توكيو گۋبەرناتورى يۋريكو كويكە: استانا - ءستيلى ەرەك، بولاشاعى جارقىن مەگاپوليس

بيىل مامىر ايىندا يۋريكو كويكەنىڭ ەلىمىزگە رەسمي ساپارى وتكەن بولاتىن. سول جولى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆ قازاقستان مەن جاپونيا اراسىنداعى دوستىق بايلانىستاردى نىعايتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسقانى ءۇشىن ونى 1-دارەجەلى «دوستىق» وردەنىمەن ماراپاتتاعان ەدى.

يۋريكو كويكە حانىمنىڭ الىپ مەگاپوليس باسشىسى رەتىندە بوس ۋاقىتى بولا بەرمەيتىنى تۇسىنىكتى جايت. سوعان قاراماستان التىن ۋاقىتىن قيىپ، Kazinform اگەنتتىگىنىڭ ساۋالدارىنا جاۋاپ بەردى. ءوز سوزىندە ول استانانىڭ زاماناۋي ءارى ەۋرازيانىڭ ىسكەرلىك جانە تۋريستىك حابى رەتىندە قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان قالا ەكەنىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى.

- كويكە حانىم، استاناعا ساپارىڭىزدىڭ نەگىزگى ماقساتتارى قانداي بولدى جانە ونىڭ قانداي ناتيجەلەرىن تابىستى دەپ سانايسىز؟

- مەن ول جولى قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ شاقىرۋىمەن باردىم. ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقايەۆپەن جانە استانا قالاسىنىڭ اكىمى جەڭىس قاسىمبەكپەن كەزدەستىم. بىلتىرعى جەلتوقسان ايىندا توكيو مەن استانا اكىمدىكتەرى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويعان بولاتىن. وسى جولعى ساپاردا مەن اتالعان مەموراندۋمدى ىسكە اسىرۋعا قاتىسى بار ۇيىمداردىڭ جۇمىسىمەن تانىستىم.

اتاپ ايتقاندا، ءبىز «جاسىل» ترانسفورماتسيا (GX) سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن توكيونىڭ ستارتاپتارى مەن شاعىن جانە ورتا كاسىپورىندارىن ىلگەرىلەتۋگە باعىتتالعان ءبىرقاتار اۋقىمدى ءىس-شارا وتكىزدىك. سونىمەن قاتار ج ي، تابيعي اپاتتاردىڭ الدىن الۋ، ءبىلىم بەرۋ جانە بەكىرە بالىعىن ءوسىرۋ سياقتى ءتۇرلى باعىتتارداعى جوبالارمەن تانىستىق.

بۇل ساپار ورتاق مىندەتتەردى شەشۋدەگى ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋگە، حالىقارالىق باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى نىعايتۋعا ىقپال ەتىپ، توكيوعا دا، استاناعا دا پايدا اكەلەرىنە سەنىمدىمىن.

- توكيو الەمدەگى ەڭ تەحنولوگيالىق دامىعان ءارى جايلى مەگاپوليستەردىڭ ءبىرى رەتىندە تانىمال. جاپونيانىڭ قانداي تاجىريبەسى استاناعا پايدالى بولۋى مۇمكىن جانە قالالاردى دامىتۋداعى قازاقستاننىڭ قانداي تاسىلدەرى توكيونىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرۋى ىقتيمال؟

- توكيونىڭ باستى ارتىقشىلىقتارى - قاۋىپسىزدىك، قورعانىس جانە ورنىقتى دامۋ. مۇنىڭ ءبارى زاماناۋي وزىق تەحنولوگيالارعا نەگىزدەلگەن.

ماسەلەن، قالادا سۋ تاسقىنىنان قورعانۋ ءۇشىن جەراستى رەتتەۋشى سۋ قويمالارى، ج ي نەگىزىندە سۋ دەڭگەيىن بولجاۋ جۇيەلەرى جانە ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپاراتتارىنىڭ كومەگىمەن زالالدى جەدەل باعالاۋ تەحنولوگيالارى قولدانىلادى. ال جەر سىلكىنىسىنىڭ سالدارىن ازايتۋ ماقساتىندا عيماراتتار سەيسميكالىق تۇرعىدا كۇشەيتىلىپ، ولاردىڭ جەراستى دۇمپۋلەرىنە توزىمدىلىگى ارتتىرىلادى. قازاقستان دا توكيو سياقتى سۋ تاسقىنى مەن جەر سىلكىنىسى سياقتى تابيعي اپاتتارعا تاپ بولعاندىقتان، بۇل تاجىريبە مەن جيناقتالعان ءبىلىم ەلدەرىڭىز ءۇشىن وتە پايدالى بولۋى مۇمكىن.

