قازاقستان نەگە ەۋرازيادا ۇزدىك اۆياتسيالىق حاب قۇرا الماي وتىر
استانا. KAZINFORM - قىزىلوردادا وتكەن V ۇلتتىق قۇرىلتايدا لوگيستيكا جانە جۇكتەردى اۋە كولىگىمەن تاسىمالداۋ ماسەلەسى دە تالقىلانعان بولاتىن.
قازاقستان ەۋرازياداعى الدىڭعى قاتارلى اۆياتسيالىق حابقا اينالۋ مۇراتىنا قالاي جەتە الادى؟ Kazinform ءتىلشىسى وسى ماسەلەگە قاتىستى ساراپشىلار پىكىرىن سۇراپ ءبىلدى.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆ ءوز سوزىندە قازاقستاننىڭ ءالى كۇنگە ەۋرازياداعى اۆياتسيالىق حاب بولا الماي وتىرعانىن ورەسكەل ولقىلىق دەگەن ەدى.
بۇعان دەيىن ۇكىمەتكە اۆياتسيا، سونىڭ ىشىندە جۇك تاسىمالدايتىن اۆياتسيا سالاسىندا ناقتى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن تاپسىرما بەرىلدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا، وكىنىشكە قاراي، ۇكىمەت مەملەكەتتىك جۇك تاسىمالدايتىن اۋە كومپانياسىن قۇرۋدا قاتەلىكتەر جىبەرگەن. ەندى بۇل ىسپەن «قازاقستان تەمىر جولى» كومپانياسى اينالىسادى.
قانداي ىستەر قولعا الىندى؟
وسى ساۋالدى «قازاقستان تەمىر جولى» ۇ ك ا ق- عا جولدادىق. كومپانيا مالىمەتىنشە، قازىرگى تاڭدا جۇك تاسىمالدايتىن اۋە كومپانياسىن قۇرۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر: 2025 -جىلدىڭ 28 - قازانىندا «KTZ Air Cargo» ا ق تىركەلگەن. ەندى اۋە فلوتىن جاساقتاۋ جانە قىزمەتكە كىرىسۋگە دايىندىق قولعا الىنعان.
«قازاقستان تەمىر جولى» ۇ ك ا ق جۇك تاسىمالدايتىن جاڭا اۋە كومپانياسىن قۇرۋ ءۇشىن تاجىريبەلى ستراتەگيالىق سەرىكتەستەر تارتۋدى جوسپارلاپ وتىر. جوبا ىسكە قوسىلعان سوڭ، اۋە ارقىلى جۇك تاسىمالى جاندانادى، ترانسپورتتىق- لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىم داميدى، ءىرى حالىقارالىق كومپانيالارمەن ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك ورنايدى جانە الەمدىك جۇك اينالىمى قازاقستان ارقىلى وتەدى.
- بەكىتىلگەن جول كارتاسىنا سايكەس، جۇك تاسىمالدايتىن اۋە كومپانياسىن قۇرۋ بويىنشا جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. جوسپارلانعان ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋ ساتىلاپ جۇرگىزىلەدى. ەڭ العاشقى جۇك تاسىمالىنان باستاپ، قىزمەت كورسەتۋ ۇلگىسىن دامىتۋ، اۋە فلوتىن كەڭەيتۋ، تۇراقتى قىزمەت كورسەتەتىن سەنىمدى كومپانياعا اينالۋ، اۋەدەگى جۇك تاسىمالى نارىعىندا بەرىك ورنىعۋ - ءار كەزەڭ جوسپاردا ناقتى بەلگىلەنگەن، - دەپ جازىلعان كومپانيانىڭ جاۋابىندا.
مەملەكەتتىڭ جانە جەكە سەكتوردىڭ ءرولى تۋرالى
ۇلتتىق قۇرىلتايدا مەملەكەت باسشىسى تاپسىرمانى ۇكىمەت ورىنداي الماسا، جەكە سەكتورعا بەرۋ كەرەك دەگەن بولاتىن. ۇلتتىق كومپانيانىڭ مالىمدەۋىنشە، مەملەكەتتىك جۇك تاسىمالدايتىن اۋە كومپانياسىن قۇرۋ جوباسىن «قازاقستان تەمىر جولىنان» الىپ، وزگە ۇيىمعا بەرۋ تەك ءتيىستى رەسمي شەشىم شىققان جاعدايدا عانا جۇزەگە اسۋى مۇمكىن ەكەن.
