قىلمىس جانە كيبەرقىلمىسپەن كۇرەس: قۇرىلتاي جاڭا زاڭ جوبالارىن قارايدى

الدىمەن قۇرىلتاي ءبىرىنشى وقىلىمدا 2024-جىلعى 29-قازاندا دوحادا جاسالعان قازاقستان مەن قاتار ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى قىلمىسقا قارسى كۇرەستەگى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسىن تالقىعا سالادى.

اتالعان كەلىسىم ۇيىمداسقان قىلمىسقا، تەرروريستىك جانە ەكسترەميستىك قىلمىستارعا، ەسىرتكى قۇرالدارىنىڭ، پسيحوتروپتىق زاتتار مەن ولاردىڭ پرەكۋرسورلارىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنا، زاڭسىز كوشى-قون مەن ادام ساۋداسىنا، سونداي-اق اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى ماسەلەلەردى شەشۋ كەزىندە ءوزارا ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا قاتىناستاردى رەتتەۋگە باعىتتالعان.

قۇجاتتى راتيفيكاتسيالاۋ تاراپتاردىڭ قىلمىسقا قارسى كۇرەس سالاسىنداعى قۇزىرەتتى ورگاندارىنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلى ءۇشىن قۇقىقتىق نەگىز قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ كۇتىلەدى. كەلىسىم قۇقىق قورعاۋ سالاسىنداعى قازاقستان-قاتار قاتىناستارىنىڭ جاڭا كەزەڭىن اشىپ، قاۋىپسىزدىك باعىتىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىل مەن كۇش-جىگەردى ۇيلەستىرۋدىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن قالىپتاستىرادى.

سونداي-اق، دەپۋتاتتار نازارىنا 2010-جىلعى 10-جەلتوقسانداعى ت م د-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ ادامداردى مەملەكەتارالىق ىزدەستىرۋ تۋرالى شارتىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى ۇسىنىلادى. زاڭ جوباسى ت م د تاراپتارىنىڭ قۇزىرەتتى ورگاندارى اراسىندا ەلەكتروندىق فورماتتا اقپارات الماسۋدى رەگلامەنتتەيتىن شارتقا وزگەرىستەر ەنگىزۋدى كوزدەيدى. بۇل قىلمىستىق قۋدالاۋدان جاسىرىنعان قىلمىسكەرلەردى انىقتاۋعا جانە ۇستاۋعا، سونداي-اق ادامداردى ىزدەۋگە باعىتتالعان بىرلەسكەن شارالاردىڭ تيىمدىلىگىن ەداۋىر ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرۋگە ءتيىس. حاتتامانى شارتقا قاتىسۋشى بارلىق ەلدەر - ارمەنيا، بەلارۋس، رەسەي، قىرعىزستان، وزبەكستان، ازەربايجان جانە تاجىكستان راتيفيكاتسيالاعان.

كومپيۋتەرلىك قىلمىستار تۋرالى كونۆەنتسيانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسىن دا ءبىرىنشى وقىلىمدا قاراۋ جوسپارلانىپ وتىر. 2001-جىلعى 23-قاراشادا بۋداپەشتتە جاسالعان كونۆەنتسيا - اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىنداعى قىلمىستارمەن كۇرەسۋگە باعىتتالعان العاشقى حالىقارالىق شارت. بۇگىنگى تاڭدا ونىڭ قاتىسۋشىلارى 80 نەن استام ەلدى قۇرايدى، سونىڭ ىشىندە ا ق ش، كانادا، اۋستراليا، جاپونيا، ۇلىبريتانيا ەلدەرى جانە ءبىرقاتار ەۋروپا مەملەكەتتەرى بار.

