قازاقتار قايسى وبلىستاردا ازايىپ جاتىر: قازاقستاننىڭ ەتنوستىق كارتاسى

جالپى العاندا، كەيىنگى ءبىر جىل ىشىندە ەلىمىزدىڭ حالىق سانى 216423 ادامعا ارتىپ، 20499822 ادامدى قۇرادى. بۇل %1,04 ءوسىم.

جىلدان-جىلعا حالىق ءوسىمى ازايا باستاعانى بايقالادى. الدىڭعى ءبىر جىلدا ءوسىم 249557 ادامدى قۇراعان ەدى. بۇلاي كەتە بەرسە، كەلەسى جىلى جىلدىق ءوسىم 200 مىڭ ادامعا دا جەتپەي قالۋى عاجاپ ەمەس.

قازىرگى ۇلتتىق قۇرامعا كەلسەك:

قازاقتار - 14664202 ادام (%71,6)، ورىستار - 2943022 (%14,3)، وزبەكتەر - 695557 (%3,4 )، ۋكرايندەر - 367547 (%1,8)، ۇيعىرلار - 309164 (%1,5). قالعاندارى - 1520330 ادام (%7,4 ).

وڭىرلەر بويىنشا نەگىزگى كورسەتكىشتەرگە توقتالساق، ەڭ باستى شوك جاڭالىق - بۇعان دەيىن بۇكىل ەلدى ادام رەسۋرسىمەن قامتاماسىز ەتىپ كەلگەن تۇركىستان وبلىسى حالقىنىڭ تۇڭعىش رەت ازايۋى. قاراڭىز، 2024 -جىلى اتالعان وڭىردە حالىق سانى - 2142171 ادام بولسا، بىلتىر 2154041 ادامعا ارتتى. ال بيىل 2149205 ادامعا تومەندەپ كەتكەن.

سونىڭ ىشىندە وبلىس حالقى قازاقتاردىڭ ەسەبىنەن ازايىپ جاتقانى الاڭداتادى. اتاپ ايتقاندا، قازاقتىڭ سانى 12 مىڭ ادامعا قىسقارىپ، ال وزبەكتەر كەرىسىنشە 8 مىڭ ادامعا ارتقان. تاجىكتەر سانى دا ەداۋىر ءوسىپتى.

جالپى ەلىمىزدە كەيىنگى ءبىر جىلدا 3 مەگاپوليسىمىز بەن 6 وبلىستىڭ عانا حالىق سانى ءوسىپ، قالعان 11 وبلىستا ازايعان.

6 وبلىستىڭ ىشىندە اقمولا مەن الماتى وبلىستارى استانا مەن الماتى قالالارىنىڭ ارقاسىندا كوبەيىپ وتىرعانى بەلگىلى. قالعان 4 وبلىستىڭ ۇشەۋى باتىس وڭىرلەرى (اقتوبە، اتىراۋ، ماڭعىستاۋ وبلىستارى) جانە قىزىلوردا وبلىسى.

بۇل جەردە قىزىلوردا وبلىسىنىڭ حالقى شامامەن 200-دەي ادامعا، ياعني 0,02 پايىزعا عانا ارتقانىن ايتا كەتۋ كەرەك.

ال قازاقتىڭ سانىنا كەلسەك، ءبىر جىلدا 3 مەگاپوليس پەن 8 وبلىستا كوبەيگەن. 9 وبلىستا جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرى كەمىگەن (قوستاناي، سولتۇستىك قازاقستان، پاۆلودار، شىعىس قازاقستان، اباي، ۇلىتاۋ، جەتىسۋ، تۇركىستان، جامبىل وبلىستارى).

سولتۇستىك وبلىستاردا بۇرىنعىشا تۋۋ كورسەتكىشى تومەن بولسا، وڭتۇستىك جانە شىعىس، ورتالىق وڭىرلەردە كوبىنەسە كوشىپ كەتۋشىلەر سالدارىنان ازايىپ جاتقانىن ايتۋعا بولادى. اسىرەسە، تۇركىستان مەن جامبىلدا تۋۋ كورسەتكىشى جامان ەمەس. الايدا، ۇلكەن قالالارعا كوشۋ ۇدەرىسى ءورشىپ تۇر.

