قورعانىس سالاسىنداعى وزگەرىستەر: سيفرلاندىرۋ، بىتىمگەرلىك ميسسيا، اسكەري دايارلىقتىڭ كۇشەيتىلۋى
استانا. قازاقپارات - 2025-جىل قازاقستاننىڭ قورعانىس سالاسى ءۇشىن ءبىر مەزگىلدە سالتاناتتى دا، سىن-قاتەرگە تولى كەزەڭ بولدى. جىل بويى ەل ارمياسىنىڭ جاۋىنگەرلىك الەۋەتىن كورسەتۋگە باعىتتالعان اۋقىمدى ءىس-شارالار ءوتتى.
سونىمەن قاتار اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن پسيحولوگيالىق احۋالىنا قاتىستى ماسەلەلەر قوعام نازارىن اۋداردى.
جەڭىستىڭ 80 جىلدىعى: ەلورداداعى تاريحي اسكەري شەرۋ
2025-جىلى وتان قورعاۋشىلار كۇنىنە وراي استانادا وتكەن اسكەري شەرۋ ەل تاريحىنداعى ايتۋلى وقيعالاردىڭ ءبىرى بولدى. اراعا بىرنەشە جىل سالىپ قايتا وتكىزىلگەن بۇل شەرۋ جەڭىستىڭ 80 جىلدىعىمەن تۇسپا-تۇس كەلدى.
سالتاناتتى ءىس-شارا «قازاق ەلى» مونۋمەنتى الدىنداعى الاڭدا ءوتتى. اسكەري شەرۋگە قارۋلى كۇشتەردىڭ، وزگە دە اسكەر مەن اسكەري قۇرىلىمداردىڭ 4 مىڭنان استام اسكەري قىزمەتشىسى قاتىستى، ولاردىڭ 200 دەن استامى - ايەلدەر. شەرۋدى ق ر قارۋلى كۇشتەرى قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ باس قولباسشىسى، گەنەرال-مايور مەرەكە كوشەكبايەۆ باسقاردى.
الاڭدا جاياۋ اسكەر ساپ تۇزەپ، تاريحي جانە زاماناۋي اسكەري تەحنيكالار، ارنايى ماقساتتاعى بولىمشەلەر مەن اۋە كۇشتەرى كورسەتىلدى. جالپى العاندا، شەرۋگە 300 دەن استام اسكەري جانە اۆياتسيالىق تەحنيكا جۇمىلدىرىلدى. ءاربىر شەرۋلىك ەسەپتوپتى جوعارى شەندى وفيتسەرلەر باستاپ شىقتى.
اسكەري تەحنيكالاردىڭ شەرۋى سيمۆولدىق مانگە يە تاريحي ماشينالاردان باستالدى. الدىمەن الاڭنان اتى اڭىزعا اينالعان ت-34-85 تانكىسى ءوتىپ، ونىڭ ارتىنان زيل-157 جۇك كولىگى مەن «كاتيۋشا» رەاكتيۆتى قوندىرعىلارى ءجۇرىپ ءوتتى. بۇل كورىنىس جەڭىستىڭ تاريحي ساباقتاستىعىن ايقىن اڭعارتتى.
ودان كەيىن كوپشىلىك نازارىنا قازىرگى قولدانىستاعى اسكەري تەحنيكالار ۇسىنىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا ت-72 تانكىلەرى، ب م پ-2، ب ت ر-80، ارتيللەريالىق جۇيەلەر، 240 م م- لىك ءوزى جۇرەتىن مينومەتتەر، «گراد» رەاكتيۆتى جۇيەلەرى، تانكىگە جانە اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس تەحنيكالارى بولدى. سونىمەن بىرگە ارنايى ماقساتتاعى بولىمشەلەردىڭ، راديوەلەكتروندىق قورعانىس، ينجەنەرلىك جانە حيميالىق قاۋىپكە قارسى تەحنيكالارى كورسەتىلدى.
