دىنگە قۇرمەت، زاڭعا باعىنۋ: قازاقستانداعى زايىرلى قوعامنىڭ نەگىزدەرى
استانا. KAZINFORM - قازاقستان - ءتۇرلى ەتنوس پەن مادەنيەت، ءارتۇرلى ءدىني سەنىم وكىلدەرى قاتار ءومىر ءسۇرىپ جاتقان مەملەكەت. وسىنداي الۋان ءتۇرلى قوعامدا تۇراقتىلىق پەن ءوزارا تۇسىنىستىكتى ساقتاۋدىڭ ماڭىزدى شارتتارىنىڭ ءبىرى - زايىرلىلىق قاعيداتىن قۇرمەتتەۋ.
زايىرلى قوعام ءدىندى جوققا شىعارمايدى. كەرىسىنشە، ءار ازاماتتىڭ ءدىني سەنىم بوستاندىعىن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ، قوعامدىق قاتىناستاردىڭ زاڭ نەگىزىندە رەتتەلۋىن كوزدەيدى.
زايىرلىلىق دەگەنىمىز نە؟
قازاقستان كونستيتۋتسياسىنا سايكەس، ەلىمىز ءوزىن دەموكراتيالىق، زايىرلى، قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك مەملەكەت رەتىندە ورنىقتىرادى. بۇل قاعيدا مەملەكەتتىڭ ءدىني ۇيىمداردان بولىنگەنىن جانە ازاماتتاردىڭ ءدىني سەنىمىنە بايلانىستى قۇقىقتارى زاڭمەن قورعالاتىنىن بىلدىرەدى.
زايىرلىلىقتى دىنگە قارسى ۇستانىم رەتىندە ءتۇسىنۋ دۇرىس ەمەس. ونىڭ نەگىزگى ءمانى - مەملەكەت پەن ءدىن ينستيتۋتتارىنىڭ قىزمەت سالالارىن اجىراتۋ، ازاماتتاردىڭ ار-وجدان جانە ءدىني سەنىم بوستاندىعىن ساقتاۋ.
قازاقستاندا ءار ازامات ءوز ءدىنىن ۇستانۋعا نەمەسە ەشقانداي ءدىندى ۇستانباۋعا قۇقىلى. سونىمەن قاتار ادامنىڭ ءدىني كوزقاراسىنا بايلانىستى كەمسىتۋگە جول بەرىلمەيدى.
بۇل قاعيدات قوعامداعى ءتۇرلى كوزقاراستاردىڭ بەيبىت قاتار ءومىر سۇرۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىر ادامنىڭ ءدىني ۇستانىمى ەكىنشى ادامنىڭ قۇقىعى مەن بوستاندىعىن شەكتەمەۋى ءتيىس.
دىنگە قۇرمەت - ءوزارا سىيلاستىقتان باستالادى
قازاقستان قوعامىندا يسلام، پراۆوسلاۆيە، كاتوليتسيزم، پروتەستانتتىق باعىتتار، يۋدايزم جانە باسقا دا ءدىني سەنىم وكىلدەرى بار. ءار ءدىننىڭ وزىندىك ءداستۇرى مەن قۇندىلىقتارى قالىپتاسقان.
دىنگە قۇرمەت تەك ءوز سەنىمىڭدى ۇستانۋمەن شەكتەلمەيدى. ول باسقا ادامنىڭ تاڭداۋىنا تۇسىنىستىكپەن قاراۋدى دا بىلدىرەدى.
مىسالى، ادامنىڭ ءدىني كيىم كيۋى، ءدىني مەرەكەلەردى اتاپ ءوتۋى نەمەسە عيبادات ەتۋى - ونىڭ جەكە سەنىمىنە بايلانىستى ماسەلە. ءبىراق قوعامدىق ورتادا بۇل قۇقىقتار باسقا ازاماتتاردىڭ زاڭدى مۇددەلەرىمەن جانە قولدانىستاعى زاڭ تالاپتارىمەن ۇيلەسۋى قاجەت.