كونۆەنتسياعا قاتىسۋ قازاقستانعا، كومپيۋتەرلىك جۇيەلەر مەن جەلىلەردىڭ، سونداي-اق كومپيۋتەرلىك دەرەكتەردىڭ قۇپيالىلىعىن، تۇتاستىعى مەن قولجەتىمدىلىگىن بۇزۋعا باعىتتالعان قىلمىستار بويىنشا اقپارات الماسۋ جانە تەرگەۋ، ەكستراديتسيالاۋ بولىگىندە وسى ەلدەرمەن بىرلەسكەن ءىس-قيمىل جاساۋعا قۇقىق بەرەدى. سونىڭ ىشىندە مەملەكەتىشىلىك جانە حالىقارالىق دەڭگەيدە كومپيۋتەرلىك قىلمىستار جاساعانى ءۇشىن سوت قۋدالاۋىن جانە جەدەل ءارى سەنىمدى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىققا قاتىستى ۋاعدالاستىقتار ازىرلەۋدى كوزدەيدى.

سونىمەن قاتار، 1994-جىلعى 15-ساۋىردەگى دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىن قۇرۋ تۋرالى مارراكەش كەلىسىمىنە قازاقستاننىڭ قوسىلۋى تۋرالى حاتتاماعا قوسىمشا بولىپ تابىلاتىن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەرەكشە مىندەتتەمەلەرىنىڭ تىزبەسىنە وزگەرىستەردى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى ەكىنشى وقىلىمدا قارالاتىن بولادى. بۇل زاڭ جوباسىن قۇرىلتاي 16-قىركۇيەكتە ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداعان ەدى. وزگەرىستەر قازاقستاننىڭ قىزمەتتەر ساۋداسى بويىنشا جالپى كەلىسىمدى دامىتۋ ماقساتىندا كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى ىشكى رەتتەۋ جونىندەگى د س ۇ ەرەجەلەرىنە قوسىلۋىن قاراستىرادى.

ەستەرىڭىزگە سالا كەتسەك، وتكەن اپتاداعى قۇرىلتاي وتىرىسىندا دەپۋتاتتار پرەزيدەنت ۇسىنعان كونستيتۋتسيالىق سوت سۋديالارىنىڭ، ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى مەن جوعارى اۋديتورلىق پالاتا مۇشەلەرىنىڭ كانديداتۋرالارىنا كەلىسىم بەردى. وسىدان كەيىن «قازاقستان ۇكىمەتى مەن ازيا ينفراقۇرىلىمدىق ينۆەستيتسيالار بانكى (ا ي ي ب) اراسىنداعى ارىپتەستىك تۋرالى نەگىزدەمەلىك كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭى ەكى وقىلىمدا قارالىپ، قابىلداندى. كەلىسىمدە مەملەكەتتىك كەپىلدىكپەن قارىزدار مەن گرانتتىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ كەزىندە بانكتىڭ ساياساتى مەن ەرەجەلەرىن قولدانۋعا بايلانىستى ۇلتتىق زاڭنامادان وزگەشە نورمالار بەلگىلەنگەن.

اتاپ ايتقاندا، جۇمىستار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى، تاۋارلاردى ساتىپ الۋ قاعيدالارىن، سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى، ەكولوگيالىق، الەۋمەتتىك، ەڭبەك ستاندارتتارىن جانە ا ي ي ب- ءنىڭ اقپاراتتى كورسەتۋ نورمالارىن قولدانۋ كوزدەلەدى.

كەلىسىم كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن ەلىمىزدە ءبىرقاتار ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار قامتىلادى. اتاپ ايتقاندا «جەزقازعان- قاراعاندى»، «اقتوبە- قارابۇتاق- ۇلعايسىن»، «اتىراۋ-دوسسور» جانە «مويىنتى- قىزىلجار» اۆتوموبيل جانە تەمىر جولدارىن قايتا جاڭارتۋ بويىنشا جۇمىس باستالادى. بۇل مەملەكەت باسشىسىنىڭ اۋقىمدى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىمەن تىكەلەي بايلانىستى.

سونىمەن قاتار دەپۋتاتتار «قىلمىستىق ىستەر بويىنشا ءوزارا قۇقىقتىق كومەك تۋرالى ەۋروپالىق كونۆەنتسيانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن دا ەكى وقىلىمدا قاراپ، قابىلدادى.