بيىلعى پارادتىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى - توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ قورعانىس بولىمشەلەرى اسكەري شەرۋگە العاش رەت قاتىسۋى. سونداي-اق الاڭعا ت ج م- ءنىڭ ارنايى تاپسىرىسى بويىنشا جاسالعان وتاندىق ب ك م «الان-2» بروندالعان كولىكتەرى العاش رەت شىعارىلدى. بۇل - ەلىمىزدەگى اسكەري-تەحنيكالىق الەۋەتتىڭ دامىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەتىن ناقتى مىسال.
شەرۋ بارىسىندا قۇرلىق، اۋە جانە تەڭىز كۇشتەرىنىڭ جاڭا قارۋ-جاراقپەن جابدىقتالعانى بايقالدى. كورەرمەندەرگە اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس جۇيەلەرى مەن ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپاراتتارى تانىستىرىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا Wing Loong ،Skylark جانە تۇرىكتىڭ ANKA دروندارى بار.
اۋە پارادى دا سالتاناتتى شەرۋدىڭ ماڭىزدى بولىگىنە اينالدى. استانا اسپانىندا سۋ-30س م، ميگ-29 جويعىش ۇشاقتارى، س-295، ان-72 اسكەري-كولىك ۇشاقتارى، سونداي-اق م ي-17 جانە م ي-35م تىكۇشاقتارى ۇشتى.
شەرۋ سوڭىندا 300 مۋزىكانتتان قۇرالعان بىرىككەن اسكەري وركەستردىڭ دەفيلەسى ءوتتى. ال پارادقا دايىندىق كەزەڭىندە ساربازداردىڭ دالالىق جاعدايدا ءومىر سۇرگەنى دە اتاپ وتۋگە تۇرارلىق. شاتىرلى قالاشىقتا گوسپيتال، اسحانا، مونشا سىندى بارلىق قاجەتتى ينفراقۇرىلىم جۇمىس ىستەگەن.
وسىلايشا، استانادا وتكەن جەڭىستىڭ 80 جىلدىعىنا ارنالعان اسكەري شەرۋ قورعانىس مينيسترلىگى ءۇشىن جىل قورىتىندىسىنداعى ەڭ اۋقىمدى ءارى مازمۇندى ءىس-شارالاردىڭ ءبىرى رەتىندە ەستە قالدى. ايتا كەتەيىك، قازاقستاندا مۇنداي شەرۋلەر 2018-جىلدان بەرى وتكىزىلمەگەن.
قورعانىس سالاسىنداعى سيفرلاندىرۋ
سوڭعى جىلدارى قورعانىس مينيسترلىگى سيفرلاندىرۋدى اسكەري باسقارۋدى جاڭعىرتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ بىرىنە اينالدىردى. بۇل وزگەرىستەر ەڭ الدىمەن اسكەري ەسەپكە الۋ، قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جانە جەكە قۇرامنىڭ پسيحولوگيالىق احۋالىن باقىلاۋ سالالارىنان كورىنىس تاپتى.
اسكەري ەسەپكە الۋ جۇيەسى تولىقتاي ەلەكتروندى فورماتقا كوشىرىلدى. ەندى ازاماتتار www.egov.kz پورتالى ارقىلى اسكەرگە شاقىرۋدان بوساتۋ نەمەسە كەيىنگە قالدىرۋ قىزمەتتەرىن قاعاز قۇجاتسىز راسىمدەي الادى. بۇل شەشىم اسكەرگە شاقىرۋ ناۋقانىنداعى بيۋروكراتيالىق راسىمدەردى ازايتىپ، پروتسەستىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.
مينيسترلىكتىڭ مالىمەتىنشە، بۇگىندە بارلىق اسكەري بولىمدەردە تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەيتىن بەينەباقىلاۋ جۇيەلەرى ورناتىلعان. كامەرالار كازارمالاردا، وقۋ- جاتتىعۋ الاڭدارىندا جانە ورتاق ايماقتاردا ورنالاسقان. سونىمەن قاتار ۆيدەواناليتيكا جۇيەسى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزىلىپ جاتىر. بۇل تەحنولوگيا كۇدىكتى ارەكەتتەردى اۆتوماتتى تۇردە انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
اسكەرگە شاقىرۋ سالاسىندا دا تسيفرلىق وزگەرىستەر جۇزەگە اسىرىلدى. MyArmy.kz پورتالى ىسكە قوسىلىپ، ازاماتتار اسكەرگە شاقىرىلۋ ءتارتىبى، ءوز مارتەبەسى جانە قاجەتتى مالىمەتتەردى ونلاين فورماتتا الا باستادى.
