تامىرى ءبىر، مۇددەسى ورتاق: قازاقستان-تۇركيا ىقپالداستىعى قالاي تەرەڭدەپ جاتىر

كەزدەسۋ بارىسىندا ەكى ەل باسشىسى كەيىنگى جىلدارى قارقىن العان سەرىكتەستىكتىڭ جاڭا باسىمدىقتارىن ايقىنداماق. ماڭىزدى ديپلوماتيالىق وقيعا قارساڭىندا Kazinform ءتىلشىسى استانا مەن انكارا اراسىنداعى قاتىناستاردىڭ بۇگىنگى دامۋ دەڭگەيى مەن بولاشاعىنا جان-جاقتى شولۋ جاسادى.

ورتاق ۇستانىمنان ينستيتۋتسيونالدىق ىقپالداستىققا

تۇركيا -1991-جىلى تاۋەلسىزدىك تۋرالى زاڭعا قول قويىلعاننان كەيىن نەبارى 15 مينۋت ىشىندە قازاقستاننىڭ ەگەمەندىگىن العاش تانىعان مەملەكەت. قوس تاراپتىڭ بايلانىسى العاشقى ساتتەن-اق ەرەكشە قارقىنمەن قالىپتاستى. 1992-جىلى 2-ناۋرىزدا ديپلوماتيالىق قاتىناستار ورناتىلىپ، قازاقستاننىڭ العاشقى شەتەلدىك ەلشىلىگى انكارادا اشىلدى.

كوپقىرلى سەرىكتەستىككە دەيىنگى دامۋ جولىن ق ر سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى جانىنداعى سىرتقى ساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى الماس توەكين جۇيەلى ەۆوليۋتسيا رەتىندە سيپاتتايدى. ونىڭ ايتۋىنشا، 30 جىلدا قازاقستان مەن تۇركيا اراسىنداعى قاتىناستار ەتنيكالىق-تاريحي تۇرعىدا جاقىن بايلانىستاردان ينستيتۋتسيونالدانعان ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك دەڭگەيىنە دەيىن جەتكەن. ونى بىرنەشە كەزەڭگە بولۋگە بولادى.

قازاقستان - تۇركيا

ءبىرىنشى كەزەڭ (1990-جىلداردىڭ اياعى - 2000-جىلداردىڭ باسى) ساياسي نەگىزدى قالىپتاستىرۋمەن جانە مادەني-گۋمانيتارلىق ىقپالداستىقتى كۇشەيتۋمەن ەرەكشەلەندى. وسى كەزەڭدە ەكى ەل اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك پەن تاريحي جاقىندىق پراكتيكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ىرگەتاسىنا اينالدى.

ودان كەيىنگى كەزەڭ (2009-2022 ج. ج. ) قاتىناستاردىڭ ينستيتۋتسيونالدىق دەڭگەيگە كوتەرىلۋىمەن سيپاتتالىپ، ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك تۋرالى شارتتىڭ قابىلدانۋى جانە جوعارى دەڭگەيدەگى ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىق كەڭەسىنىڭ قۇرىلۋىمەن بەكىتىلدى.

ال 2022-جىلدان باستاپ قاتىناستار جاڭا ساپالىق كەزەڭگە ءوتتى. كۇن تارتىبىنە كولىك-لوگيستيكا، ەنەرگەتيكا، قورعانىس ونەركاسىبى، IT، جاساندى ينتەللەكت، ءبىلىم بەرۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە تۋريزم سياقتى ناقتى سالالىق باسىمدىقتار ەنگىزىلدى. ول ءوز كەزەگىندە ەكونوميكالىق قاتىناستاردىڭ جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلۋىنە تىكەلەي اسەر ەتتى.

