ساۋد ارابياسى يادرولىق قارۋ جاساۋعا نيەتتى
استانا. قازاقپارات - ا ق ش، سيريا، يوردانيا، تۇركيا، ليۆان جانە مىسىرمەن ساۋدا قارىم-قاتىناسىن جانداندىرماق. بۇل جونىندە ا ق ش پرەزيدەنتىنىڭ سيريا جانە يراك بويىنشا ارنايى وكىلى توم باراك مالىمدەدى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا، قازىر ورمۋز بۇعازىنداعى جاعدايعا بايلانىستى بالاما باعىتتارعا كوشۋ بويىنشا باعدارلاما ازىرلەنىپ جاتىر.
ال الەمدىك ساۋدانىڭ كۇرەتامىرى ورمۋز بۇعازى بولاشاقتا ماڭىزىن جوعالتۋى مۇمكىن. قازىر بۇعازدا ءجۇرىپ جاتقان تارتىس، الەم ەلدەرىن جاھاندىق ساۋدانىڭ كارتاسىن قايتا سىزۋعا ءماجبۇر ەتتى. ا ق ش ءبىرقاتار اراب ەلدەرىمەن قارىم-قاتىناسىن كۇشەيتپەك. بۇل الەمدىك ساۋداعا تىڭ سەرپىن بەرەدى دەيدى ساراپشىلار. سونداي-اق ساۋد ارابياسىمەن يادرولىق ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى جاڭعىرتاۋعا نيەتتى.
جوباعا سايكەس تۇركيادان ازەربايجان مەن تۇرىكمەنستان ارقىلى ورتالىق ازياعا دەيىن سوزىلاتىن «ورتا ءدالىزدى» دامىتۋعا باسىمدىق بەرىلمەك. ءسويتىپ ەۋروپاعا ساۋدا دالىزدەرى ارقىلى تابيعي گازدى كوبىرەك تاسىمالداۋعا جول اشىلادى. ا ق ش بۇل ەلدەرمەن تەك ساۋدا ءۇشىن ەمەس، لوگيستيكا جانە كولىك دالىزدەرى ءۇشىن دە جۇمىس ىستەيدى.
تۇركيا - ەۋروپا مەن ازيا اراسىنداعى «ورتا ءدالىزدىڭ» نەگىزگى بولىگى، ال يوردانيا، سيريا، ليۆان جەرورتا تەڭىزى مەن پارسى شىعاناعىن بايلانىستىراتىن قۇرلىق باعىتتارى ءۇشىن ماڭىزدى. مىسىر بولسا، سۋەس كانالى ارقىلى الەمدىك ساۋداداعى نەگىزگى توراپ. سوندىقتان ا ق ش بۇل ەلدەرمەن ساۋدا قاتىناسىن عانا ەمەس، جاڭا ەنەرگەتيكالىق جانە كولىك دالىزدەرىن قالىپتاستىرۋدى دا ستراتەگيالىق ماقسات رەتىندە قاراستىرادى.
دونالد ترامپ، ا ق ش پرەزيدەنتى:
- ساۋد ارابياسى، بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى، قاتار، باحرەين جانە كۋۆەيت بار. مەن ولاردىڭ بارلىعىمەن سويلەستىم. ولار ا ق ش- قا بۇرىن-سوڭدى بولماعان كولەمدە ينۆەستيتسيا سالۋعا دايىن ەكەنىن ايتتى. بۇل - ءبىز ءۇشىن دە قولايلى شەشىم. سوندىقتان بۇل جەردە ەشقانداي الىم نەمەسە تولەم بولمايدى.
ساۋد ارابياسى ۋران بايىتۋعا نيەتتى
ا ق ش ساۋد ارابياسىنا ۋران بايىتۋعا رۇقسات بەرمەك. ۆاشينگتون مەن ەر-رياد يادرولىق ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق جونىندەگى كەلىسسوزدەردى بىلتىر اياقتاعان. الايدا قۇجاتقا ءالى كۇنگە دەيىن پرەزيدەنت دونالد ترامپ قول قويعان جوق. ويتكەنى ا ق ش پەن يزرايلدىڭ يرانعا قارسى قاقتىعىسى باستالىپ كەتتى. ەندى اق ءۇي ساۋد ارابياسىنا ۋران بايىتۋعا رۇقسات بەرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرىپ جاتىر. الايدا بۇل شەشىم ءالى تولىق كۇشىنە ەنبەدى. كەلىسىمنىڭ سوڭعى نۇسقاسى ا ق ش پرەزيدەنتىنىڭ ماقۇلداۋىن مەن كونگرەستەگى راسىمدەردى كۇتىپ تۇر.
بۇل كەلىسىمدە حالىقارالىق اتوم ەنەرگياسى اگەنتتىگىنىڭ كۇشەيتىلگەن تەكسەرۋلەرىن مىندەتتەيتىن كەپىلدىكتەر قاراستىرىلماعان. مۇنداي شەشىم ەر-ريادتىڭ بولاشاقتا يادرولىق قارۋعا يە بولۋىنا جول اشۋى مۇمكىن، دەيدى، ساراپشىلار.
ەگەر يران يادرولىق قارۋ جاساسا، ساۋد ارابياسى دا سونداي قارۋعا يە بولۋعا ۇمتىلادى.
ا ق ش وسىعان دەيىن يادرولىق تەحنولوگيانى ەكسپورتتاپ كەلگەن ەلدەردەن «التىن ستاندارت» دەپ اتالاتىن تالاپتى ۇستانۋدى سۇرايتىن. ياعني يادرولىق ەنەرگەتيكامەن اينالىسۋعا بولادى، ءبىراق ءوز اۋماعىندا ۋران بايىتۋعا جانە پايدالانىلعان يادرولىق وتىندى قايتا وڭدەۋگە بولمايدى. مىسالى، بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى وسى شارتپەن كەلىسكەن.
ال ەندى ا ق ش ساۋد ارابياسىنا كەلگەندە نەگە ۇستانىمىن وزگەرتىپ وتىر؟ ەگەر ا ق ش كەلىسپەسە، ەر-رياد يادرولىق تەحنولوگيانى باسقا ەلدەردەن ساتىپ الۋى مۇمكىن. سونداي-اق بۇل جەردە ەكونوميكالىق مۇددە دە بار دەيدى، ساراپشىلار. ماسەلەن، ساۋد ارابياسىنىڭ بولاشاق اتوم ەنەرگەتيكاسى جوبالارى ونداعان ميلليارد دوللارلىق نارىق سانالادى. سونداي-اق ا ق ش ساۋد ارابياسىن پارسى شىعاناعىنداعى نەگىزگى سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە ساقتاعىسى كەلەدى. دەگەنمەن، قارۋ- جاراقتى باقىلاۋ سالاسىنداعى ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك، ۋراندى بەيبىت ماقساتتا بايىتۋ تەحنولوگياسى كەيىن يادرولىق قارۋعا قاجەتتى ماتەريال وندىرۋگە دە قولدانىلۋى مۇمكىن. سوندىقتان مۇنداي كەلىسىم تاياۋ شىعىستا يادرولىق جارىستى كۇشەيتۋى ىقتيمال دەگەن الاڭداۋشىلىق بار.
24.kz