سونىمەن بىرگە «Smart ۆوەنكومات» جۇيەسى ەنگىزىلىپ، 17 جاسقا تولعان ازاماتتاردىڭ اسكەري تىركەۋدەن ءوتۋى اۆتوماتتاندىرىلدى. مينيسترلىك دەرەگىنشە، تسيفرلاندىرۋ ناتيجەسىندە ءبىرقاتار پروتسەستەر وڭتايلاندىرىلىپ، 1 مليايلرد تەڭگە بيۋجەت قاراجاتى ۇنەمدەلگەن.
اسكەرگە شاقىرىلۋشىنى كوشەدەن ۇستاپ اكەتپەيدى
سوڭعى جىلدارى قوعامدا ەڭ كوپ تالقىلانعان ماسەلەلەردىڭ ءبىرى - جاستاردى اسكەرگە كوشەدەن كۇشتەپ ۇستاپ اكەتۋ وقيعالارى بولدى. بۇل ماسەلەگە بايلانىستى قورعانىس مينيسترلىگىنە دە، قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا دا سىن جيى ايتىلدى. ناتيجەسىندە 2025-جىلى اسكەرگە شاقىرۋ تارتىبىنە قاتىستى ءبىرقاتار ناقتى ءتۇسىندىرۋ مەن شەكتەۋ ەنگىزىلىپ، زاڭنامالىق دەڭگەيدە وزگەرىستەر جاسالدى.
قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى سۇلتان قامالەتدينوۆتىڭ ايتۋىنشا، قولدانىستاعى زاڭنامادا ازاماتتاردى كوشەدەن كۇشتەپ الىپ كەتۋ دەگەن ۇعىم مۇلدە جوق.
كونستيتۋتسيانىڭ 36-بابىندا وتان قورعاۋ ءار ازاماتتىڭ پارىزى ءارى مىندەتى دەپ ناقتى كورسەتىلگەنىمەن، بۇل تالاپ كۇش قولدانۋ ارقىلى ورىندالماۋى ءتيىس. ەگەر ازامات ءوز قۇقىعى بۇزىلدى دەپ ەسەپتەسە، سوتقا جۇگىنۋگە تولىق قۇقىلى. مينيستر ورىنباسارى ءوزى قىزمەت اتقارعان كەزەڭدە مۇنداي زاڭسىز ارەكەتتەر تىركەلمەگەنىن اتاپ ءوتتى.
سونىمەن بىرگە مينيسترلىك وكىلدەرى اسكەرگە شاقىرۋدىڭ ناقتى الگوريتمى بارىن تۇسىندىرەدى. ازامات الدىمەن جەرگىلىكتى اسكەري باسقارۋ ورگانىنىڭ شاقىرۋ قاعازىن الۋعا ءتيىس. ەگەر شاقىرتۋ ازاماتتىڭ وزىنە تابىستالماسا، ونى جەتكىزۋ ىشكى ىستەر ورگاندارىنا جۇكتەلەدى.
ال پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ زاڭدى تالابىنا باعىنباعان جاعدايدا عانا ازامات ءماجبۇرلى تۇردە جەتكىزىلۋى مۇمكىن. بۇل - اسكەرگە بىردەن الىپ كەتۋ ەمەس، شاقىرۋ پۋنكتىنە جەتكىزۋ شاراسى. وندا ونىڭ قىزمەتكە جارامدىلىعى، كەيىنگە قالدىرۋ نەمەسە بوساتۋ نەگىزدەرى انىقتالادى.
دەگەنمەن قوعامدا رەزونانس تۋدىرعان جايتتاردىڭ ءبىر بولىگى تاجىريبەدە اسكەريلەردىڭ وزدەرى تاراپىنان كەتكەن ولقىلىقتارمەن بايلانىستى بولعانىن قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى دا جوققا شىعارمايدى.