- وتكەن جىلعى دەرەكتەر بويىنشا ءوزارا ساۋدا كولەمى 5,4 ميلليارد ا ق ش دوللارىنا جەتتى. ەكى ەل الدىندا ونى 10 ميلليارد دوللارعا دەيىن ارتتىرۋ مىندەتى تۇر. قازاقستاندا تۇرىك كاپيتالى بار 5 مىڭنان استام كومپانيا جۇمىس ىستەيدى. تۇركيادان قازاقستانعا سوڭعى 20 -جىلدا تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى شامامەن 6 ميلليارد دوللار بولسا، قازاقستاننىڭ تۇركياعا سالعان ينۆەستيتسياسى 2,5 ميلليارد دوللاردان استى،- دەپ اتاپ ءوتتى ساراپشى.

ەكونوميكالىق ءىس-قيمىل تەك كولەم جاعىنان ەمەس، مازمۇندىق تۇرعىدان دا تەرەڭ ترانسفورماتسياعا ۇشىرادى. ناتيجەسىندە بۇل قاتىناستار دەكلاراتيۆتى «باۋىرلاستىق» سيپاتىنان شىعىپ، ناقتى ەكونوميكالىق مۇددە مەن پراگماتيكالىق جوبالارعا نەگىزدەلگەن سەرىكتەستىككە اينالدى.

- ءۇش ونجىلدىق ىشىندە قازاقستان مەن تۇركيا ءوزارا قارىم-قاتىناستى تاريحي- مادەني ىنتىماقتاستىق مودەلىنەن كەڭەيتىلگەن ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك فورماتىنا دەيىن وزگەرتتى. مۇندا ساياسي سەنىم، ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ارتۋى جانە تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمى (ت م ۇ) اياسىنداعى ارىپتەستىك قاتار دامىپ وتىر. سونىمەن قاتار ت م ۇ-عا مۇشە ەلدەردىڭ ىشىندە تۇركيا مەن قازاقستان ج ءى ءو كولەمى مەن ەكونوميكالىق الەۋەتى بويىنشا كوشباسشى،- دەدى الماس توەكين.

ساياسي سينحرونيزاتسيا

قازاقستان مەن تۇركيانىڭ بايلانىسى كوبىنە سىرتقى ساياسات مودەلدەرىندەگى ۇقساستىق ارقىلى تۇسىندىرىلەدى. ەكى مەملەكەت تە جاھاندىق كۇش ورتالىقتارىمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ يكەمدى جۇيەسىن قالىپتاستىرىپ، ءبىر عانا گەوساياسي بلوكقا قاتاڭ تاۋەلدى بولۋدان سانالى تۇردە باس تارتىپ كەلەدى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، ناتو مۇشەسى ءارى وڭىرلىك دەرجاۆا رەتىندە قالىپتاسقان تۇركيانىڭ رەسەي، تاياۋ شىعىس، ە و، ا ق ش، قىتاي جانە وڭتۇستىك كاۆكاز باعىتتارىندا سالىستىرمالى تۇردە دەربەس سىرتقى ساياسات جۇرگىزۋگە ۇمتىلۋى وسىنىڭ ايقىن كورىنىسى.

ورتاق ستراتەگيالىق لوگيكا ەكى ەلدىڭ ءوزارا تۇسىنىستىگىن تەرەڭدەتىپ، ساياسي جاقىنداسۋىنا بەرىك نەگىز قالىپتاستىرادى.

- قازاقستان مەن تۇركيا تاسىلدەرىندەگى ورتاق تۇس-پراگماتيزمگە سۇيەنۋ جانە ۇلتتىق مۇددەلەردى باسىم قويۋ. بۇل استانا مەن انكارا اراسىنداعى بايلانىستى ودان ءارى نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى،- دەپ اتاپ وتەدى الماس توەكين.