ال حالىقارالىق لوگيستيكا سالاسىنداعى ساراپشىلار بۇل جوبانى مەملەكەتتىڭ قولداۋىنسىز جۇزەگە اسىرۋ قيىن ەكەنىن ايتادى. ماسەلەن، «Merex Eurasia Kazakhstan» ەكسپەديتورلىق كومپانياسىنىڭ باسشىسى ەدىل كونەيەۆ ناقتى ۇسىنىستارىمەن ءبولىستى:
- مەملەكەت جانارمايعا دوتاتسيا، سالىققا جەڭىلدىك، تومەن پايىزبەن ۇزاقمەرزىمدى نەسيە بەرۋ، بىلىكتى مامانداردى تارتۋعا كومەكتەسۋ ءتارىزدى قولداۋ كورسەتۋ كەرەك. سونداي-اق، اسىرەسە، الماتى مەن استانا سەكىلدى مەگاپوليستەردە حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي اۋەجاي سالۋ جانە جاڭعىرتۋعا ايرىقشا ءمان بەرۋ قاجەت، - دەيدى ەدىل كونەيەۆ.
لوگيستيكا سالاسىنداعى ساراپشى، «Jańa Post» كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى بولاتبەك دالەلحان ۇلىنىڭ دا بۇل تاقىرىپتا ايتارى بار. ونىڭ سوزىنشە، جەكە سەكتورعا بەرۋ ارقىلى اتالعان سالانى دامىتۋعا بولادى. ءبىراق مەملەكەت سۋبسيديا ءبولۋ جانە لوگيستيكالىق ارنالار اشۋ ارقىلى قولداۋ بىلدىرسە، جوبا تەز ارادا جەمىسىن بەرەدى.
ونىڭ ايتۋىنشا، مەملەكەت سالعان قارجىسىنىڭ وتەۋىن سالىق جانە جاڭا جۇمىس ورىندارى تۇرىندە قايتارادى. ال تىكەلەي سۋبسيديالاۋ مۇمكىن بولماسا، وندا كەم دەگەندە مونوپوليانى جويىپ، كەدەندىك راسىمدەۋدى جەڭىلدەتۋ ماڭىزدى.
الەۋەت بار، حاب جوق
قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك الەۋەتى زور بولعانىمەن، اۋە ارقىلى جۇك تاسىمالىنىڭ ەۋرازيالىق ورتالىعىنا اينالا الماي وتىر. ەلىمىز باسەكەلەستەرگە نەگە ىلەسە الماي وتىرعانى جانە قانداي وزگەرىس قاجەت ەكەنى جونىندە سالا ماماندارى پىكىرىن ايتىپ بەردى.
بولاتبەك دالەلحان ۇلى نەگىزگى ءتورت سەبەپتى اتاپ ءوتتى.
بىرىنشىدەن، مەملەكەتتىك سۋبسيديانىڭ جوقتىعى. تۇراقتى ترانسپورتتىق ارنا قۇرۋ ءۇشىن باستاپقىدا مەملەكەتتىڭ قولداۋى كەرەك ەكەنى حالىقارالىق تاجىريبەدە دالەلدەنگەن. ماماننىڭ سوزىنشە، تاسىمالداۋ باعاسىن سۋبسيديا ەسەبىنەن تومەندەتىپ، باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋعا بولادى.
سونداي-اق، ول اۆياتسيا جۇك تاسىمالداۋدا جۇك كولىكتەرىمەن باسەكەلەسە الۋى ءۇشىن ەسكەرىلۋى ءتيىس تاعى ءبىر جايتتى اتادى: اۋە رەيستەرى باراردا دا، قايتاردا دا، ياعني قوس باعىتتا دا جۇككە تولىپ كەلۋى ءۇشىن ەكسپورتتى دا رەتتەۋ قاجەت.
- اۋە تاسىمالى نەگىزىنەن جۇكتەمەنىڭ تەپە-تەڭدىگىنە بايلانىستى. مىسالى، ۇشاق قىتايدان تولتىرىپ جۇك تيەپ الىپ كەلىپ، ال كەرى قايتاردا بوس قايتتى دەلىك. مۇنداي جاعدايدا ۇشاقتىڭ بوس ۇشقان رەيسىن وتەۋ ءۇشىن اۋەلگى جەتكىزۋ اقىسى ەكى ەسەلەنەدى، - دەپ ءتۇسىندىردى ساراپشى.
