سۋپەركومپيۋتەردەن سيفرلىق كودەكسكە دەيىن: 2025-جىل قازاقستاننىڭ تەحنولوگيالىق بەتبۇرىسىنا اينالدى ما

استانا. قازاقپارات - 2025-جىل قازاقستاندا سيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋعا باعىتتالعان ناقتى ينستيتۋتسيونالدىق شەشىمدەر قابىلدانعان كەزەڭ بولدى. ۇكىمەت جاڭا تالاپتار مەن تەتىكتەرگە ەلدى تەحنولوگيالىق بايگەنىڭ سوڭىندا قالدىرمايتىن ماڭىزدى مۇمكىندىك رەتىندە ءۇمىت ارتىپ وتىر.

ينفراقۇرىلىم: سپۋتنيكتىك ينتەرنەت، ءبىلىم جانە Astana Hub

جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتى بويىنشا، قازىر ەلدە 200 مىڭنان استام ادام IT سالادا ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. ونىڭ 20 مىڭى - جاساندى ينتەللەكت مامانى. ۆەدومستۆو جاساندى ينتەللەكتىنىڭ الەمدەگى دامۋ قارقىنىن ەسكەرىپ، الداعى بەس جىل ىشىندە 1 ميلليون ازاماتقا زاماناۋي داعدىلاردى ۇيرەتۋدى ماقسات ەتىپ وتىر.

بيىل Amazon Kuiper كومپانياسىمەن سپۋتنيكتىك ينتەرنەت جوباسىن ىسكە قوسۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلىپ، Starlink جانە OneWeb جەلىلەرى قازاقستان نارىعىنا كىردى. Generation Nation باستاماسى ونداعان مىڭ وقۋشى مەن ستۋدەنتتى جاساندى ينتەللەكت، روبوتوتەحنيكا جانە باعدارلامالاۋ سالالارىنا تارتتى.

Astana Hub رەزيدەنتتەرىنىڭ سانى 7 جىلدىڭ ىشىندە 1875 كە، جيىنتىق تابىسى 4,3 ميلليارد دوللارعا جەتتى. بيىلدىڭ وزىندە IT قىزمەتتەر ەكسپورتى 1,5 ميلليارد دوللاردان اسقان. جالپى وسى جەتى جىل ىشىندە Astana Hub ستارتاپتارى 840 ميلليون دوللاردان استام ينۆەستيتسيا تارتقان.

8 ميلليارد ادامنىڭ 4 كۇندىك جۇمىسىن 1 سەكۋندتا ىستەيتىن سۋپەركومپيۋتەر

بيىل ەلىمىزدە Alem.Cloud ۇلتتىق سۋپەركومپيۋتەرلىك كلاستەرى قۇرىلدى. ونىڭ جوباسى بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىندەگى G42 توبىنا كىرەتىن Presight حالىقارالىق تەحنولوگيالىق كومپانياسىمەن بىرلەسىپ دايىندالدى.

قازاقستان NVIDIA جانە Freedom Holding Corp. كومپانيالارىمەن بىرلەسىپ تاۋەلسىز AI Hub قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدى.

9-شىلدە كۇنى ۇلتتىق سۋپەركومپيۋتەردى ىسكە قوسۋ راسىمىنە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆ قاتىستى.

سۋپەركومپيۋتەرگە نەيروندىق جەلىلەردى وقىتاتىن ستارتاپتار، ىرگەلى جانە قولدانبالى زەرتتەۋ جۇرگىزەتىن ۋنيۆەرسيتەتتەر، جاساندى ينتەللەكتىنى بيزنەس-پروتسەستەرگە ەنگىزىپ جاتقان عىلىمي ورتالىقتار مەن كومپانيالار قوسىلا الادى.