ماسەلەن، كەيىنگى ءبىر جىلدا استانا حالقى 110 مىڭ ادامعا. الماتى - 46 مىڭ ادامعا، شىمكەنت - 38 مىڭ ادامعا ارتتى. بۇل جەردە استانانىڭ جەلەكتىلەرى ءبىر جىلدا 110 مىڭ بالا تۋىپ تاستادى دەپ ايتۋ قيىن. ءوسىمنىڭ باسىم بولىگى وزگە وڭىرلەردەن كوشىپ كەلۋشىلەر ارقاسىندا تىركەلىپ وتىرعانى ايدان انىق.

وسىلايشا ءۇش ءىرى مەگاپوليسىمىز وزگە وبلىستاردىڭ تۇرعىندارىن وزدەرىنە ماگنيتشە تارتىپ الىپ جاتىر.

مىنا كارتادا قىزىلمەن جازىلعان ساندار - سوڭعى ءبىر جىلدا ازايعاندار، كوك ساندار - كوبەيگەندەر.

حالىق سانىنا قاتىستى وزگە دە قىزىق دەرەكتەر:

•⁠ ⁠ورىستار سانى سوڭعى ءبىر جىلدا استانادا عانا 2 مىڭ ادامعا كوبەيىپ، باسقا بارلىق وڭىردە ازايعان؛
•⁠ ⁠ونسىز دا قازاعى از سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرى 5 مىڭ ادامعا كەمىپ كەتكەن، ال ورىس ۇلتى وكىلدەرى 2 مىڭعا عانا ازايىپتى؛ 
•⁠ ⁠جەتىسۋ وبلىسىندا قازاق، ورىس، وزگە ۇلت وكىلدەرى دە ازايىپ، تەك ۇيعىرلار سانى وسكەن. جالپى ۇيعىر سانى الماتى قالاسى مەن الماتى وبلىسىندا دا ارتقانى بايقالادى.

ەسكە سالا كەتەيىك، ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ 2024 -جىلعى دەرەكتەرىندا بىلاي كورسەتىلگەن. قازاقتار سانى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان باسقا بارلىق ءوڭىر مەن قالالاردا بۇرىنعىشا 1-ورىندا تۇر. ءۇش وبلىستا ( قىزىلوردا، اتىراۋ، اقتاۋ) قازاقتار ۇلەسى 90 پايىزدان اسادى. استانا مەن اقتوبە وبلىسىندا 80 پايىزدان جوعارى. 7 وبلىس پەن شىمكەنت قالاسىندا 70 پايىزدان جوعارى. اباي وبلىسى بولىنگەننەن كەيىن بۇل وڭىردە قازاق پەن ورىستان كەيىنگى 3-ورىنعا تاتارلار شىققان.

ماڭعىستاۋ وبلىسىندا بۇرىن 3-ورىندا ازەربايجاندار بولسا، بيىل قاراقالپاقتار كوتەرىلگەن. تۇركىستان وبلىسىندا ورىستار تۇڭعىش رەت العاشقى ۇشتىككە ەنبەي قالدى. ولاردىڭ ورنىن تاجىكتەر باسىپتى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا قازاقتىڭ ۇلەس سالماعى 37,6 پايىزدان 37,8 پايىزعا وسكەنىمەن، جالپى سانى 203 مىڭنان 200 مىڭعا تومەندەگەن. بۇل - قازاق سانى كەمىگەن جالعىز ءوڭىر. ورىس حالقىنىڭ سانى بارلىق وڭىردە ازايىپ، تەك الماتى مەن استانادا، سونداي-اق رەسەيمەن شەكارالاس اقتوبە مەن باتىس قازاقستان وبلىستارىندا از عانا كوبەيگەن.

دايىنداعان - ەسكەندىر زۇلقارناي