۋل كورەدى. سەبەپ - سانكسياداعى ەلدە ءومىر سۇرگىسى كەلمەيدى، ازات ومىرگە ۇمتىلادى.
يسلام اتىمەن قۇرىلعان سوڭعى 47 جىلداعى جۇيەدە يران وزىنە قارسى مامانداردى ءوزى كوپتەپ تاربيەلەپ بەردى. سوندىقتان يرانمەن جۇمىس ىستەيتىن ەلدەر شەتتە جۇرگەن يراندىق مامانداردى ىسكە تارتادى. پارادوكس جاعدايلار دا كەزدەسەدى. ماسەلەن، بەلگىلى اياتوللالاردىڭ گەرمانيا ءتارىزدى ەلدەردەگى ءبىر كەزدە ەلدەن كەتكەن يراندىقتاردىڭ جەكە كلينيكاسىندا ەمدەلىپ تۇراتىنى جاسىرىن ەمەس. 
يزرايل قۇرىلماي تۇرعاندا ەۆرەي قاۋىمىنىڭ ەڭ كوپ شوعىرلانعان جەرى يران بولعان. يزرايلدىڭ سەگىزىنشى پرەزيدەنتى بولعان موشە كاتساۆ - يران ەۆرەيلەرىنەن شىققان ساياساتكەر. ياعني، ول دا دياسپورا وكىلى.
تاعى ءبىر قايشىلىق - يران ازاماتتىعىنان شىعۋ قيامەتتىڭ قيامەتى. قوس ازاماتتىققا تىيىم سالعان رەسمي بيلىك ادامداردى ازاماتتىقتان شىعارماۋدىڭ بارلىق جولىن قاراستىرىپ قويعان. ياعني، ازاماتتارىن كەپىلدىكتە ۇستاۋدىڭ ءبىر ءتۇرى. ءبىر ەلدەر ادامداردى ازاماتتىعىنان شىعارىپ جازالاسا، يران ازاماتتىقتان شىعارماي جازالايدى. ازاماتتىقتان شىققان كۇننىڭ وزىندە رۇستەمنىڭ جەتى سوعىسىن وتكەرگەندەي قيىندىقتان وتەسىڭ. جانە يرانعا مۇلدە بارماۋعا كونەسىڭ. ماڭگىلىك سانكسيا.

قۋانىشبەك قاري پاراقشاسىنان الىندى