سۋپەركومپيۋتەردى ەلگە اكەلۋ اياسىندا قازاقستان العاش رەت جوعارى تەحنولوگيالىق جابدىقتى كەدەندىك باج بەن قوسىلعان قۇن سالىعىنان بوساتۋ مەحانيزمىن قۇردى. بۇل ەلىمىزدى حالىقارالىق IT كومپانيالار مەن وپەراتورلارعا تارتىمدى ەتە ءتۇستى.

18-قاراشادا «Alem.Cloud» الەمدەگى ەڭ قۋاتتى ەسەپتەۋ جۇيەلەرىنىڭ حالىقارالىق رەيتينگىسىندە 86-ورىن يەلەنگەنى حابارلاندى.

26-قاراشادا جاساندى ينتەللەكت جانە سيفرلىق دامۋ مينيسترلىگى ۇلتتىق سۋپەركومپيۋتەر كلاستەرىنىڭ رەسۋرستارىن پايدالانۋعا ءوتىنىم بەرەتىن Alem.Cloud پلاتفورماسىن تانىستىردى.

وتىنىمدەردى قابىلداۋدا مەملەكەتتىك باسقارۋ، ءبىلىم بەرۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋ، اۋىل شارۋاشىلىعى مەن سۋ رەسۋرستارى، مۇناي-گاز سالاسى، تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنى، ەنەرگەتيكا، گەولوگيا جانە بارلاۋ، كولىك پەن لوگيستيكا، ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس، روبوتوتەحنيكا مەن دروندار، كيبەرقاۋىپسىزدىك، قارجىلىق تەحنولوگيا سالالارىنا باسىمدىق بەرىلەدى.

سۋپەركومپيۋتەردىڭ قانشالىقتى قۋاتتى ەكەنىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن مينيستر جاسلان ماديەۆتىڭ Jibek Joly تەلەارناسىنداعى تىكەلەي ەفيردە ايتقان مالىمەتىن كەلتىرۋگە بولادى.

- 8 ميلليارد ادام سەكۋند سايىن ماتەماتيكالىق ەسەپتەۋلەر جاساپ وتىراتىن بولسا، ولارعا سۋپەركومپيۋتەردىڭ 1 سەكۋندتا جەتكەن ناتيجەسىنە جەتۋ ءۇشىن 4 كۇن قاجەت بولادى، - دەگەن بولاتىن مينيستر.

ج ي تۋرالى زاڭ

17-قاراشادا پرەزيدەنت «جاساندى ينتەللەكت تۋرالى» زاڭعا قول قويدى.

قازاقستان «جاساندى ينتەللەكت تۋرالى» العاشقى زاڭدى قابىلداۋ ارقىلى سيفرلىق تەحنولوگيالاردىڭ قاۋىپسىز ءارى جاۋاپتى دامىتۋدا ماڭىزدى قادام جاسادى.

جاڭا زاڭ مانيپۋلياتسيا جاسايتىن، ادامنىڭ ءالسىز تۇستارىن پايدالاناتىن، الەۋمەتتىك رەيتينگ جۇرگىزەتىن، ەموتسيالاردى كەلىسىمسىز انىقتايتىن نەمەسە دەرەكتەردى زاڭسىز جينايتىن ج ي جۇيەلەرىن ازىرلەۋگە جانە قولدانۋعا تىكەلەي تىيىم سالادى. وسىلايشا مەملەكەت قاۋىپتى تەحنولوگيالىق ەكسپەريمەنتتەرگە جول بەرمەي، سيفرلىق ورتاعا دەگەن سەنىمدى كۇشەيتەدى.

سيفرلىق كودەكس

سيفرلىق زاڭنامانى جاڭعىرتىپ، بىتىراڭقى نورمالاردى بىرىكتىرەتىن، جاڭا قۇقىقتىق ساناتتاردى ەنگىزىپ، ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا باعىتتالعان سيفرلىق كودەكس تە قابىلدانۋعا جاقىن.