وسىعان بايلانىستى 2025-جىلى ماڭىزدى شەشىم قابىلدانىپ، كوشەدەن، ويىن-ساۋىق ورىندارىنان جانە قوعامدىق كەڭىستىكتەن اسكەرگە شاقىرىلۋشىلاردى ۇستاپ اكەتۋگە رەسمي تۇردە تىيىم سالىندى. بۇل تۋرالى قارۋلى كۇشتەر باس شتابىنىڭ وكىلى فارحات ايداربايەۆ ارنايى مالىمدەپ، ءتيىستى مينيسترلىك بۇيرىعى بار ەكەنىن راستادى.
ەندى جوعارىدا ايتىپ كەتكەندەي، شاقىرۋ پروتسەسى بارىنشا اشىق فورماتتا جۇرگىزىلەدى. ازاماتتارعا شاقىرتۋ قاعاز جۇزىندە عانا ەمەس، 1414 ءبىرىڭعاي بايلانىس ورتالىعى ارقىلى SMS- حابارلاما تۇرىندە جولدانادى.
بيلىك وكىلدەرى كوشەدەن كۇشتەپ اكەتۋگە تىيىم سالىنعانىمەن، اسكەري مىندەتتەن جالتارۋ جاۋاپسىز قالمايتىنىن ەسكەرتەدى. اكىمشىلىك كودەكسكە سايكەس، شاقىرۋ بويىنشا كەلمەگەندەرگە ايىپپۇل قاراستىرىلعان.
ال قىلمىستىق كودەكسكە ساي، اسكەري قىزمەتتەن قاساقانا جالتارعان ازاماتقا 1000 ا ە ك- كە دەيىن ايىپپۇل سالۋ، قوعامدىق جۇمىستارعا تارتۋ نەمەسە ءبىر جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى قولدانىلۋى مۇمكىن. دەنساۋلىعىنا ادەيى زيان كەلتىرۋ نەمەسە جالعان انىقتاما جاساۋ دا قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە اكەلەدى.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا، داۋ تۋعىزعان تاعى ءبىر ماسەلە - وقۋعا ءتۇسۋ كەزەڭى مەن اسكەرگە شاقىرۋ مەرزىمىنىڭ سايكەس كەلمەۋى. مەكتەپ تۇلەكتەرى ج و و- عا قۇجات تاپسىرعانىمەن، قابىلداۋ ناتيجەسى كەش شىعاتىندىقتان، كوكتەمگى شاقىرۋ كەزىندە ستۋدەنت مارتەبەسىن الا الماي قالادى. وسى ارالىقتا ولاردى اسكەرگە شاقىرۋ جاعدايلارى كەزدەسەدى.
ساراپشىلار بۇل تۇيتكىلدى شەشۋ ءۇشىن مينيسترلىكتەردىڭ دەرەكقورلارىن تولىق سايكەستەندىرىپ، وقۋعا ءوتىنىش بەرگەن تالاپكەرلەردى اۆتوماتتى تۇردە كەيىنگە قالدىرۋ تەتىگىن ەنگىزۋدى ۇسىنىپ وتىر.
سونىمەن قاتار زاڭنامادا كەيىنگە قالدىرۋ مۇمكىندىگىن شەكتەۋ باعىتىندا وزگەرىستەر قاراستىرىلعان. بۇدان بىلاي ءار ءبىلىم دەڭگەيىندە اسكەردەن ءبىر رەت قانا بوساتۋعا رۇقسات ەتىلەدى. بۇل باكالاۆريات، ماگيستراتۋرا جانە دوكتورانتۋرا ارقىلى اسكەردەن ۇزاق ۋاقىت جالتارۋ تاجىريبەسىن توقتاتۋعا باعىتتالعان. اسكەري كافەدرا ارقىلى «قىسقا جولمەن» اسكەردەن بوساۋعا قاتىستى ولقىلىقتاردى جويۋ ماسەلەسى دە كۇن تارتىبىندە تۇر.