ءوز كەزەگىندە، قازاقستان جاساندى ينتەللەكتىنى، «اقىلدى قالا» تەحنولوگيالارىن جانە باسقا دا سيفرلىق باستامالاردى بەلسەندى تۇردە دامىتىپ كەلەدى. توكيو دا بارلىق تۇرعىنعا جوعارى ءومىر ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيتىن «اقىلدى توكيو قالاسى» تۇجىرىمداماسىن جۇزەگە اسىرۋعا ۇمتىلىپ وتىر. سوندىقتان قازاقستاننىڭ سيفرلاندىرۋ سالاسىنداعى جەتىستىكتەرى دە بىز ءۇشىن ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى جانە توكيو ءۇشىن قۇندى تاجىريبە كوزىنە اينالۋى مۇمكىن.

استانا مەن توكيو - ءوز مەملەكەتتەرىنىڭ استانالارى ءارى ۇلتتىق دامۋدىڭ قوزعاۋشى كۇشتەرى. تاجىريبە مەن ۇزدىك تاجىريبەلەردى بولىسە وتىرىپ، ءبىز ورنىقتى قالالاردى قالىپتاستىرۋ جولىندا بىرلەسىپ جۇمىس ىستەي الامىز.

- ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ الداعى دامۋىن قالاي ەلەستەتەسىز؟

- نازاربايەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنە بارعانىمدا ءبىلىم بەرۋ باستامالارىمەن جانە وقۋ ورتاسىمەن تانىستىم. اتاپ ايتقاندا، International Baccalaureate ستاندارتتارىنا نەگىزدەلگەن وقۋ باعدارلاماسىن، سونداي-اق ماتەماتيكا مەن جاراتىلىستانۋ عىلىمدارىن وقىتۋ ۇدەرىسىن كوردىم. وقۋشىلارمەن اڭگىمەلەسكەندە ولاردىڭ بىلىمگە دەگەن جوعارى ىنتاسى مەن قۇشتارلىعىن سەزىندىم.

توكيو دا سيفرلىق ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋعا جانە ءتۇرلى ەلدەردىڭ وكىلدەرىمەن ءتيىمدى قارىم-قاتىناس جاساي الاتىن، مادەني ءارالۋاندىقتى قۇرمەتتەيتىن، جاھاندىق ورتادا تابىستى ەڭبەك ەتۋگە قابىلەتتى ماماندار دايارلاۋعا ەرەكشە ءمان بەرەدى. وسى باعىتتاعى جۇمىستاردىڭ ءبىر مىسالى - ءبىزدىڭ شەتەلدە ءبىلىم الۋدى قولداۋ باعدارلامامىز.

مەكتەپتىڭ ءبىلىم بەرۋدى ينتەرناتسيونالداندىرۋعا جانە جوعارى بىلىكتى ماماندار دايارلاۋعا باعىتتالعان ستراتەگيالىق ءتاسىلى ءبىز ءۇشىن جاھاندىق قۇزىرەتتەردى دامىتۋ جانە توكيودا حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ ىنتىماقتاستىعىن كەڭەيتۋ ماسەلەسىندە قۇندى تاجىريبە بولدى. بۇل ساپار جاڭا ءبىلىم الماسۋلارى مەن بىرلەسكەن باستامالاردىڭ باستاۋىنا اينالىپ، ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى يننوۆاتسيالاردىڭ دامۋىنا جانە ەلدەرىمىز اراسىنداعى دوستىقتىڭ نىعايۋىنا ىقپال ەتەدى دەپ ۇمىتتەنەمىز.

- قازاقستان مەن جاپونيا مەملەكەتتەرىنىڭ باسشىلارى سيفرلاندىرۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋگە نيەتتى ەكەنىن مالىمدەدى. ەكى ەل اراسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى دامىتۋدا استانالاردىڭ ءرولى قانداي بولۋى مۇمكىن؟

- جوعارىدا ايتقانىمداي، 2025-جىلعى جەلتوقساندا توكيو ۇكىمەتى مەن استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگى تاجىريبە الماسۋ جانە ىنتىماقتاستىق تۋرالى ءوزارا تۇسىنىستىك مەموراندۋمىنا قول قويدى. وسى ارىپتەستىكتىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى - سيفرلىق تەحنولوگيالار.