ءماجىلىس قابىلداپ سەنات ماقۇلداۋىنا جىبەرگەن بۇل كودەكس دەرەكتەر، ەلەكتروندىق قۇجاتتار، سەرۆيستەر، پلاتفورمالار سياقتى نەگىزگى سيفرلىق نىسانداردىڭ مارتەبەسىن ايقىنداپ، ولاردىڭ مەملەكەتتىك جانە جەكەمەنشىك سەكتورلاردا قولدانىلۋ ەرەجەلەرىن بەلگىلەيدى. سونداي-اق ول مەملەكەتتىك قىزمەتتەر مەن بيزنەس-پروتسەستەردە قاعازسىز تەحنولوگيالاردى كەڭىنەن قولدانۋعا جول اشادى.

ازاماتتاردىڭ جەكە دەرەكتەرىنىڭ قۇپيالىلىعىن قورعاۋ كەپىلدىگى بەرىلەدى. پايدالانۋشى تالاپ ەتكەن جاعدايدا سيفرلىق كەڭىستىكتە جەكە اقپاراتتى شەكتەۋگە نەمەسە جويۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن «ۇمىتىلۋ قۇقىعى» ەنگىزىلەدى.

قۇجاتتىڭ جەكەلەگەن نورمالارى سمارت-كەلىسىمشارتتار، تاراتىلعان جۇيەلەر جانە سيفرلىق پلاتفورمالار سياقتى جاڭا تەحنولوگيالىق شەشىمدەردى قۇقىقتىق تۇرعىدا رەتتەيدى.

كودەكس جوباسى وسى كۇيىندە قابىلدانسا، قازاقستاندا eGov سياقتى مەملەكەتتىك سيفرلىق جۇيە مەن حالىققا ەلەكتروندى نەگىزدە قىزمەت كورسەتەتىن پلاتفورمالارعا «ۇلتتىق وبەكت» مارتەبەسى بەرىلۋى مۇمكىن. بۇل اتالعان سيفرلىق اكتيۆتەردىڭ جەكە مەنشىككە، باسقا ەلگە ساتىلىپ كەتۋىنەن، يەلىگىنە ءوتىپ كەتۋدەن قورعايدى.

سونداي-اق كودەكس جوباسىندا قولدانىستاعى ەلەكتروندى قۇجاتتاردى زاڭ تىلىندە ءۇش توپقا ءبولۋ كوزدەلىپ وتىر. ءبىرىنشىسى - ەلەكتروندى قۇجاتتار. وعان تەك ە ت س ق قويىلعان قۇجاتتار جاتادى جانە قاعاز نۇسقامەن تەڭەستىرىلەدى. ەكىنشىسى - سيفرلىق قۇجاتتار. بۇل مەملەكەتتىك بازالاردان اۆتوماتتى تۇردە جۇكتەۋگە بولاتىن، كورسەتىلگەن ساتىندە ءتۇپنۇسقا بولىپ سانالاتىن ءتۇرلى انىقتامالاردىڭ قۇقىقتىق اتاۋى. ءۇشىنشىسى - سيفرلىق مالىمەتتەر. ج س ن ارقىلى ءى ءى م بازاسىنان الىنعان ازامات تۋرالى دەرەك، نە بولماسا جىلجىمايتىن مۇلىك رەەسترىندەگى جازبالار وسى سيفرلىق مالىمەتتەرگە جاتقىزىلماق. باسقاشا ايتساق، رەسمي دەرەككوزدەردەن الىنعان زاڭدى ءمانى بار اقپاراتتار وسى ساناتقا جاتقىزىلادى.

سيفرلىق كودەكس جوباسى سيفرلىق دالەلدەردىڭ سوت وتىرىستارىندا قولدانۋىن جەڭىلدەتۋگە دە باعىتتالىپ وتىر.