بيلىك اسكەرگە بارۋعا ىنتالاندىرۋ تەتىكتەرىن دە قاتار ۇسىنىپ وتىر. قازىر مەرزىمدى قىزمەتىن وتكەرگەندەرگە نەسيە تولەمدەرىن كەيىنگە شەگەرۋ، جوعارى وقۋ ورىندارىنا ارنالعان مىڭداعان گرانت ءبولۋ، اسكەري ەسەپتى تولىق سيفرلاندىرۋ سياقتى جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان.
وسىلايشا، سوڭعى وزگەرىستەردىڭ باستى وزەگى - بۇرىن قوعامدا سىنعا ۇشىراعان «كوشەدەن ۇستاپ اكەتۋ» تاجىريبەسىنە زاڭ جۇزىندە توسقاۋىل قويۋ. مەملەكەت ءبىر جاعىنان ءتارتىپ پەن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتسە، ەكىنشى جاعىنان اسكەرگە شاقىرۋ ءراسىمىن اشىق، تۇسىنىكتى ءارى قۇقىقتىق شەڭبەردە جۇرگىزۋگە كوشىپ وتىر.
قارۋلى كۇشتەردىڭ دايارلىعى كۇشەيدى
2025-جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىندە جاۋىنگەرلىك دايارلىق جۇيەلى تۇردە جوسپارلانىپ، جوعارى قارقىنمەن جۇزەگە اسىرىلدى. قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىنشە، بۇل وقۋ جىلى بارىسىندا جالپى شامامەن 60 مىڭنان استام جاۋىنگەرلىك دايارلىق ءىس-شاراسى وتكىزىلدى.
جىل بويىنا وقۋ-جاۋىنگەرلىك دايىندىقتار ءارتۇرلى باعىتتاردى قامتىدى. قۇرلىق اسكەرلەرى مەن دەسانتتىق- شابۋىلداۋ اسكەرلەرىنىڭ بولىمدەرى وقۋدىڭ نەگىزگى بولىگىن ورىندادى. اسكەري-اۋە كۇشتەرى كۇندىزگى جانە تۇنگى ۋاقىتتا مىڭعا جۋىق ۇشۋ اۋىسىمىن ورىنداپ، ۇشقىشتىق تەحنيكا مەن كۇردەلى مەتەورولوگيالىق احۋالداردا وقۋ-جاۋىنگەرلىك مىندەتتەردى ورىنداۋ ماشىقتارىن جەتىلدىردى.
اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس اسكەرلەرى مەن بولىمشەلەرىندە 760 جاۋىنگەرلىك ۇيلەستىرۋ ءىس-شاراسى وتكىزىلدى. اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىندە ەسەپتى كەزەڭدە 188 رەت تەڭىزگە شىعۋ جۇزەگە اسىرىلدى، ال كەمە ەكيپاجدارىنىڭ ءجۇزۋ قاشىقتىعى 25 مىڭ تەڭىز ميلىنەن استى.
جاۋىنگەرلىك دايىندىقتىڭ قورىتىندى كەزەڭدەرىندە قارۋلى كۇشتەردىڭ ءتۇرلى اسكەر تەكتەرى مەن ارنايى بولىمشەلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن شامامەن 4,5 مىڭ جاۋىنگەرلىك اتىس پەن تاكتيكالىق وقۋ-جاتتىعۋ ءوتتى. بۇل جاتتىعۋلار وقۋ-جاۋىنگەرلىك تاپسىرمالاردى ءارتۇرلى جاعدايلاردا ءتيىمدى ورىنداۋدى پىسىقتاۋعا باعىتتالدى.
سونىمەن قاتار 2025-جىلى «ايبالتا» ، «دەسانت»، «جاۋىنگەرلىك دوستاستىق»، «كاسپي بريزى» سياقتى ءىرى جەدەل-ستراتەگيالىق جانە جەدەل-تاكتيكالىق وقۋ-جاتتىعۋلار ۇيىمداستىرىلىپ، بولىمشەلەردىڭ ءوزارا ارەكەتتەستىگى مەن قازىرگى زامانعى اسكەري قاقتىعىستار تاجىريبەسىن ەسكەرە وتىرىپ ازىرلەنگەن تاكتيكالىق تاسىلدەر سىناقتان وتكىزىلدى.