دەگەنمەن، سەرىكتەستىكتىڭ مازمۇنى تەك ساياسي ۇقساستىقتارمەن شەكتەلمەيدى. مۇندا ەكى ەلدىڭ ينستيتۋتسيونالدىق جانە گەوساياسي رولدەرى ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىراتىن سيپاتقا يە. تۇركيا وڭىرلىك دەرجاۆا رەتىندە كەڭ اۋقىمدى سىرتقى ساياسات جۇرگىزسە، قازاقستان ورتالىق ازياداعى تۇراقتىلىق پەن تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋشى نەگىزگى ورتالىقتاردىڭ ءبىرى رەتىندە قالىپتاسقان. بۇل ايىرماشىلىقتار باسەكەلەستىك ەمەس، كەرىسىنشە سەرىكتەستىكتىڭ بەرىكتىگىن ارتتىرىپ، جاھاندىق تۇراقسىزدىق جاعدايىندا بەيىمدەلە الاتىن ورنىقتى مودەلدى قالىپتاستىرادى.

ءوزارا تولىقتىرۋ تەتىكتەرى كوپقىرلى ىنتىماقتاستىقتىڭ ينستيتۋتسيونالدىق نەگىزىمەن نىعايا تۇسەدى. سونىڭ ىشىندە تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمى (ت م ۇ) ەرەكشە ورىن الادى. سوڭعى جىلدارى ۇيىم مادەني-گۋمانيتارلىق پلاتفورما شەڭبەرىنەن شىعىپ، ەكونوميكالىق جانە كولىك-لوگيستيكالىق باعىتتاردى ۇيلەستىرەتىن ناقتى ساياسي- ەكونوميكالىق الاڭعا اينالدى. بۇل قۇرىلىمدا قازاقستان مەن تۇركيا نەگىزگى قوزعاۋشى ەلدەر رەتىندە الدىڭعى قاتارعا شىعىپ وتىر. ورتاق قاعيدا مەن ينستيتۋتسيونالدىق تەتىكتەردىڭ ۇيلەسۋى ەكىجاقتى قاتىناستاردىڭ تۇراقتىلىعىن ارتتىرىپ قانا قويماي، ونىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى سالماعىن دا كۇشەيتەدى.

- 15-مامىر كۇنى تۇركىستاندا تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمى باسشىلارى كەڭەسىنىڭ بەيرەسمي ءسامميتى وتەدى. بيىلعى كەزدەسۋدىڭ باستى تاقىرىبى-جاساندى ينتەللەكت پەن سيفرلىق دامۋ. بۇل باعىتتىڭ كۇن تارتىبىنە شىعۋى كەزدەيسوق ەمەس دەپ ەسەپتەيمىز. ويتكەنى الەمدىك ەكونوميكا، ساياسات جانە قاۋىپسىزدىك جۇيەسى قازىر تەحنولوگيالىق ترانسفورماتسيا كەزەڭىن باستان وتكەرىپ جاتىر. وسىنداي جاعدايدا تۇركى مەملەكەتتەرى دە ورتاق سيفرلىق كەڭىستىك قالىپتاستىرۋعا مۇددەلى ەكەنىن كورسەتتى،-دەپ اتاپ وتەدى ساراپشى.

وسى ۇردىستەردىڭ بارلىعى ەكى ەلدىڭ جاھاندىق دەڭگەيدەگى ءرولىن بىرتىندەپ ايقىنداپ كەلەدى. مۇنى اسىرەسە انتاليا ديپلوماتيالىق فورۋمى ايقىن كورسەتتى. ءداستۇرلى تۇردە جاھاندىق ديالوگ الاڭى سانالاتىن بۇل پلاتفورما 2026-جىلى قازاقستان مەن تۇركيانىڭ حالىقارالىق پروتسەستەردەگى ىقپالىن تانىتاتىن ماڭىزدى ساياسي كەڭىستىككە اينالدى.

ەكونوميكاداعى قارقىن

بيىلعى قاڭتار-اقپان ايلارىندا قازاقستان مەن تۇركيا اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 1,127 ميلليارد ا ق ش دوللارى كولەمىندە بولىپ، وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 44,9 پايىزعا ءوستى. كورسەتكىش ەكى ەل اراسىنداعى ەكونوميكالىق بايلانىستىڭ ايتارلىقتاي كۇشەيىپ، ساۋدا-ساتتىقتىڭ جاڭا قارقىن العانىن اڭعارتادى.