سونداي-اق، زاڭناماعا «سيفرلىق دەلدال» ۇعىمى دا ەنگىزىلۋى مۇمكىن. بۇل ۇعىمداردى زاڭناماعا ەنگىزۋ ارقىلى Yandex Go ،Glovo ،Chocofood سياقتى ەڭبەك پلاتفورمالارىنىڭ، Kaspi ،Wildberries ،OZON سياقتى ماركەتپلەيستەردىڭ، booking ،krisha.kz قىزمەت اگرەگاتورلارىنىڭ، مەملەكەتتىك سيفرلىق سەرۆيستەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى مەن جۇمىس ءتارتىبىن ناقتى بەلگىلەۋگە جول اشادى.

23-قازان كۇنى قازاقستاندا العاش رەت جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى ۇلتتىق ستاندارتتار بەكىتىلدى. وسىلايشا بيزنەستەن باستاپ مەملەكەتتىك قۇرىلىمدارعا دەيىن ج ي تەحنولوگيالارىمەن جۇمىس ىستەۋشىلەردىڭ ءبىرىڭعاي قاعيدالارىن بەلگىلەيتىن جەتى ستاندارت ازىرلەندى.

ج ي مينيسترلىگى جانە جانسىز اسسيستەنت

18-قىركۇيەكتە جاساندى ينتەللەكت جانە سيفرلىق دامۋ مينيسترلىگى قۇرىلدى.

ۆەدومستۆونى باسقاراتىن مينيستر جاسلان ماديەۆكە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى لاۋازىمىنىڭ قاتار بەرىلۋى بۇل سالانىڭ ەل دامۋىنداعى ورنى قانداي بولاتىنىن اڭعارۋعا بولادى.

ال 17-قازاندا پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ «سامۇرىق-قازىنا» قورى ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ وتىرىسىن ج ي- ءدىڭ قاتىسۋىمەن وتكىزدى. ناقتىراق ايتساق، جيىنعا العاش رەت داۋىس بەرۋ قۇقىعى بار جاساندى ينتەللەكت نەگىزىندە جۇمىس ىستەيتىن ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ تاۋەلسىز سيفرلىق مۇشەسى SKAI (Samruk-Kazyna Artificial Intelligence) قاتىسقان بولاتىن. قازاقستاندىق Alem LLM تىلدىك مودەلى نەگىزىندە قۇرىلعان بۇل نەيروندىق جەلى بۇعان دەيىن Digital Bridge 2025 حالىقارالىق فورۋمى اياسىندا مەملەكەت باسشىسىنا تانىستىرىلعان.

ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ سيفرلىق مۇشەسى 2025-جىلعى 9 ايدا قوردىڭ وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى قولداۋ كولەمى ارتىپ، 2024-جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا %75 عا جەتكەنىن حابارلادى.

پاۆەل دۋروۆتىڭ ج ي زەرتحاناسى

Digital Bridge 2025 دەگەننەن شىعادى، وسى فورۋمعا جۇزدەگەن ميلليون قولدانۋشىسى بار Telegram مەسسەنجەرىن قۇرعان تەحنولوگ پاۆەل دۋروۆ قاتىستى. وسى ساپارىندا ول قازاقستاندا ءوزىنىڭ ج ي زەرتحاناسى اشىلعانىن مالىمدەدى.

- ءبىر جىل بۇرىن قازاقستاندا ءبىزدىڭ العاشقى وڭىرلىك كەڭسەمىزدى اشتىق، قول جەتكىزگەن ناتيجەلەرگە وتە قۋانىشتىمىز. بۇگىن ءبىز Alem.ai عيماراتىندا جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى ارنايى زەرتحانانى اشاتىنىمىزدى قۋانا حابارلايمىن. ەڭ الدىمەن، ءبىز Telegram جانە قازاقستاننىڭ سۋپەركومپيۋتەرلىك كلاستەرى اراسىنداعى بىرلەسكەن جوبانى جۇزەگە اسىرىپ وتىرمىز. بۇل تەحنولوگيا ميللياردتان استام ادامعا جاساندى ينتەللەكت فۋنكسيالارىن قۇپيا تۇردە، اشىق جانە ءتيىمدى تۇردە پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىز قازاقستاننىڭ سۋپەركومپيۋتەرلىك كلاستەرى وسى جەلى ءۇشىن ەسەپتەۋ قۋاتتارىنىڭ العاشقى ءىرى جەتكىزۋشىسى بولادى دەپ ۇمىتتەنەمىز، - دەدى دۋروۆ.