قازاقستاندىق بىتىمگەرلەر: گولان جوتاسىنداعى ميسسيا
قازاقستاندىق اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ كاسىبيلىگى حالىقارالىق دەڭگەيدە جوعارى باعالاندى. گولان جوتاسىندا قىزمەت اتقارعان بىتىمگەرلەرگە بۇۇ ميسسياسىنىڭ قولباسشىسى، گانا رەسپۋبليكاسى ارمياسىنىڭ گەنەرال-مايورى انيتا اسما بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ مەدالدارىن تابىس ەتتى.
ءبىر جىل بويى بىتىمگەر مىندەتىن اتقارعان 99 اسكەري قىزمەتشى ەلگە ورالدى. بۇۇ مانداتى اياسىندا ورنالاستىرىلعان قازاقستاندىق كونتينگەنت قۇرامىنا 139 اسكەري مامان كىردى. ولاردىڭ نەگىزگى مىندەتى - سيريا مەن يزرايل اراسىنداعى اتىستى توقتاتۋ رەجيمىن باقىلاۋ جانە ايماقتاعى تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ.
ءبىرىنشى ۇلتتىق كونتينگەنتتىڭ كومانديرى، پودپولكوۆنيك جىگەر ايىپوۆتىڭ ايتۋىنشا، قازاقستاندىق كونتينگەنت جاۋاپكەرشىلىك ايماعىندا پاترۋل جۇرگىزۋ، گۋمانيتارلىق جۇكتەر مەن بۇۇ وكىلدەرىن ايماق ىشىندە جانە سىرتىندا الىپ ءجۇرۋ، وق-دارىلەردى ىزدەۋ جانە جويۋ سەكىلدى مىندەتتەردى اتقاردى.
ايتا كەتەيىك، 2024-جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا قازاقستان تاريحىندا العاش رەت بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ءبولۋدى باقىلاۋ جونىندەگى كۇشتەرى UNDOF قۇرامىندا سيريا اراب رەسپۋبليكاسى اۋماعىنداعى گولان جوتاسىنا جەكە ۇلتتىق بىتىمگەرلىك كونتينگەنت جىبەردى.
وسى جىل ىشىندە بۇۇ ميسسياسى قۇرامىندا قىزمەت ەتەتىن ءبولىنۋدى باقىلاۋ جونىندەگى قازاقستان كونتينگەنتىنىڭ ينجەنەرلىك- ساپەرلىك توبى اۋماقتى قاۋىپتى زاتتاردان تازالاۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزدى.
ميسسيا بارىسىندا قازاقستاندىق بىتىمگەرلەر ينجەنەرلىك جانە كۇزەت مىندەتتەرىن ورىنداپ، ايماقتاعى قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا ۇلەس قوستى. قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، ساپەرلەر مىڭنان استام جارىلعىش زاتتى جويدى.
ميسسيانىڭ اياقتالۋىنا بايلانىستى جەكە قۇرامنىڭ ءارى قارايعى قىزمەتى دە ناقتىلاندى. ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا دەپۋتاتتار سۇراعىنا جاۋاپ بەرگەن قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى شايح-حاسان جازىقبايەۆ بىتىمگەرلەردىڭ ءوز اسكەري بولىمدەرىنە قايتا ورالاتىنىن ايتتى.
2024-جىلى سەنات قازاقستان ۇكىمەتى مەن ب ۇ ۇ اراسىنداعى UNDOF ميسسياسىنا رەسۋرس ۇسىنۋ جونىندەگى مەموراندۋمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭدى ماقۇلدادى. سەناتور اندرەي لۋكيننىڭ ايتۋىنشا، قۇجاتتا قازاقستاندىق كونتينگەنتتىڭ قاتىسۋىنا بايلانىستى بۇۇ تاراپىنان وتەماقى تولەمدەرى كوزدەلگەن.