جالپى ءوسىمنىڭ نەگىزگى درايۆەرى قازاقستان ەكسپورتىنىڭ ايتارلىقتاي ارتۋى بولدى. ەكى اي ىشىندە ەلىمىزدىڭ تۇركياعا جونەلتكەن ەكسپورتى 66,1 پايىزعا ءوسىپ، 916,4 ميلليون دوللارعا جەتتى، ياعني قازاقستان كورشى نارىققا بۇرىنعى كەزەڭدەرمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا كوپ كولەمدە ءونىم شىعارا باستادى.

ەكسپورت قۇرىلىمىنا تەرەڭىرەك ۇڭىلسەك، ونىڭ باسىم بولىگى ءداستۇرلى تۇردە شيكىزات پەن مەتاللۋرگيا ونىمدەرىنە تيەسىلى ەكەنىن كورۋگە بولادى. اتاپ ايتقاندا، مىس جانە مىس كاتودتارىنىڭ ەكسپورتى 2,3 ەسەگە ارتىپ، 515,7 ميلليون دوللارعا جەتكەن. سونىمەن قاتار شيكى مۇناي جەتكىزىلىمى 31,7 پايىزعا ءوسىپ، 314,5 ميلليون دوللار بولدى. بۇعان قوسا وڭدەلمەگەن اليۋمينيي 22,4 ميلليون دوللار، ال مىرىش 20 ميلليون دوللار كولەمىندە ەكسپورتتالعان.

وسى دەرەكتەر قازاقستاننىڭ تۇركيا نارىعىنا نەگىزىنەن ونەركاسىپتىك شيكىزات جەتكىزۋشى ەل رەتىندە قالىپ وتىرعانىن كورسەتەدى. سونىمەن قاتار ەكسپورت قۇرىلىمىندا ديناميكا وزگەرىسى بايقالعان باعىتتار دا بار. ماسەلەن، مۇناي ونىمدەرى 80,7 پايىزعا، ماقتا تالشىعى 92,6 پايىزعا، پروپيلەن پوليمەرلەرى 84,5 پايىزعا، تاس كومىر 44,2 پايىزعا، ال تابيعي گاز 58,2 پايىزعا قىسقارعان.

ال تۇركيادان قازاقستانعا يمپورت كولەمى كەرىسىنشە 6,7 پايىزعا تومەندەپ، 210,8 ميلليون دوللارى كولەمىندە تىركەلدى. مۇندا دا جەكەلەگەن سالالار بويىنشا ءوسىم بايقالادى. اتاپ ايتقاندا، دارىلىك زاتتار كولەمى 26 پايىزعا ارتسا، شوكولاد ونىمدەرى 2,3 ەسە، كۇنباعىس تۇقىمى 31,7 پايىز، ال ەلەكتر گەنەراتورلارى 3,6 ەسە كوبەيگەن. سونىمەن قاتار ونەركاسىپتىك تەحنيكا مەن جابدىقتارعا سۇرانىستىڭ ارتۋى بايقالادى.

جالپى العاندا، بيىلدىڭ باسىندا قازاقستان مەن تۇركيا اراسىنداعى ساۋدا قاتىناستارى ايقىن جاندانۋ ءۇردىسىن كورسەتتى. قازاقستان ەكسپورتىنىڭ قارقىندى ءوسۋى ناتيجەسىندە ساۋدا بالانسى ەلىمىزدىڭ پايداسىنا قالىپتاستى. ال يمپورت قۇرىلىمى ازىق- تۇلىك، فارماتسيەۆتيكا جانە وندىرىستىك تەحنيكاعا دەگەن تۇراقتى سۇرانىستى ايقىندايدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ەكى ەل اراسىنداعى ەكونوميكالىق ارىپتەستىكتىڭ بىرتىندەپ تەرەڭدەپ، قۇرىلىمدىق تۇرعىدان دامىپ جاتقانىن كورسەتەدى.

