سەنات ءبىرقاتار ماڭىزدى زاڭدى پىسىقتايدى

سەناتورلار الدىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ەكولوگيا جانە ەكونوميكانىڭ جەكەلەگەن سالالارىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدى 2-وقىلىمدا قارايدى.

بۇعان دەيىن 1-وقىلىمدا ماقۇلدانعان قۇجاتتا ەكولوگيالىق اقپاراتتى شوعىرلاندىراتىن ءبىرىڭعاي ۇلتتىق دەرەكتەر بانكىن قالىپتاستىرۋ كوزدەلەدى. ونىڭ قۇرامىنا مونيتورينگ جۇيەلەرىنىڭ دەرەكتەرى مەن وندىرىستىك ەكولوگيالىق باقىلاۋ ناتيجەلەرى ەنگىزىلەدى. بۇل اقپاراتتىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتىپ، باقىلاۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرادى. ورمان جانە جايىلىم كومىرتەكتىك وفسەتتەرى ينستيتۋتىن ەنگىزەدى. ول جەكە ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ ارقىلى ورمان وتىرعىزۋ جوبالارىن دامىتۋعا جانە ەلىمىزدىڭ كليماتتىق مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

زاڭسىز قوقىس ورىندارىن جويۋ جونىندەگى وكىلەتتىكتەر جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا بەرىلەدى. «قازگيدرومەت» قىزمەتىنىڭ مەملەكەتتىك فۋنكتسيالارى مەن باسەكەلى نەگىزدە كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرى ناقتى اجىراتىلادى. قۇقىق قولدانۋ تاجىريبەسىندە ورىن العان ولقىلىقتاردى جويۋ ءۇشىن ارتىق ەميسسيالار بويىنشا ەسەپتەۋ ءتارتىبى ناقتىلانادى.

وتىرىستىڭ كۇن تارتىبىنە «پسيحولوگيالىق قىزمەت تۋرالى» زاڭ دا شىعارىلادى. وندا ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قۇزىرەتتەرى، سونداي-اق پسيحولوگتەر مەن پسيحولوگيالىق كومەك الۋشىلاردىڭ نەگىزگى قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى بەلگىلەنەدى.

قۇجات ءبىرقاتار ەرەجەمەن تولىقتىرىلعان. ماسەلەن، ونلاين-پلاتفورمالار ارقىلى پسيحولوگيالىق كومەك كورسەتۋ ماسەلەلەرى رەتتەلىپ، وسىنداي قىزمەتتەردى ۇسىناتىن پسيحولوگيالىق قىزمەت سۋبەكتىلەرىنە قويىلاتىن ءتيىستى تالاپتار ايقىندالعان.

بۇدان بولەك، پسيحولوگتىڭ ادەپ كودەكسىن ساقتاۋ تالابى ەنگىزىلدى، مامانداردى پسيحولوگتەر تىزىلىمىنە ەنگىزۋ جانە تىزىلىمنەن شىعارۋ ءتارتىبى رەگلامەنتتەلدى. سونىمەن قاتار، ادام پسيحيكاسىنا بەلسەندى اسەر ەتەتىن زاتتاردى جانە ادىستەردى قولدانۋعا تىيىم سالىندى.

سەناتورلار قارايتىن كەلەسى زاڭ - «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى كەدەندىك رەتتەۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كودەكسىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى».

زاڭ ەلەكتروندىق ساۋدانى رەتتەۋ بويىنشا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ جاڭارتىلعان تالاپتارىنا سايكەس ازىرلەنگەن. قۇجات ەلەكتروندىق ساۋدا تاۋارلارىن جەكە ساناتقا ءبولۋدى جانە «ەلەكتروندىق ساۋدا وپەراتورى» ۇعىمىن ەنگىزۋدى كوزدەيدى. مۇنداي وپەراتورلار ينتەرنەت الاڭدار ارقىلى ساتىپ الىنعان تاۋارلاردىڭ لوگيستيكاسىن قامتاماسىز ەتەدى.

سونداي-اق بۇل كەدەندىك دەكلاراتسيالاۋ جانە تاۋارلاردى ساقتاۋ راسىمدەرىنىڭ ساقتالۋى ماسەلەلەرى بويىنشا كەدەن ورگاندارىمەن ءوزارا ءىس-ارەكەتتى جولعا قويۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. حالىق ءۇشىن كەدەندىك راسىمدەر جەڭىلدەتىلىپ، ەلەكتروندىق ساۋدا تاۋارلارى يمپورتىنىڭ تولىق ءارى شىنايى ستاتيستيكاسى مەن قۇرىلىمى قالىپتاسادى. ترانسشەكارالىق ەلەكتروندىق ساۋدا سالاسى رەتكە كەلىپ، نارىقتىڭ اشىقتىعى ارتادى.