بولاتبەك دالەلحان ۇلىنىڭ پىكىرىنشە، ءۇشىنشى سەبەپ - ەلەكتروندىق ساۋدا سالاسىنداعى كەدەرگىلەر. قازاقستاندا شەتەلدىك پلاتفورمالارعا سۇرانىس جوعارى. ونلاين تاپسىرىستار كولەمىنىڭ اۋقىمدىلىعى سونشا - كۇنىنە كەمىندە ءبىر ۇشاق جۇك قابىلداۋعا بولادى. ءبىراق مۇنداي تاۋارلاردىڭ كەدەندىك راسىمدەلۋى تىم كۇردەلى. قازىر ۇلتتىق وپەراتور قىزمەتىن «قازپوشتا» اتقارىپ وتىر. سپيكەردىڭ سوزىنە جۇگىنسەك، بۇل نارىق جەكە جەتكىزۋ كومپانيالارىنا دا اشىلسا، وندا جەدەل جەتكىزۋ قىزمەتى قارقىندى داميتىن ەدى.
بۇدان بولەك ول قىتايدان جۇك اكەلگەندە كەدەندىك راسىمدەۋ جەڭىل، ال قىتايعا جۇك اپارعاندا كەدەندىك راسىمدەۋ اناعۇرلىم قيىن بولاتىنىن اتاپ ءوتتى.
بولاتبەك دالەلحان ۇلى وسى ءتورت ماسەلە شەشىلسە، قازاقستان ەۋرازياداعى اۆياتسيالىق توراپقا اينالاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.
ال ەدىل كونەيەۆ ماسەلەنىڭ ءتۇپ-تامىرىن تەحنيكالىق جانە كادرلىق تۇرعىدا ارتتا قالۋدان كورەدى.
- ءبىرقاتار قالانىڭ اۋەجايلارىندا حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ينفراقۇرىلىم جوق. ترانزيتتىك جۇكتەردى سۇرىپتاۋ ءۇشىن سوڭعى ۇلگىدەگى تەحنولوگيالار مەن قۇرىلعىلار جوق. جوعارى كلاستاعى مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى دە بايقالادى. جالپى، اۆياتسيالىق لوگيستيكا سالاسىندا حالىقارالىق ينۆەستيتسيا تارتۋ ءۇشىن جايلى، ىڭعايلى جاعداي جوق، - دەيدى مامان.
سونىمەن بىرگە، ول كۇنىنە وتە اۋقىمدى كولەمدەگى جۇكتى قابىلداپ، جونەلتەتىن دۋباي اۋەجايىن مىسالعا كەلتىردى. ولار وزدەرى اياققا تۇرىپ كەتكەنشە، ەۋروپا مەن ا ق ش- تان بىلىكتى مامانداردى شاقىرىپتى.
سونداي-اق ەدىل كونەيەۆ گەيدار اليەۆ اتىنداعى اۋەجايدىڭ دا تاجىريبەسىنە توقتالدى. بۇگىندە ول - كاسپي تەڭىزى ايماعىنداعى دامىعان جۇك تاسىمالى حابى.
قازاقستاندا جۇك تاسىمالدايتىن اۋە كومپانياسىن قۇرۋ ەندى عانا قولعا الىنىپ جاتقاندا، ازەربايجان بۇل سالانى الدەقاشان جولعا قويعان. وندا «SilkWayWest» كومپانياسى جۇمىس ىستەيدى جانە جاھاندىق جۇك تاسىمالداۋشىلارعا جاقسى جاعداي، ءتيىمدى جۇيە قالىپتاسقان. الماتى اۋەجايى ورتالىق ازياداعى وڭدەلەتىن جۇك قابىلداۋدا ەڭ ۇلكەن حاب بولسا دا، حالىقارالىق دەڭگەيدى قامتۋ جاعىنان باكۋ اۋەجايىمەن باسەكەلەسە المايدى.
ال بولاتبەك دالەلحان ۇلى قازاقستان اۋەجايلارىنىڭ الەۋەتى وراسان دەيدى. الايدا الماتىدان بولەك، قاراعاندى جانە ت. ب. وڭىرلەردە اۋە تۇراقتارى بوس تۇر. اۋە ارقىلى جۇك تاسىمالىن جانداندىرۋ ءۇشىن يمپورت جانە ەكسپورت قۇجاتتارىن راسىمدەۋدى جەڭىلدەتىپ، اشىق ءارى قاراپايىم ەرەجەلەر ەنگىزۋ كەرەك، - دەيدى ول.