ينۆەستيتسيالىق كليماتتىڭ قالىپتاسۋى

ساۋدا كولەمىنىڭ ءوسۋى قوس ەل اراسىنداعى ەكونوميكالىق بايلانىستىڭ نىعايعانىن كورسەتەدى، ال ينۆەستيتسيالىق باعىتتاعى ديناميكا مىناداي: 2025-جىلدىڭ قاڭتار- قىركۇيەك ايلارىندا تۇركيانىڭ قازاقستانعا سالعان ينۆەستيتسياسى 191 ميلليون ا ق ش دوللار بولدى، كولەمى 2,3 ەسە ازايعان. ال قازاقستاننىڭ تۇركيا ەكونوميكاسىنا باعىتتاعان ينۆەستيتسياسى - شامامەن 1 ميلليارد دوللار، 31,7 ەسە ارتقان. سونىمەن قاتار تۇرىك كاپيتالى بار كومپانيالاردىڭ سانى قىسقارىپ، جىل باسىندا 3,7 مىڭ شاماسىندا بولعان، مالىمەتتەرگە سايكەس 7,5 پايىزعا تومەندەگەن.

بۇل كورسەتكىشتەر ينۆەستيتسيالىق قاتىناستار قۇرىلىمىندا وزگەرىس ءجۇرىپ جاتقانىن اڭعارتادى، ياعني تۇركيا بيزنەسىنىڭ، اسىرەسە قۇرىلىس سەكتورىنداعى ءداستۇرلى بەلسەندىلىگى بىرتىندەپ السىرەپ، ونىڭ ورنىن كاپيتال قوزعالىسىنىڭ جاڭا باعىتتارى باسىپ كەلەدى.

«ورتا ءدالىز» بەنلوگيستيكالىق توراپتاردىڭ جاڭا ءرولى

قازىرگى تاڭدا ەكى ەل اراسىنداعى جۇك اعىنىن قامتاماسىز ەتەتىن ءۇش نەگىزگى باعىت قالىپتاسقان. ولار - رەسەي اۋماعى ارقىلى وتەتىن تىكەلەي اۆتوكولىك جولى، اقتاۋ جانە قۇرىق پورتتارى ارقىلى كاسپيي تەڭىزىن كەسىپ ءوتىپ، ازەربايجان ارقىلى تۇركياعا شىعاتىن باعىت، سونداي- اق قازاقستان-وزبەكستان-تۇرىكمەنستان- يران ارقىلى تۇركياعا باراتىن قۇرلىق ءدالىزى.

وسى ينفراقۇرىلىمدىق ارنالاردىڭ جۇمىس ىستەۋى تاسىمال قۇرىلىمىنىڭ دا ناقتى تەڭگەرىمىن قالىپتاستىرعان. دەرەكتەرگە سايكەس، قازاقستان مەن تۇركيا اراسىنداعى جۇكتىڭ 86 پايىزى اۆتوكولىك ارقىلى، 7 پايىزى اۋە كولىگىمەن، ال قالعان 7 پايىزى كاسپيي تەڭىزى ارقىلى تاسىمالدانادى. مۇندا اۆتوكولىك باعىتىنىڭ باسىمدىعى ونىڭ جىلدام ءارى يكەمدى بولۋىمەن تۇسىندىرىلەدى. سونىمەن قاتار باكۋ- تبيليسي- كارس تەمىرجول جەلىسى ارقىلى بلوك- پويىزداردىڭ تۇراقتى قاتىناۋى «ورتا ءدالىزدىڭ» وتكىزۋ قابىلەتىن ەداۋىر كۇشەيتىپ وتىر.