پالاتا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە الەۋمەتتىك زاڭنامانى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدى تا تالقىعا سالادى. ونىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرى تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ مەن كاسىبي بىلىكتىلىك جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە، سونداي-اق كوشى-قون ساياساتىن رەتتەۋگە قاتىستى. قۇجاتقا دەنساۋلىق ساقتاۋ، حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ جانە ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ سالالارىن قامتيتىن تۇزەتۋلەر ەنگىزىلگەن. وسىلايشا، بەلسەندى ۇزاق ءومىر ءسۇرۋ ورتالىقتارىنىڭ جۇمىس ءتارتىبى زاڭنامالىق دەڭگەيدە ايقىندالادى.

سالىمشىنىڭ قالاۋى بويىنشا ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدىڭ باسقارۋشىسىنا زەينەتاقى جيناقتارىن باسقارۋعا بەرۋدىڭ نورمالارى قابىلداندى. مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ءۇشىن جۇمىس ورىندارىنىڭ كۆوتاسىن بەلگىلەۋ، ولاردىڭ ورىندالۋىن مونيتورينگىلەۋ جانە باعالاۋ قاعيدالارى ايقىندالدى. تۇزەتۋلەردىڭ جەكە بلوگى ءۇش جاسقا دەيىنگى دەنساۋلىعىندا اۋىتقۋ بار بالالاردى انىقتاۋ مەن قولداۋعا، ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار بالالاردى قولداۋدىڭ ينتەگراتسيالانعان ءمودۋلىن ەنگىزۋگە، ارنايى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىن ليتسەنزيالاۋعا باعىتتالعان.

«راديواكتيۆتى قالدىقتارمەن جۇمىس ىستەۋ تۋرالى» زاڭ دا ىلەسپە تۇزەتۋلەرىمەن سەناتورلار قاراۋىنا شىعارىلىپ وتىر. قۇجات سەناتورلار تاراپىنان ماقۇلدانعاننان كەيىن راديواكتيۆتى قالدىقتاردى ساقتاۋ جانە كومۋ جونىندەگى جەكەلەگەن وپەراتسيالاردى رەتتەۋدەن راديواكتيۆتى قالدىقتارمەن جۇمىس ىستەۋدىڭ تۇتاس جۇيەسىن كەشەندى رەتتەۋگە كوشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

مۇنان بولەك، اتوم ەنەرگياسىن پايدالانۋ وبەكتىلەرىنىڭ ەرەكشەلىگىن، ىقتيمال قاۋىپ دەڭگەيىن، قاۋىپسىزدىك تالاپتارىن جانە وسى سالاداعى حالىقارالىق تاسىلدەردى ەسكەرە وتىرىپ، تۇراقتى مەملەكەتتىك باقىلاۋ مەن قاداعالاۋ رەجيمىن ەنگىزۋ جانە ونى جۇزەگە اسىرۋ ءتارتىبىن زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكىتەتىن تۇزەتۋلەر ەنگىزىلگەن.

سونىمەن قاتار «يادرولىق مۇرا وبەكتىلەرى»، «اتوم ەلەكتر ستانتسياسىنىڭ ۇلتتىق وپەراتورى» ۇعىمدارى ەنگىزىلىپ، وزگە دە نورمالار قاراستىرىلعان.

«كرەديتتىك رەيتينگ قىزمەتى تۋرالى» زاڭ دا ىلەسپە تۇزەتۋلەرىمەن پالاتا دەپۋتاتتارىنىڭ قاراۋىنا ۇسىنىلادى. قۇجات اياسىندا رەيتينگتىك قىزمەتتىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى، سونىڭ ىشىندە اشىقتىققا، رەيتينگتەردىڭ ساپاسىنا قويىلاتىن تالاپتار، مۇددەلەر قاقتىعىسىنىڭ الدىن الۋ جانە اقپاراتتىڭ قۇپيالىلىعى بەلگىلەنەدى.

سونداي-اق كرەديتتىك رەيتينگتىك اگەنتتىكتەردىڭ قىزمەتىنە، ولاردىڭ كاپيتالىنا، باعالاۋ ءادىسنامالارىنا جانە حالىقارالىق جانە شەتەلدىك رەيتينگتىك اگەنتتىكتەردى تانۋ تارتىبىنە قويىلاتىن تالاپتار ايقىندالادى.

