قازاقستاننىڭ ساياسي رەفورمالارى ورتالىق ازيا ەلدەرىنە ۇلگى بولا الادى - وزبەكستاندىق ساراپشى

- بۇگىن قازاقستاننىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسى كۇشىنە ەندى. وسى كەزەڭنەن ەلدىڭ ساياسي ءومىرى جاڭا كەزەڭگە قادام باسادى. سوڭعى جىلدارى قازاقستاندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ساياسي وزگەرىستەر، اسىرەسە، جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ قابىلدانۋى ەلدىڭ جۇيەلى دامىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى. ارينە، قۇجاتقا قاتىستى ساراپشىلار مەن قاراپايىم ازاماتتاردىڭ پىكىرى ءارتۇرلى. كونستيتۋتسيانىڭ كەيبىر نورمالارى مەن ەرەجەلەرى سىنعا ۇشىراۋى مۇمكىن، بۇل - تابيعي قۇبىلىس. ال ەندى بىرەۋلەر، كەرىسىنشە، جاڭا كونستيتۋتسيانى جوعارى باعالاپ، وڭ پىكىر ايتۋدا. مۇنىڭ ءبارى - قالىپتى ءارى تابيعي قوعامدىق ۇدەرىس. ءتىپتى قازاقستان بۇل تۇرعىدا ورتالىق ازياداعى كورشى ەلدەرگە ۇلگى بولا الادى دەپ ويلايمىن. سەبەبى ەلدىڭ ساياسي ءومىرى توقىراپ تۇرعان جوق. جۇرگىزىلىپ جاتقان ساياسي رەفورمالار، ونىڭ ىشىندە ءتۇرلى تاجىريبە مەن سىناقتان ءوتىپ جاتقان وزگەرىستەر قازاقستاننىڭ دامۋىنا ەرەكشە سەرپىن بەرىپ وتىر، - دەدى فارحود توليپوۆ.

سونىمەن قاتار ساياساتتانۋشى جاڭا كونستيتۋتسيادا قامتىلعان بىرنەشە جاڭاشىلدىققا توقتالدى.

- سونىڭ ءبىرى - ۆيتسە-پرەزيدەنت لاۋازىمىنىڭ ەنگىزىلۋى. بۇل - نازار اۋدارۋعا تۇرارلىق باستاما. ول ساياسي ساباقتاستىق ينستيتۋتىن نىعايتۋعا باعىتتالعان. سونداي-اق، ەرەكشە توقتالاتىن وزگەرىستەردىڭ ءبىرى - اكىمدەردى تىكەلەي سايلاۋ جۇيەسىنە كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوشۋ. ياعني، قالا، اۋدان جانە وبلىس اكىمدەرىن حالىقتىڭ ءوزى سايلاي باستادى. مەن وزبەكستاندا دا وسى باستامانى ەنگىزۋ قاجەت دەگەن ويدى كوپتەن بەرى قولداپ كەلەمىن. ءبىزدىڭ ەلدە دە ءتۇرلى دەڭگەيدەگى اكىمدەر حالىق تاراپىنان سايلانۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. قازاقستان بۇل باعىتتا بىرتىندەپ العا جىلجىپ كەلەدى، - دەپ پىكىر ءبىلدىردى ساراپشى.

مۇنىمەن بىرگە فارحود توليپوۆ ءبىر پالاتالى پارلامەنت جۇيەسىنە كوشۋ شەشىمىنىڭ دەر كەزىندە قابىلدانعانىن اتاپ ءوتتى.

- ءوز باسىم وزبەكستانعا دا ەندى سەناتتىڭ قاجەتى جوق دەپ سانايمىن. ۋاقىت پەن تاجىريبە كورسەتكەندەي، ءبىر پالاتالى پارلامەنتكە كوشۋ نەمەسە وسى جۇيەگە قايتا ورالۋ - بۇگىندە وزەكتى ءارى دەر كەزىندە قابىلدانعان شەشىم. قازاقستاننىڭ تاعى ءبىر نازار اۋدارارلىق تاجىريبەسى - كونستيتۋتسياعا سايكەس پرەزيدەنتتىڭ جەتى جىلدىق مەرزىمگە ءبىر رەت قانا سايلانۋى. وسى تۇرعىدان العاندا، قازاقستاننىڭ بۇل باستاماسىن دەموكراتيالىق قادام دەپ باعالاۋعا بولادى. پرەزيدەنتتىڭ ءبىر عانا مەرزىمگە سايلانۋى - ەلدەگى ساياسي جۇيەنى جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى ءارى تاعىلىمدى تاجىريبە، - دەگەن پىكىردە ساياساتتانۋشى.

ساراپشىنىڭ پايىمىنشا، قازاقستانداعى جانە جالپى ورتالىق ازياداعى ساياسي وزگەرىستەر كەزدەيسوق ەمەس. قازىر الەم كۇردەلى گەوساياسي ۇدەرىستەر كەزەڭىندە ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. سوندىقتان كەز كەلگەن ايماق مەملەكەتى ءۇشىن ساياسي تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ، قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جانە ەلدىڭ ورنىقتى دامۋىنا جاعداي جاساۋ ءاردايىم وزەكتى مىندەت بولىپ قالا بەرمەك.

- مەنىڭ ويىمشا، قازىرگى تاڭدا قازاقستان باسشىلىعى ەلدەرىمىزدىڭ وتە كۇردەلى جاعدايدا دامىپ جاتقانىن جاقسى تۇسىنەدى جانە بۇل فاكتوردى مىندەتتى تۇردە ەسكەرەدى. سونىمەن قاتار قازىر بۇكىل الەم بەلگىلى امەريكالىق ساياساتكەر زبيگنيەۆ بجەزينسكي ايتقان «جاھاندىق ساياسي ويانۋ» ۇدەرىسىنىڭ كۋاسى بولىپ وتىر. قازاقستان دا، ورتالىق ازيانىڭ باسقا مەملەكەتتەرى دە بۇل قۇبىلىستان تىس قالعان جوق. ءبىزدىڭ ەلدەردە كەڭەستىك كەزەڭمەن تىكەلەي بايلانىسى جوق كەمىندە ەكى بۋىن ءوسىپ شىقتى. سوندىقتان بۇل جاڭا ۇرپاق مەملەكەتتىك بيلىككە، اسىرەسە، رەفورمالار مەن ەلدەگى وزگەرىستەرگە قاتىستى الدەقايدا جوعارى تالاپ قوياتىن بولادى. سوندىقتان جاڭا كونستيتۋتسيا جاڭا بۋىننىڭ وسى ءۇمىتى مەن سۇرانىسىنا ساي بولادى دەپ ويلايمىن، - دەپ تۇيىندەدى فارحود توليپوۆ.

ەسكە سالايىق، بۇگىن جاڭا كونستيتۋتسيا كۇشىنە ەندى. جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم ناتيجەسىندە قابىلدانعان تاريحي قۇجات مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن، قوعامنىڭ دامۋ باعىتىن تۇبەگەيلى وزگەرتپەك.

اۆتور

ءاليحان اسقار