الايدا تاسىمال جۇيەسىنىڭ دامۋىنا قاراماستان، ساراپشىلار ءبىرقاتار قۇرىلىمدىق تۇيتكىلدىڭ ساقتالىپ وتىرعانىن ايتادى. ەڭ الدىمەن، كەدەندىك راسىمدەر مەن رۇقسات قۇجاتتارىن الۋ پروتسەسىنىڭ كۇردەلىلىگى لوگيستيكالىق تيىمدىلىكتى تومەندەتەدى. اسىرەسە ءۇشىنشى ەلدەر ارقىلى وتەتىن جۇككە قوسىمشا رۇقسات تالاپ ەتىلۋى تاسىمال تىزبەگىن باياۋلاتىپ وتىر.

سونىمەن قاتار ۇلتتىق تاسىمالداۋشىلاردىڭ ۇلەسىنە قاتىستى تالاپ تا وزەكتى ماسەلە رەتىندە اتالادى. قازاقستان تاراپى جالپى جۇكتىڭ 26 پايىزىن وتاندىق كولىك كومپانيالارى جۇزەگە اسىرۋى ءتيىس دەگەن شارت قويعان، ياعني ءار 1000 جەتكىزىلىمنىڭ 260 ى ۇلتتىق تاسىمالداۋشىلارعا تيەسىلى بولۋى قاجەت. الايدا سوڭعى جىلدارى تۇركيا باعىتى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن قازاقستاندىق وپەراتورلاردىڭ ازايۋى بۇل كۆوتانى ورىنداۋدى قيىنداتىپ وتىر.

ماسەلەگە قاتىستى ساراپشىلار تۇركيانىڭ ەۋروپالىق وداقپەن كەدەن وداعى اياسىندا جۇمىس ىستەيتىنىن، سوندىقتان ونىڭ لوگيستيكالىق جۇيەسى ەۋروپالىق ستاندارتتارعا بەيىمدەلگەنىن اتاپ وتەدى. ال تۇركى مەملەكەتتەرى اراسىندا مۇنداي تولىق سيفرلىق ينتەگراتسيا ءالى قالىپتاسپاعان. ەگەر ورتاق ەلەكتروندى پلاتفورما نەمەسە ءبىرىڭعاي «ءبىر تەرەزە» جۇيەسى ەنگىزىلسە، تاسىمال پروتسەسى ەداۋىر جەڭىلدەيدى.

- تۇركيا ءىس جۇزىندە قازاقستان ەكسپورتى ءۇشىن ەۋروپا مەن تاياۋ شىعىسقا شىعاتىن نەگىزگى توراپتاردىڭ بىرىنە اينالا الادى. ورتا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا تۇركيانىڭ ماڭىزى زانگەزۋر ءدالىزى نەمەسە TRIPP باعىتى ىسكە قوسىلعان جاعدايدا ودان ءارى ارتا ءتۇسۋى مۇمكىن. بۇل جاڭا قۇرلىقتىق مارشرۋت ارمەنيا اۋماعى ارقىلى ناحچىۆان وڭىرىنە، ودان ءارى تۇركياعا شىعاتىن «ورتا ءدالىزدىڭ» جالعاسى رەتىندە قاراستىرىلادى. سونىمەن قاتار رەسەي ارقىلى وتەتىن سولتۇستىك باعىتتاردىڭ تارتىمدىلىعىنىڭ تومەندەۋى جانە «ورتا دالىزگە» دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ ارتۋى باعىتتى ازيا مەن ەۋروپا اراسىنداعى نەگىزگى لوگيستيكالىق ارنالاردىڭ بىرىنە اينالدىرىپ وتىر. تۇركيا ءدال وسى توراپتىڭ ستراتەگيالىق ءتۇيىسۋ نۇكتەسىندە ورنالاسقان، - دەيدى الماس توەكين.