استاناعا ساپارىمدا مەن Alem.ai حالىقارالىق جاساندى ينتەللەكت ورتالىعىندا بولىپ، ونىڭ قىزمەتىمەن جانە ەلدەگى تسيفرلىق ەكوجۇيەنى دامىتۋداعى رولىمەن تانىستىم. كەزدەسۋدە ج ي مەن سيفرلىق تەحنولوگيالاردى قالالىق ماسەلەلەردى شەشۋگە قالاي ءتيىمدى پايدالانۋ كەرەكتىگى، سونداي-اق وسى سالاعا قاجەتتى مامانداردى دايارلاۋ جونىندە پىكىر الماستىق. كەزدەسۋ قورىتىندىسىندا قول قويىلعان مەموراندۋم اياسىنداعى تىعىز ىنتىماقتاستىقتى جالعاستىرۋعا نيەتتى ەكەنىمىزدى راستادىق.

XXI عاسىردى «قالالار عاسىرى» دەپ اتايدى. ءوز ەلدەرىنىڭ استانالارى رەتىندە توكيو مەن استانا ۇلتتىق دامۋدا ەرەكشە ورىن الادى. ارىپتەستىكتى نىعايتىپ، تاجىريبە الماسۋ ارقىلى ءبىز ورتاق سىن-قاتەرگە بىرلەسىپ جاۋاپ تاۋىپ، ءتيىمدى شەشىمدەر ازىرلەي الامىز. قوس قالا اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق قازاقستان مەن جاپونيانىڭ سيفرلىق سالاداعى ءوزارا ىقپالداستىعىن ودان ءارى دامىتۋعا سەرپىن بەرەدى دەپ سەنەمىز.

- ءسىز الەمدەگى ەڭ ءىرى مەگاپوليستەردىڭ ءبىرىنىڭ اكىمشىلىگىن بىرنەشە مەرزىم قاتارىنان باسقارىپ كەلەسىز. وسى ۋاقىت ارالىعىندا قالانى باسقارۋعا دەگەن كوزقاراسىڭىز قالاي وزگەردى جانە ەڭ ماڭىزدى ساباق دەپ نەنى اتار ەدىڭىز؟

- بيىل مەنىڭ توكيو گۋبەرناتورى قىزمەتىنە كىرىسكەنىمە 10 جىل تولىپ وتىر. وسى ۋاقىت بويى قىزمەتىمدە ەكى نەگىزگى قاعيدانى بەرىك ۇستانىپ كەلەمىن: قوعام يگىلىگىنە ادال قىزمەت ەتۋ جانە ادامداردىڭ مۇڭ- مۇقتاجىنا بەي- جاي قاراماۋ.

قالا قانشالىقتى ۇلكەن بولسا دا، ونىڭ باستى قۇندىلىعى - ادام. توكيونىڭ 14 ميلليون تۇرعىنى قالانىڭ ەكونوميكاسىن، ونەركاسىبىن، ينفراقۇرىلىمىن، كولىك جۇيەسىن، مادەنيەتىن جانە باسقا دا بارلىق سالالارىن دامىتىپ وتىر.

قوعامنىڭ قولداۋى مەن سەنىمىنسىز ەشبىر مەملەكەتتىك ساياسات تابىستى بولمايدى. گۋبەرناتور بولىپ سايلانعان ساتتەن باستاپ مەن وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋعا جانە بالالاردى تاربيەلەۋدى قولداۋعا باعىتتالعان باستامالاردى جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرىپ كەلەمىن. بۇل شارالار توكيو تۇرعىندارىنىڭ كەڭ قولداۋىنا يە بولدى. بىلتىر جاپونيا استاناسىندا تۋعان نارەستەلەر سانى الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 1 پايىزعا ارتتى. بۇل - سوڭعى ون جىلداعى العاشقى ءوسىم بولعاندىقتان، ەرەكشە ماڭىزدى كورسەتكىش. مەن مۇنداي ناتيجەگە توكيو تۇرعىندارىنىڭ قولداۋى مەن سەنىمىنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزدىك دەپ ەسەپتەيمىن.

الداعى ۋاقىتتا دا قالالاردىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرەتىن باستى كۇش - ادامدارعا باسىمدىق بەرەمىز. ءاربىر ادامنىڭ ءوزىن ءقاۋىپسىز سەزىنىپ، الاڭسىز ءومىر ءسۇرىپ، ءوز مۇمكىندىگىن تولىق جۇزەگە اسىرا الاتىن قوعام قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان باستامالاردى ودان ءارى جالعاستىرامىز.

***

بۇعان دەيىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆ توكيو گۋبەرناتورى يۋريكو كويكەنى قابىلداعان ەدى. ونىڭ ساپارى قازاقستان مەن جاپونيا اراسىنداعى كەڭەيتىلگەن ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتىڭ ورناعانىنا 10 جىل تولۋى قارساڭىندا ءوتىپ جاتىر.

سونىمەن بىرگە، پرەزيدەنت يۋريكو كويكەنى 1-دارەجەلى «دوستىق» وردەنىمەن ماراپاتتادى.