سوندىقتان زايىرلى قوعامداعى ءدىني مادەنيەتتىڭ ماڭىزدى بولىگى - ءوز قۇقىعىڭدى ءبىلۋ عانا ەمەس، وزگەنىڭ قۇقىعىن دا قۇرمەتتەۋ.
زاڭ - بارشاعا ورتاق تالاپ
زايىرلى مەملەكەتتىڭ تاعى ءبىر نەگىزگى قاعيداتى - زاڭنىڭ ۇستەمدىگى. قوعامداعى بارلىق ازاماتتار مەن ۇيىمدار، ولاردىڭ ءدىني كوزقاراسىنا قاراماستان، كونستيتۋتسيا مەن زاڭداردى ساقتاۋعا مىندەتتى.
ءدىني سەنىم ادامنىڭ دۇنيەتانىمىنا اسەر ەتۋى مۇمكىن، الايدا قوعامدىق ءتارتىپ پەن ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى زاڭ ارقىلى رەتتەلەدى.
بۇل جەردە ماڭىزدى ءبىر ۇستانىم بار: ءدىندار ادام دا، دىنگە سەنبەيتىن ادام دا زاڭ الدىندا تەڭ. بىرەۋدىڭ ءدىني سەنىمى وعان زاڭ تالاپتارىن ورىنداماۋعا نەمەسە باسقا ادامنىڭ قۇقىعىن بۇزۋعا نەگىز بولا المايدى.
وسى تۇرعىدان العاندا، «دىنگە قۇرمەت» پەن «زاڭعا باعىنۋ» ءبىر-بىرىنە قايشى ۇعىمدار ەمەس. كەرىسىنشە، ەكەۋى دە تۇراقتى قوعام قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتتەرى.
ءدىني ساۋاتتىلىقتىڭ ماڭىزى
قازىرگى اقپاراتتىق كەڭىستىكتە ءدىني تاقىرىپتاعى اقپارات وتە كوپ. الەۋمەتتىك جەلىلەردە ءدىني ماسەلەلەرگە قاتىستى ءتۇرلى پىكىرلەر، تۇسىندىرمەلەر مەن ماتەريالدار تارالادى. ولاردىڭ بارلىعى بىردەي سەنىمدى نەمەسە كاسىبي تۇرعىدان نەگىزدەلگەن بولماۋى مۇمكىن.
سوندىقتان ءدىني ساۋاتتىلىقتىڭ ماڭىزى ارتىپ كەلەدى.
ءدىني ساۋاتتى ادام اقپاراتتى سىن تۇرعىسىنان قابىلداپ، ءدىني ماسەلەلەر بويىنشا سەنىمدى دەرەككوزدەردى اجىراتا بىلەدى. سونىمەن قاتار ول ءدىني ۇعىمداردى قوعامداعى قۇقىقتىق جانە مادەني نورمالاردان بولەك قاراستىرمايدى.
بۇل اسىرەسە جاستار ءۇشىن ماڭىزدى. جاس ادامنىڭ ءدىني دۇنيەتانىمى بىلىممەن، سىني ويلاۋمەن جانە ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىكپەن قاتار قالىپتاسقانى ءجون.
جاستار جانە زايىرلى قوعام
جاستار - قوعامنىڭ بولاشاعى. سوندىقتان زايىرلىلىق قاعيداتتارىن ءتۇسىندىرۋ تەك قۇقىقتىق ءبىلىم بەرۋمەن شەكتەلمەۋى كەرەك.
مەكتەپ پەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەرگە ازاماتتىق قۇقىقتار، ءدىني سەنىم بوستاندىعى، كونفەسسياارالىق كەلىسىم جانە زاڭ تالاپتارى تۋرالى وبەكتيۆتى اقپارات بەرىلۋى ماڭىزدى.