مۇنايلى ەلدە اۋە بيلەتتەرى نەگە قىمبات؟
اۆياوتىننىڭ تىم قىمبات بولۋى اۋە ارقىلى جۇك تاسىمالىنا تۇساۋ سالىپ وتىر. ۇلتتىق قۇرىلتايدا بۇل ماسەلە دە پرەزيدەنتتىڭ نازارىنان تىس قالعان جوق. مەملەكەت باسشىسى مۇناي وندىرەتىن ەل بولا تۇرا، قازاقستاندا ۇشاق جانارمايىنىڭ باعاسى مۇناي وندىرمەيتىن ەلدەردەگى باعامەن شامالاس ەكەنىن سىناعان بولاتىن.
ق ر كولىك ءمينيسترى نۇرلان ساۋرانبايەۆ پرەزيدەنت سىنىنان كەيىن اۆياوتىننىڭ باعاسىن تومەندەتۋدىڭ مەحانيزمدەرى ىسكە قوسىلعانىن مالىمدەدى:
· «قازمۇنايگاز- اەرو» كومپانياسى جانارمايدى ءىرى كولەمدە ساتىپ الۋعا مۇمكىندىك الدى، ياعني سول ارقىلى وزىندىك قۇنىن تۇسىرۋگە بولادى؛
· مەملەكەت يمپورتتى ق ق س- دان بوساتتى؛
· اۋەجايلار ەندى ۇشاققا جانارماي قۇيعانى ءۇشىن اۋە كومپانيالارىنان ليتسەنزيالىق تولەماقى مەن ينفراقۇرىلىمدىق تولەمدەردى المايدى.
قابىلدانعان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزدە اۆياوتىننىڭ باعاسى 2026 -جىلدىڭ العاشقى توقسانىندا تونناسىنا 980 دوللاردان 890 دوللارعا دەيىن تومەندەمەك.
ساراپشىلار دا قازاقستاندا اۆياوتىننىڭ تىم قىمباتتىعى - سالانى كەرى تارتىپ وتىرعان باستى سەبەپتەردىڭ ءبىرى دەيدى. ەدىل كونەيەۆتىڭ كوزقاراسىنشا، ەلىمىزدە ۇشاق جانارمايىنىڭ قۇنى ەۋروپاداعىدان ايتارلىقتاي جوعارى. سونىڭ سالدارىنان وتاندىق اۋە ارقىلى جۇك تاسىمالداۋ سالاسى باسەكەگە قابىلەتسىز بولىپ وتىر.
ال بولاتبەك دالەلحان ۇلى مۇنىمەن كەلىسپەيدى. ونىڭ سوزىنشە، كەروسيننىڭ وزىندىك قۇنى اۆياتسيا قارقىندى دامىپ جاتقان بارلىق جەردە - ىستانبۇلدا دا، ازەربايجاندا دا شامالاس. بۇل جەردە ماسەلە مەملەكەتتىڭ ينفراقۇرىلىمدى قالاي قۇرىپ، باعانى قالاي بەلگىلەپ، سالانى قانشالىقتى قولداپ وتىرعانىنا بايلانىستى، - دەيدى مامان.
الايدا قورىتىندى تۇجىرىم بويىنشا ساراپشىلاردىڭ پىكىرى ورتاق: ماسەلە سۇرانىستا ەمەس، جۇيەدە. قازاقستاندا سالانى مەملەكەتتىك قولداۋ، جەدەل ءارى اشىق كەدەندىك راسىمدەۋ جانە زاماناۋي ينفراقۇرىلىمنىڭ ءوزارا ۇيلەسىمى جەتىسپەيدى. بۇلار بولماسا، ق ت ج جانىنان اۋە كومپانياسىن قۇرۋ دا مەملەكەتتى اۆياتسيالىق لوگيستيكانىڭ الەمدىك كوشباسشىلارى قاتارىنا قوسا المايدى.
ەسىڭىزگە سالايىق، بۇعان دەيىن اۆياوتىننىڭ باعاسىن نەگىزسىز كوتەرگەن اۋەجايلارعا ايىپپۇل سالىنعانى جونىندە حابارلاعان ەدىك.
الپامىس فايزوللا