قازىرگى كەزەڭدە تولىققاندى «تۇرىك حابى» قالىپتاستى دەپ ايتۋعا ءالى ەرتە. بۇعان نەگىزگى كەدەرگى رەتىندە «ورتا ءدالىزدىڭ» وتكىزۋ قابىلەتىنىڭ شەكتەۋلىلىگى اتالادى. اسىرەسە كاسپيي تەڭىزى ماڭىنداعى پورت ينفراقۇرىلىمى، تەمىرجول ۋچاسكەلەرى مەن تەرمينالداردىڭ جەتكىلىكسىزدىگى وزەكتى ماسەلە بولىپ وتىر. مىسالى، باكۋ-تبيليسي-دجەيحان مۇناي قۇبىرى باعىتى بويىنشا مۇناي ەكسپورتىن ارتتىرۋ ءۇشىن پورتتاردى جاڭعىرتۋ جانە ينفراقۇرىلىمدى كەڭەيتۋ قاجەتتىگى تۋىندايدى.

مادەني بايلانىس پەن ءبىلىم بەرۋ ىقپالداستىعى

قازاقستان مەن تۇركيا اراسىنداعى مادەني- گۋمانيتارلىق جانە ءبىلىم بەرۋ بايلانىستارى جىل وتكەن سايىن تەرەڭدەپ كەلەدى.

سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى ۇسىنعان دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، تۇركيادا قازاقستاننىڭ تاريحي-مادەني مۇراسىنا ارنالعان 61 نىسان تىركەلگەن. ولاردىڭ قاتارىندا ەسكەرتكىشتەر، ساياباقتار، كوشەلەر، مەكتەپتەر مەن مادەني ورتالىقتار بار. سونىڭ ىشىندە انكاراداعى اعارتۋشى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنا ارنالعان ەسكەرتكىش پەن ساياباق، قازاقستان-تۇركيا دوستىعى ساياباعى، كومپوزيتور تاتتىمبەت قازانعاپ ۇلىنا قويىلعان ەسكەرتكىش، سونداي-اق انتالياداعى دومبىرا ءمۇسىنى ەكى ەل اراسىنداعى رۋحاني بايلانىستىڭ ايقىن سيمۆولىنا اينالعان.

ءوزارا ىقپالداستىق تۇركيامەن عانا شەكتەلمەيدى. قازاقستاندا دا تۇرىك مادەنيەتى كەڭىنەن كورىنىس تاپقان. استاناداعى انادولى كوشەسى، شىمكەنتتەگى تۇركيا كوشەسى، سونداي-اق الماتىداعى اتاتۇرىككە ارنالعان ەسكەرتكىش پەن ساياباق ەكى ەل اراسىنداعى تاريحي-رۋحاني ساباقتاستىقتى ناقتىلاي تۇسەدى.

مادەني بايلانىس ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقپەن قاتار دامىپ كەلەدى. قازىرگى تاڭدا تۇركيا ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە 13971 قازاقستاندىق ستۋدەنت ءبىلىم الىپ ءجۇر.

سونىمەن بىرگە ينستيتۋتسيونالدىق ارىپتەستىك تە نىعايعان. قازاقستاندا قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى مەن گازي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالى جۇمىس ىستەيدى. بۇعان قوسا گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىق اياسىندا قازاقستان تۇركياداعى جەر سىلكىنىسىنەن كەيىن قولداۋ تانىتتى. قازىر گازيانتەپ قالاسىنىڭ نۋرداگى اۋدانىندا 960 ورىندىق مەكتەپ قۇرىلىسى جۇزەگە اسىپ جاتىر.

P. S. قازاقستان مەن تۇركيا اراسىنداعى قاتىناس ساياسي، ەكونوميكالىق جانە مادەني باعىتتاردا كەشەندى تۇردە دامىپ كەلەدى. ال كەزەكتى ساپار بايلانىستى جاڭا ساتىعا كوتەرىپ، ىنتىماقتاستىقتىڭ كەلەسى كەزەڭىن ايقىنداۋى مۇمكىن.

ءمولدىر سنادين