جاستاردىڭ ءتۇرلى دىندەر مەن مادەنيەتتەر تۋرالى ءبىلىمىنىڭ بولۋى قوعامداعى تۇسىنىستىككە ىقپال ەتەدى. وزگە ادامنىڭ كوزقاراسىن ءبىلۋ مىندەتتى تۇردە سول كوزقاراستى قابىلداۋدى بىلدىرمەيدى. ءبىراق ونى تۇسىنۋگە جانە قۇرمەتتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ءدىني جانە قوعامدىق كەڭىستىكتەگى جاۋاپكەرشىلىك
زايىرلى قوعامدا ءدىني سەنىم جەكە ادامنىڭ ومىرىمەن عانا شەكتەلمەيدى. ءدىني ۇيىمدار دا قوعامدىق ورتادا قىزمەت اتقارادى. سوندىقتان ولاردىڭ جۇمىسى زاڭ تالاپتارىنا سايكەس جۇرگىزىلۋى ءتيىس.
قوعامدىق كەڭىستىكتە ءدىني ماسەلەلەردى تالقىلاعان كەزدە جاۋاپكەرشىلىك پەن ءوزارا قۇرمەت قاجەت. ءدىني سەنىمگە بايلانىستى پىكىر ءبىلدىرۋ باسقا ازاماتتاردى كەمسىتۋگە، ارازدىق تۋدىرۋعا نەمەسە قوعامدىق ءتارتىپتى بۇزۋعا اينالماۋى كەرەك.
اسىرەسە الەۋمەتتىك جەلىلەردە بۇل ماسەلە وزەكتى. ءبىر قاراعاندا جەكە پىكىر رەتىندە كورىنەتىن جازبا مىڭداعان ادامعا تارالۋى مۇمكىن. سوندىقتان ءار ازامات اقپارات تاراتقاندا ونىڭ سالدارىن ەسكەرگەنى ءجون.
زايىرلىلىق - قوعامنىڭ ورتاق كەلىسىمى
قازاقستانداعى زايىرلى قوعامنىڭ باستى ەرەكشەلىگى - ءار ازاماتتىڭ ءوز سەنىمىن ۇستانۋىنا مۇمكىندىك بەرە وتىرىپ، ورتاق قۇقىقتىق كەڭىستىكتى ساقتاۋ.
بۇل كەڭىستىكتىڭ نەگىزىندە كونستيتۋتسيا، زاڭنىڭ ۇستەمدىگى، ادام قۇقىقتارى، ءوزارا قۇرمەت جانە ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك تۇر.
ءدىن ادامعا رۋحاني قۇندىلىقتار مەن مورالدىق باعدار بەرە الادى. ال زاڭ قوعام مۇشەلەرىنىڭ ورتاق ءومىر ءسۇرۋ ءتارتىبىن بەلگىلەيدى. وسى ەكى ۇعىمدى ءبىر-بىرىنە قارسى قويماي، ولاردىڭ قوعامداعى ورنىن دۇرىس ءتۇسىنۋ - تۇراقتىلىقتىڭ ماڭىزدى شارتى.
قازاقستان ءۇشىن كونفەسسياارالىق كەلىسىم مەن قوعامدىق تاتۋلىقتى ساقتاۋ ستراتەگيالىق مانگە يە. سوندىقتان زايىرلى قوعامنىڭ نەگىزدەرىن ءتۇسىندىرۋ تەك مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ نەمەسە ءدىني ۇيىمداردىڭ مىندەتى ەمەس. بۇل - بۇكىل قوعامنىڭ ورتاق جاۋاپكەرشىلىگى.
دىنگە قۇرمەت - ادامنىڭ سەنىم تاڭداۋ ەركىندىگىن مويىنداۋدان باستالادى. زاڭعا باعىنۋ - سول ەركىندىكتىڭ شەكاراسىن جانە قوعامداعى بارشاعا ورتاق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتەدى. ال وسى ەكى قاعيدات ۇيلەسكەن جەردە ءوزارا سىيلاستىققا، تۇراقتىلىققا جانە بەيبىت قاتار ءومىر سۇرۋگە نەگىزدەلگەن قوعام قالىپتاسادى.
el.kz