سونىمەن قاتار كرەديتتىك رەيتينگ الۋدىڭ ەرىكتى سيپاتى بەكىتىلەدى، مەملەكەت قاتىساتىن زاڭدى تۇلعالار ءۇشىن كرەديتتىك رەيتينگتىڭ بولۋى مىندەتى ەنگىزىلەدى. قازاقستاندىق رەيتينگتىك اگەنتتىكتەر ءۇشىن جارعىلىق كاپيتال تۋرالى تالاپ ەنگىزىلەدى، سونداي-اق رەيتينگتىك قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك دەرەكتەر بازاسىنان اقپارات الۋ مۇمكىندىگى بەرىلەدى.

كوللاج: Kazinform / ج ي كومەگىمەن جاسالدى

ەستەرىڭىزگە سالا كەتسەك، وتكەن اپتاداعى سەناتتىڭ جالپى وتىرىسىندا ۇكىمەتتىڭ جانە جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ 2025 -جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ەسەپتەرى مەن كۇن تارتىبىنە شىعارىلعان زاڭدار قارالدى. بۇل ماسەلە بويىنشا قارجى ءمينيسترى ءمادي تاكييەۆ، جوعارى اۋديتورلىق پالاتا ءتوراعاسى ءاليحان سمايىلوۆ، ۇلتتىق بانك ءتوراعاسى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ بايانداما جاسادى.

ەسەپتەردى تالقىلاۋ بارىسىندا وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ ءوسىمى 6,5 پايىزدى قۇراعانى اتاپ ءوتىلدى. بۇل وڭ ديناميكا ينۆەستيتسيا كولەمىنىڭ ارتۋىنىڭ، ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتىڭ جاندانۋىنىڭ جانە وڭدەۋ ونەركاسىبى سەكتورىنىڭ نىعايۋىنىڭ ناتيجەسىندە قامتاماسىز ەتىلگەنى دە نازارعا الىندى.

تالقىلاعان ماسەلە بويىنشا قورىتىندى ءسوز سويلەگەن سەنات ءتوراعاسى ماۋلەن اشىمبايەۆ مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنىڭ ءبىرىڭعاي تىزىلىمىمەن قاتار، بيزنەستى قولداۋ راسىمدەرىن تولىق جۇيەلەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ء«بىر تەرەزە» قاعيداتىن ەنگىزۋ جانە جاساندى ينتەللەكتىنى پايدالانۋ اسا وزەكتى ەكەنىن ايتتى.

- ءبىرىڭعاي تىزىلىمنەن بولەك، سىزدەردە «ءبىر تەرەزە» جۇيەسىن قۇرۋ تۋرالى باستاما بولعان ەدى. قازىر وسى يدەيانى بەلسەندى تۇردە ىسكە اسىرۋ قاجەت دەپ ويلايمىن. جوبا نەمەسە كومپانيا تۋرالى نەگىزگى مالىمەتتەر ءبىر جەرگە ەنگىزىلىپ، بارلىق اقپاراتتىق بازا ءوزارا ينتەگراتسيالانۋى كەرەك. سوندا جاساندى ينتەللەكتىنىڭ كومەگىمەن قاي كومپانيا قانداي قولداۋعا لايىق نەمەسە لايىق ەمەس ەكەنىن انىقتاۋعا بولادى. بۇدان كەيىن بارلىق پروتسەسس اشىق تۇردە باقىلاۋعا الىنادى. وسىلايشا، ءبىز ارتىق اكىمشىلىك شىعىنداردى قىسقارتىپ، سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن تومەندەتەر ەدىك. مەملەكەت قاراجاتىنىڭ ءتيىمسىز جۇمسالۋىنا جول بەرمەي، قايتالاناتىن فۋنكتسيالاردى ازايتىپ، قولداۋدى قاجەت ەتپەيتىن كومپانيالارعا نەگىزسىز كومەك كورسەتۋدى دە توقتاتار ەدىك. مەنىڭشە، بۇل - مەملەكەتتىك قولداۋ جۇيەسىن رەتكە كەلتىرۋدىڭ الدەقايدا ءتيىمدى جولى»، - دەدى م. اشىمبايەۆ.

سونىمەن قاتار سەناتورلار بۇگىن قاراۋعا شىعارىلىپ وتىرعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ەكولوگيا جانە ەكونوميكانىڭ جەكەلەگەن سالالارىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدانعان ەدى.