تۇركيا سولتۇستىك كيپرگە اسكەري كۇش جىبەردى

مۇنى تۇرىك قورعانىس مينيسترلىگى حابارلادى. تۇركيا بيلىگى قاجەت بولسا، ارالداعى اسكەرىن ودان ءارى كۇشەيتۋگە دايىن ەكەنىن مالىمدەدى. ال سولتۇستىك كيپر تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ءۇنال ۇستەل بۇل قادام قورعانىس شاراسى ەكەنىن ايتىپ، گرەك- كيپر تاراپىنىڭ قاتاڭ سىنىنا قارسى رەسمي مالىمدەمە جاسادى.

 بۇعان دەيىن كيپردىڭ گرەك بولىگىندەگى پافوس اۋەجايىنا گرەكيا اسكەري-اۋە كۇشتەرىنىڭ جويعىش ۇشاقتارى قونعانى حابارلانعان.

 ءۇنال ۇستەل، سولتۇستىك كيپر تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى:

 - تۇركيانىڭ قابىلداپ جاتقان شارالارى سوعىسقا دايىندىق ەمەس. بۇل كيپر تۇرىك حالقىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن كۇشەيتۋدى كوزدەيدى. انكارا قورعانىس ماقساتىندا وسىنداي قادامعا بارىپ وتىر.

***

سولتۇستىك كيپر تۇرىك رەسپۋبليكاسى  - كيپر ارالىنىڭ سولتۇستىگىندە ورنالاسقان، ارالدىڭ ۇشتەن ءبىرىن الىپ جاتقان، تەك تۇركيامەن مويىندالعان مەملەكەت. 1975-1983 -جىلدار ارالىعىندا وسى جەردە تۇرىك مەملەكەتى قۇرىلعان: كيپر تۇرىك فەدەرالدى مەملەكەتى دەپ اتالدى.

سولتۇستىك كيپر تۇرىك رەسپۋبليكاسىن تەك تۇركيا عانا تانىدى.

وسى ۋاقىتقا دەيىن كيپر رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى كيپر ارالىندا حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىلعان جالعىز ورگان بولىپ قالا بەرەدى. سولتۇستىك كيپر تۇرىك رەسپۋبليكاسى باقىلاۋشى رەتىندە يسلام ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ مۇشەسى بولىپ تابىلادى.

سولتۇستىك كيپر تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ حالقى شامامەن 294906 ادامدى قۇرايدى. حالىقتىڭ باسىم كوپشىلىگى - ەتنيكالىق تۇرىكتەر، ولار ەكى قاۋىمداستىقتى بىلدىرەدى: جەرگىلىكتى تۇرىك كيپريوتتارى (شامامەن ۇشتەن ءبىرى) جانە انادولى تۇرىكتەرى، تۇركيادان كوشىپ كەلگەندەر (ۇشتەن ەكىسى). 
1960 - كيپر رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرىلۋى. كيپر رەسپۋبليكاسى كيپرگە ۇلى بريتانيادان تاۋەلسىزدىك بەرگەننەن كەيىن قۇرىلدى. گرەك جانە تۇرىك قاۋىمداستىقتارىنا جاڭا مەملەكەتتى باسقارۋعا تەڭ مۇمكىندىكتەر بەرىلدى. ولارعا ۇكىمەتتىك جانە ازاماتتىق بيلىك ينستيتۋتتارىنان ورىندار ءبولىندى. 1960 -جىلعى كەپىلدىكتەر تۋرالى شارتقا سايكەس ۇلى بريتانيا، گرەكيا جانە تۇركيا جاڭا مەملەكەتتىڭ ءومىر ءسۇرۋىنىڭ كەپىلى بولدى.

1963 -جىلدىڭ جەلتوقسانىندا كيپردە ۇكىمەتتىك داعدارىس ورىن الدى. سونىمەن قاتار، گرەك-كيپرلىكتەر مەن تۇرىك-كيپرلىكتەر اراسىنداعى قارىم-قاتىناس تىم ناشارلادى. كيپرلىك تۇرىك- تەر وزدەرىنىڭ ۇكىمەتتىك لاۋازىمدارىنان ايىرىلدى. قاقتىعىس ءورشىپ كەلە جاتقاندا، اۋىلدىق جەرلەردە تۇراتىن تۇرىكتەر وزدەرىنىڭ تىعىز قونىستانعان جەرلەرىندە گرەكتەر تاراپىنان كەدەرگىگە ۇشىرادى. بۇل جاعداي ارال بولىنگەنگە دەيىن 11 جىلعا سوزىلدى. وسى كەزەڭدە قاۋىمداستىقتار اراسىندا كوپتەگەن قاقتىعىستار بولدى. تۇركيا مەن گرەتسيا بىرنەشە رەت سوعىسقا جاقىن بولدى، اسىرەسە كوككينا قالاسىنداعى وقيعا كەزىندە .

1967 - گرەكتەر ارالدىڭ وڭتۇستىگىندەگى تۇرىك ايماقتارىنا شابۋىل جاسادى . كيپرلىك تۇرىكتەردىڭ كەيىنىرەك رەسمي «ۋاقىتشا تۇرىك اكىمشىلىگى» قۇرىلدى، 1963 -جىلدىڭ سوڭىنان باستاپ كيپر رەسپۋبليكاسىندا شىعارىلعان بارلىق زاڭداردى مويىندامايتىندىقتارىن مالىمدەدى .

 1974 -جىلى 15-شىلدەدە ارالدا گرەك اسكەري حۋنتاسىنىڭ قولداۋىمەن اسكەري توڭكەرىس بولدى : پرەزيدەنت ماكاريوس III بيلىكتەن كەتىرىلدى، ال ارالدى باسقارۋ گرەك استىرتىن ۇيىمى EOKA- B (كيپردى گرەكيامەن بىرىكتىرۋدى جاقتاعان - enosis ) وكىلى نيكوس سامپسونعا ءوتتى . 1960 -جىلعى كەلىسىمنىڭ ەرەجەلەرىن پايدالانىپ جانە كونستيتۋتسيالىق بيلىكتى قالپىنا كەلتىرۋ سىلتاۋىمەن تۇرىك اسكەرلەرى كيپرگە باسىپ كىردى . شىن مانىندە، بۇل زورلىق-زومبىلىق ارەكەتى ارالدىڭ بولىنۋىنە اكەلدى، جانە وسىعان بايلانىستى گرەك اسكەري حۋنتاسى قۇلادى، ال ماكاريوس بيلىككە قايتا ورالدى. كيپر ارالى كيپريوتتىق تۇرىكتەردىڭ باقىلاۋىنداعى سولتۇستىككە جانە كيپريوتتىق گرەكتەردىڭ باقىلاۋىنداعى وڭتۇستىككە ءبولىندى.

كيپر رەسپۋبليكاسىمەن سەگىز جىلدىق كەلىسسوزدەردەن كەيىن سولتۇستىك كيپر تۇرىك فەدەرالدى مەملەكەتى 1983 -جىلى «كيپردەن تاۋەلسىزدىگىن» جاريالادى. جاڭا مەملەكەت سولتۇستىك كيپر تۇرىك رەسپۋبليكاسى دەپ اتالدى. الايدا،  تاۋەلسىزدىگى تۋرالى دەكلاراتسيانى ب ۇ ۇ قابىلدامادى.