قازاقستانداعى ەسكى ۇيىندىلەر قۇندى شيكىزاتقا اينالىپ جاتىر
استانا. قازاقپارات - جاقىندا عانا ءوندىرىس قالدىعى سانالعان نارسەلەر بۇگىندە باعالى مەتالداردىڭ جاڭا كوزىنە اينالۋى مۇمكىن. الەمدىك شيكىزاتقا سۇرانىستىڭ ءوسۋى مەن تەحنولوگيالاردىڭ دامۋى اياسىندا كوپتەگەن ەلدەر جاڭا كەن ورىندارىن يگەرۋدىڭ ورنىنا ەسكى ۇيىندىلەر مەن كەڭ بايىتۋ قالدىقتارىن قايتا وڭدەۋگە كوبىرەك نازار اۋدارا باستادى.
قازاقستان ءۇشىن بۇل تاقىرىپ ەرەكشە وزەكتى بولا تۇسۋدە. Qazaq Expert Club شاقىرىلعان ساراپشىسى، گەولوگيا-مينەرالوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، ق ر ۇلتتىق ينجەنەرلىك اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى جانە قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن گەولوگى نيزامي دجافاروۆتىڭ ايتۋىنشا، جەر قويناۋىن ءتيىمدى پايدالانۋ ماسەلەسى ەكولوگيالىق قانا ەمەس، ەكونوميكالىق مىندەتكە دە اينالىپ وتىر. «بۇگىندە ەسكى ۇيىندىلەر ءىس جۇزىندە «ەكىنشى رەتتىك كەن ورىندارىنا» اينالۋدا. پايدالى كومپونەنتتەردىڭ ەداۋىر بولىگى ءالى كۇنگە دەيىن ءوندىرۋ جانە وڭدەۋ كەزەڭدەرىندە جوعالادى، ال زاماناۋي تەحنولوگيالار ولاردى الدەقايدا ءتيىمدى الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى»، - دەيدى ساراپشى.
ونىڭ ايتۋىنشا، 1970-جىلدارى ونەركاسىپتىك يگەرۋگە قۇرامىندا كەمىندە 2 گ التىن بار كەندەر تارتىلسا، بۇگىندە قۇرامىندا 0,4- 0,5 گ/ت التىن بار كەندەر دە باسەكەگە قابىلەتتى سانالادى. «كورنەكى مىسالداردىڭ ءبىرى، - دەيدى اكادەميك دجافاروۆ، - قوستاناي وبلىسىنداعى ءجىتىقارا التىن كەن ورنى. ول شامامەن 50 جىل بويى ۇزىلىسپەن يگەرىلدى. سول كەزدە قۇرامىندا كەمىندە 3 گ التىن بار كەندەر عانا ونەركاسىپتىك دەپ ەسەپتەلدى، ال وندىرىلەتىن كەندەگى التىن مولشەرى ورتا ەسەپپەن 7- 10 گ/ت بولدى. سونىمەن قاتار «بوس» جىنىستاردىڭ وزىندە التىن مولشەرى 3 گ/ت- عا دەيىن جەتكەن. الايدا مۇنداي ماتەريالدار پەرسپەكتيۆالى دەپ سانالماي، ءتىپتى اۆتوموبيل جولدارىن سالۋعا پايدالانىلعان».
دجافاروۆتىڭ پىكىرىنشە، تەحنولوگيالاردىڭ دامۋى مەن مەتالدار باعاسىنىڭ وسۋىنە بايلانىستى وسىنداي جىنىستاردىڭ ءبىر بولىگى بۇگىندە تولىققاندى ونەركاسىپتىك شيكىزات رەتىندە قاراستىرىلۋى مۇمكىن. بۇدان بولەك، بۇل كەن ورنىنىڭ بايىتۋ قالدىقتارى ءالى كۇنگە دەيىن سىناپ، مىشياك قۇرامىنىڭ جانە جوعارى شاڭدانۋدىڭ سالدارىنان ەكولوگيالىق قاۋىپتى بولىپ وتىر. سونىمەن قاتار زەرتتەۋلەر بۇل قالدىقتاردا ورتاشا مولشەرى شامامەن 1 گ/ت بولاتىن ءبىر توننادان استام التىن ءالى دە بار ەكەنىن كورسەتتى.
اكادەميكتىڭ تۇسىندىرۋىنشە، رەسۋرستاردىڭ ەداۋىر بولىگى كەن ورىندارىن باعالاۋ كەزەڭىندە-اق جوعالادى. «پايدالى كومپونەنتتەردىڭ تابيعي قورىنىڭ تەك %60- 80- ى عانا مينەرالدىق رەسۋرس رەتىندە باعالانادى. ونىڭ ىشىندە %70- 90- ى عانا ونەركاسىپتىك يگەرۋگە تۇسەدى: قازىرگى ساتتە ەڭ جوعارى ەكونوميكالىق تيىمدىلىك بەرەتىن قورلار عانا وندىرىلەدى»، - دەيدى ساراپشى.
قوسىمشا شىعىندار ءوندىرۋ مەن وڭدەۋ بارىسىندا دا بولادى. ءوندىرۋ كەزەڭىندە پايدالى كومپونەنتتەردىڭ شىعىنى %5- 10 جانە ودان دا كوپ بولۋى مۇمكىن، ال تاعى %15- 30- ى كەندى وڭدەۋ مەن دايىن ءونىم الۋدا جوعالادى. ناتيجەسىندە كەيبىر پايدالى قازبالار بويىنشا سوڭعى ونىمگە دەيىن جەر قويناۋىنداعى پايدالى كومپونەنتتەردىڭ جارتىسىنان ازى عانا جەتەدى. بۇگىندە كەن ورىندارىن باعالاۋ كەزىندە زاماناۋي تەحنولوگيالار، ەكولوگيالىق، تاۋ-كەن تەحنيكالىق جانە ەكونوميكالىق فاكتورلار ەسكەرىلەدى. الايدا نەگىزگى كريتەري ءالى دە ءوندىرىستىڭ قازىرگى ماكسيمالدى رەنتابەلدىلىگى بولىپ وتىر.
«تەك ەكونوميكالىق پايدانى عانا ەمەس، كەن ورىندارىن يگەرۋ كەزىندە ەل جوعالتاتىن رەسۋرستار كولەمىن دە ەسكەرۋ قاجەت. كەي جاعدايدا كەدەي كەندەر مەن بايىتۋ قالدىقتارىن بولەك ساقتاۋ تيىمدىرەك بولۋى مۇمكىن، كەيىن تەحنولوگيالار دامىپ، نارىق كونيۋنكتۋراسى وزگەرگەن كەزدە ولاردى اناعۇرلىم ءتيىمدى وڭدەۋگە بولادى»، - دەيدى دجافاروۆ.
شىن مانىندە، بۇل جەر قويناۋىن پايدالانۋدىڭ جاڭا مودەلىنە كوشۋ تۋرالى ماسەلە، مۇندا تەك جاڭا كەن ورىندارى عانا ەمەس، ونداعان جىلدار بويى ءوندىرىس قالدىعى سانالعان ماتەريالدار دا قۇندى بولا باستايدى.
24.kz