ب ۇ ۇ تولەمدەرىنىڭ جالپى سوماسى جىلىنا شامامەن 5 ميلليون ا ق ش دوللارىن قۇرايدى. ونىڭ ىشىندە جەكە قۇرام ءۇشىن - 2,4 ميلليون ا ق ش دوللارى، تەحنيكا، قارۋ-جاراق پەن مۇلىكتى پايدالانعانى ءۇشىن - 2,6 ميلليون ا ق ش دوللارى.
گولان جوتاسىنان ورالعان اسكەري قىزمەتشىلەر قازاقستان اۋماعىندا قىزمەتىن جالعاستىردى. ولار ەلوردادا جەڭىستىڭ 80 جىلدىعىنا ارنالعان اسكەري پارادقا قاتىسىپ، حالىقارالىق ميسسيادا جيناعان تاجىريبەسىن پاش ەتتى. پارادتىق ەسەپتوپتى بىتىمگەرلىك وپەراتسيالار ورتالىعىنىڭ باستىعى، I جانە II دارەجەلى «ايبىن» وردەندەرىنىڭ يەگەرى پودپولكوۆنيك جىگەر ايىپوۆ باستادى.
قازاقستاندىق اسكەري قىزمەتشىلەر باتىس ساحارادا، كونگو دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسىندا، ورتالىق افريكا رەسپۋبليكاسىندا، سيريادا، ليۆاندا، سونداي-اق يزرايل مەن پالەستينا اراسىنداعى اتىستى توقتاتۋ رەجيمىن باقىلاۋ جونىندەگى ميسسيادا قىزمەت اتقاردى.
قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، سيريا باعىتىنداعى UNDOF ميسسياسىنا قاتىسۋ قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ كاسىبي الەۋەتىن ارتتىرىپ قانا قويماي، ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق بەيبىت باستامالارعا قوسقان سۇبەلى ۇلەسىن كورسەتتى.
اسكەردەگى الىمجەتتىكپەن كۇرەس
سوڭعى جىلدارى اسكەردەگى ءتارتىپ پەن قاۋىپسىزدىككە قاتىستى قوعامنىڭ الاڭداۋشىلىعى كۇشەيە ءتۇستى. قازا تاپقان جانە اۋىر جاراقات العان ساربازداردىڭ انالارى بىرنەشە رەت مەملەكەتتىك ورگاندارعا جۇگىنىپ، ءادىل تەرگەۋ مەن اشىقتىقتى تالاپ ەتتى. بۇل ۇندەۋلەر نازاردان تىس قالعان جوق.
قورعانىس مينيسترلىگى اسكەردەگى جاعدايدى باقىلاۋدا ۇستاۋ ماقساتىندا ءبىرقاتار شارا قابىلدانىپ جاتقانىن مالىمدەيدى.
ءمينيستردىڭ ورىنباسارى قانىش ابۋباكىروۆتىڭ ايتۋىنشا، اسكەري بولىمدەردە بەينەباقىلاۋ كۇشەيتىلىپ، پسيحولوگتەردىڭ جۇمىسىنا باسىمدىق بەرىلگەن. ونىڭ دەرەگىنشە، بيىلعى اسكەرگە شاقىرۋ كەزىندە 700 دەن استام جاس ازاماتتىڭ اسكەري قىزمەتكە پسيحولوگيالىق تۇرعىدا دايىن ەمەس ەكەنى انىقتالعان. مينيسترلىك وكىلى مۇنى جاستاردىڭ جايلى ورتادان شىعۋعا ءازىر ەمەستىگىمەن بايلانىستىردى.
قورعانىس مينيسترلىگى اسكەردە الىمجەتتىك جوق ەكەنىن بىرنەشە رەت قايتالادى. ۆەدومستۆو باستىعى داۋرەن قوسانوۆ انالاردىڭ كوتەرگەن ماسەلەلەرىنىڭ باسىم بولىگى تەرگەۋ ءىس-شارالارىنا قاتىستى ەكەنىن ايتىپ، بۇل ىستەردى ىشكى ىستەر مينيسترلىگى باس اسكەري پروكۋراتۋرانىڭ قاداعالاۋىمەن جۇرگىزىپ جاتقانىن جەتكىزدى.