Telegram مەسسەندجەرىنىڭ يەسى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ قابىلداۋىندا بولىپ، ءبىلىم بەرۋ، جاساندى ينتەللەكت جانە كيبەرقاۋىپسىزدىك سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى تالقىلادى.

Alatau ورتالىق ازيانىڭ شىنجىنى بولا الا ما؟

الماتىنىڭ ىرگەسىندە زاماناۋي تۇرپاتتاعى قالا بوي كوتەرەتىنى تۋرالى كوپتەن بەرى ايتىلىپ كەلدى. پرەزيدەنت 2025-جىلعى جولداۋىندا ول قالاعا ەرەكشە مارتەبە بەرۋ تۋرالى تاپسىرما دا ايتىلعان بولاتىن.

- Alatau City- ءدى ۇكىمەتكە تىكەلەي باعىناتىنداي ەتىپ، وعان ارنايى مارتەبە بەرۋ تۋرالى جارلىقتى ون كۇن ىشىندە ازىرلەۋ كەرەك. سودان كەيىن جارتى جىلدان اسىرماي، جەكە زاڭ قابىلداۋ قاجەت. قۇجاتتا قالانى باسقارۋ رەجيمى، ونىڭ قارجىلىق مودەلى جانە باسقا دا ماڭىزدى ماسەلەلەر قامتىلۋعا ءتيىس، - دەدى مەملەكەت باسشىسى.

مەملەكەتتىڭ جوسپارى بويىنشا Alatau ايماقتاعى تولىق تسيفرلانعان العاشقى قالاعا اينالىپ، Smart City تەحنولوگيالارىن قولداناتىن، تاۋارلار مەن قىزمەت اقىسىن كريپتوۆاليۋتامەن تولەيتىن ەلدى مەكەن بولۋ كەرەك.

اۋماعى 98 مىڭ گەكتاردان استام جەردى الىپ جاتقان بۇل قالانى تولىقتاي جەكە ينۆەستيتسيالار ەسەبىنەن سالۋ كوزدەلىپ وتىر. وسى ماقساتپەن ۇكىمەت مۇشەلەرى وڭتۇستىك كورەيادا فورۋم وتكىزىپ قايتتى.

Alatau-دىڭ سوڭعى رەت جاڭارتىلعان شەكاراسى قونايەۆ جانە الاتاۋ قالالارىنىڭ الماتى وبلىسىنىڭ تالعار جانە ىلە اۋداندارىنىڭ اۋماقتارىن قامتيدى.

قازاقستاننىڭ جاساندى ينتەللەكت جانە سيفرلىق دامۋ مينيسترلىگى، امەريكالىق Joby Aero، Inc. كومپانياسى، Alatau Advance Air Group Ltd. جانە كاسىپكەر ۆياچەسلاۆ كيم ءوزارا تۇسىنىستىك جونىندەگى مەموراندۋمعا قول قويدى. Alatau قالاسىندا اۋە تاكسي جۇيەسىن قۇرۋ ءۇشىن شامامەن 300 ميلليون دوللارعا ەلەكترلى eVTOL ۇشاقتارىن ساتىپ الۋ كوزدەلىپ وتىر.

جوبا اياسىندا سەرتيفيكاتتاۋ جانە دەمونستراتسيالىق ۇشۋلارعا ارنالعان سىناق الاڭىن قۇرۋ، سونداي-اق الاتاۋ مەن الماتى قالالارىنىڭ كولىك جەلىسىنە اۋە تاكسيدى ينتەگراتسيالاۋ جوسپارلانعان.

اۆتور ەسىمجان ناقتىباي