ورىستار شىمكەنت پەن تاشكەنت قالالارىن قالاي وتارلاپ الدى

وسى ەكى اراداعى 9 ايدا، شىمكەنت پەن تاشكەنت اراسىنداعى قازاق دالاسىندا بولعان ورىستار مەن قوقان اراسىنداعى تەكەتىرەس وقيعالار تىزبەسى(حرونولوگياسى):

قازان، 1864- جىل. شاراپحاناداعى قوقان اسكەرىنەن قالعان ەسكى قامالدى ورىستار ارالىق بايلانىس پەن قامتاماسىزداندىرۋ بويىنشا باستى تىرەك پۋنكتىنە اينالدىرادى.

 2-4 -قازان 1864 -جىل. ورىس اسكەرىنىڭ تاشكەنت تۇبىندەگى العاشقى ساتسىزدىگى. چەرنيايەۆتىڭ تاشكەنتكە جورىعى قىشكوپىر ماڭىنداعى بۇزعىنتوبەدە سىزدىق سۇلتان قوسىنىنىڭ كەنەتتەن پايدا بولعان الاپات قارسىلىعىنا تاپ بولادى. اجەپتەۋىر شىعىنمەن شىمكەنتكە شەگىنەدى.

 قازان- قاراشا، 1864- جىل. سىزدىق سۇلتان وزىمەن بۇزعىنتوبە قورعانىسىندا بىرگە بولعان قۇرالباي داتقامەن بىرگە، ونىڭ ەلى - تويتوبە جاقتاعى قازاق- قۇراما جۇرتىنان الداعى تاشكەنت قورعانىسىنا قوسىن جينايدى جانە سول ماڭنان ولاردىڭ جاۋىنگەرلىك دايارلىعىن، تۇرمىستىق جاعدايىن ۇيىمداستىراتىن بازالىق لاگەر قۇرادى. كەلەس جاقتاعى بازاسىن تۇرباتقا ورنالاستىرادى. ارينە بۇل تىرلىكتىڭ بارلىعىن ولار قوقانداعى امىرلاشكەر ءالىمقۇلدىڭ قولداۋىمەن ىستەيدى.

جەلتوقسان، 1864- جىل. تراكتقا قىسقى قىسىمنىڭ باستالۋى. سىزدىق سۇلتان مەن قۇرالباي داتقا جاۋ بازاسىنا تۇراقتى شاپقىنشىلىقپەن بولاتىن ۇشقىر توپتى شاربۇلاققا جايعاستىرادى.

4-6 -جەلتوقسان 1864 -جىل. يقانداعى ءۇش كۇندىك سوعىس.

 قاڭتار، 1865 -جىل. شاراپحاناداعى گارنيزوندى سۋدان قىسۋ. قاتتى ايازدى سۋىقتار باستالىسىمەن سىزدىق سۇلتان گارنيزوننىڭ سۋ الاتىن جولدارىن جاۋىپ (جىڭىشكە وزەنىنىڭ ارناسىن تاۋ جاقتا بوگەت ىستەپ باسقا جاققا بۇرادى)، كەلەستى باقىلاۋعا الادى. گارنيزوندا قازعان قۇدىقتارى ۋداي اشى بولىپ، مال ىشۋگە دە جارامايدى. قار ەرىتىپ سۋ ىشۋگە ءماجبۇر بولادى.

قاڭتار، 1865 -جىل. شاراپحانا گارنيزونىنا تۇنگى تۇتقيىل شابۋىل. سىزدىق سۇلتاننىڭ ۇشقىر جىگىتتەرى ايازدى ءتۇننىڭ جارىمىندا دىبىس شىعارماستان، اتتارىنىڭ تۇياعىنا كيىز بايلاپ تەرەڭ وردان ءوتىپ شاراپحانا بەكىنىسىنە ۇمتىلادى. قارسىلاستارمەن قولما-قول ايقاس باستالىپ كەتەدى. گارنيزوننان اتىلعان ەدينوروگ زەڭبىرەكتەردىڭ وت شاشۋى عانا سىزدىق جىگىتتەرىن كەيىن شەگىنۋگە ءماجبۇر ەتەدى.

اقپان-ناۋرىز باسى، 1865-جىل. جابدىقتاۋشى جۇك كولىكتەرىن اۋلاۋ. قۇرالباي داتقانىڭ جىگىتتەرى جولدا كوبەيە باستاعان جۇك، پوچتا كولىكتەرىنە باقىلاۋ ورناتىپ، شىمكەنت پەن پيكەتتەر اراسىنداعى بۇل جۇمىستاردى جۇرگىزدى.

 ناۋرىزدىڭ ورتاسى، 1865 -جىل. چەرنيايەۆتىڭ شاربۇلاق پەن تۇرباتقا جاساعان ءىرى جورىعى. ول بۇل جورىققا ارباداعى جاياۋ اسكەرى مەن اتتى كازاكتارىن ەدينوروگ زەڭبىرەكتەرىمەن جىبەرەدى. ورىس اسكەرلەرى زەڭبىرەك وقتارىمەن سىزدىق پەن قۇرالباي داتقا قوسىندارىن ىعىستىرىپ، شاربۇلاق پەن تۇرباتتاعى جەم بازالارىن ورتەيدى.

29 -ءساۋىر 1865- جىل. نيازبەك قامالىنا شابۋىل. چەرنيايەۆ وڭتۇستىككە، 8 اي دايىندالعان باستى شابۋىلىنا كىرىسەدى. سىزدىق سۇلتان مەن قۇرالباي داتقا قوسىندارى شىرشىق وزەنىندە قارسىلاسقانىمەن، نيازبەككە اتقىلاعان ورىس زەڭبىرەكتەرىنىڭ وعى ونى قۇلاتتى. بوزسۋدىڭ سۋىن بۇرىپ، تاشكەنتتى سۋسىز قالدىردى.

7-9 -مامىر 1865 -جىل. التى كوشەدەگى شايقاستار. تاشكەنت تۇبىندەگى دالالىق شايقاستاردا مولدا ءالىمقۇل قازا تابادى. سىزدىق سۇلتان مەن قۇرالباي داتقا قوسىندارى شەگىنىپ، قالا دۋالىنىڭ ىشىنە كىرەدى.

15-17-ماۋسىم، 1865 -جىل. چەرنيايەۆ ءتۇن ىشىندە كامالون داربازاسىن الىپ، ىشكە كىرەدى. سىزدىق كوشە شايقاستارىن جۇرگىزەدى. الايدا قوقان بيلىگى اراسىنداعى الاۋىزدىقتىڭ ناتيجەسىندە قالا بەرىلەدى.

ەندى تومەندەگى كارتاعا قاراڭىز: سارىاعاش اۋدانى جىبەك جولى اۋىلىنىڭ سولتۇستىك- باتىسىندا ۇلكەن - زورتوبە تۇر. بۇل بيىك ستراتەگيالىق ماڭىزى زور - زورتوبە، سىزدىق داتقانىڭ چەرنيايەۆ اسكەرىنىڭ تاشكەنتكە العاشقى جورىعىن كۇتىپ الىپ، كوپ شىعىنعا ۇشىراتىپ كەرى قايتارعان جەرى. قارتادا زورتوبەدەن 3-4 شاقىرىم تەرىسكەيدە ديحان بابا - فرونتوۆوە تۇر. بۇل چەرنيايەۆ اسكەرىنىڭ توقتاعان جەرى. زورتوبە - تاريحي دەرەكتەردە بۇزعىنتوبە اتاۋىمەن بەلگىلى ارحەولوگيالىق نىسان.

كارىم اپپازوۆ