ونىڭ ايتۋىنشا، اسكەري بولىمدەردە ءتارتىپتى كۇشەيتۋ، كامەرا ورناتۋ، كومانديرلەر مەن پسيحولوگتەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ باعىتىندا جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر. سونىمەن بىرگە، ايىنا ءبىر-ەكى رەت ب ا ق وكىلدەرىنە ارنالعان ارنايى ساپارلار ۇيىمداستىرىلادى. دەگەنمەن مينيستر «اسكەردى قوعامنان ءبولىپ قاراۋعا بولمايدى» دەپ، ءتۇرلى كەلەڭسىز جاعدايلار ازاماتتىق ومىردە دە كەزدەسەتىنىن اتاپ ءوتتى.
بۇل ماسەلەگە مەملەكەت باسشىسى دا نازار اۋداردى. پرەزيدەنت اسكەردە قازا تاپقان ساربازداردىڭ انالارىنىڭ ارىز-شاعىمىن 12 كۇن ىشىندە قاراستىرۋدى تاپسىرىپ، تەرگەۋ بارىسىندا زاڭنىڭ قاتاڭ ساقتالۋىن باس پروكۋرورعا جۇكتەدى.
الايدا ءماجىلىس دەپۋتاتى نارتاي سارسەنعالييەۆتىڭ دەرەگى قوعامداعى الاڭداۋشىلىقتى ودان ءارى كۇشەيتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، سوڭعى ءۇش جىلدا ەلدەگى اسكەري بولىمدەردە 270 سارباز قازا تاپقان. بۇل ستاتيستيكا پارلامەنت قابىرعاسىندا دا وتكىر سۇراقتاردىڭ قويىلۋىنا سەبەپ بولدى. كوشپەلى ۇكىمەت ساعاتىندا دەپۋتاتتار اسكەردەگى ءولىم مەن سۋيتسيدتىڭ قاشان توقتايتىنىن اشىق سۇرادى.
قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى شايح- حاسان جازىقبايەۆ اسكەردەگى كەلەڭسىزدىكتەردىڭ ءبىر بولىگىن ساربازداردىڭ اسكەرگە دەيىنگى الەۋمەتتىك ورتاسىمەن بايلانىستىردى. ونىڭ سوزىنشە، وتباسىنداعى، مەكتەپتەگى تاربيە، قوعامداعى تەرىس قۇبىلىستار مەن پسيحولوگيالىق تۇراقسىزدىق اسكەردەگى جاعدايعا اسەر ەتپەي قويمايدى. وسىعان بايلانىستى مينيسترلىك اسكەري پسيحولوگتەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ، جەرگىلىكتى پسيحولوگيالىق ورتالىقتاردى تارتىپ، جاساندى ينتەللەكت نەگىزىندەگى تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەيتىن تەلەگرام-بوتتى ىسكە قوسقان.
الايدا بۇل ۋاجبەن ءبارى بىردەي كەلىسە قويعان جوق. ءماجىلىس ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءدانيا ەسپايەۆا ماسەلەنى تەك پسيحولوگتەردىڭ جۇمىسىنا تىرەپ قويۋ جەتكىلىكسىز ەكەنىن ايتىپ، نەگىزگى جۇمىس اسكەري بولىمدەردىڭ ءوز ىشىندە جۇرگىزىلۋى ءتيىس ەكەنىن قاداپ ايتتى.
قازا تاپقان جانە جاراقات العان ساربازدار انالارىنىڭ وتىنىشىنە قاتىستى باس پروكۋراتۋرا دا رەسمي مالىمدەمە جاسادى. ۆەدومستۆو وكىلدەرى انالاردىڭ ءۋاجى نازاردان تىس قالمايتىنىن، ولار جەكە قابىلداۋلارعا شاقىرىلىپ، ءاربىر ءىس زاڭ شەڭبەرىندە قارالاتىنىن جەتكىزدى.
اۆتور كاميلا مۇلىك
