قازاقستان-قاتار ارىپتەستىگى ورتا دەرجاۆالاردىڭ ديپلوماتيا ۇلگىسىنە اينالىپ كەلەدى - ساراپشى

كەزدەسۋ بارىسىندا قاسىم-جومارت توقايەۆ قاتار ءامىرى شەيح ءتاميم بەن حاماد ءال تانيمەن ستراتەگيالىق ارىپتەستىك تاقىرىبىن تالقىلاپ، ينۆەستيتسيا، لوگيستيكا، وڭىرلىك تۇراقتىلىق ماسەلەلەرىنە قاتىستى پىكىر الماستى.

وسى ورايدا يتاليانىڭ ازيا ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى، حالىقارالىق قاتىناستار جونىندەگى مامان دومەنيكو پالميەري قازاقستان مەن قاتار ىنتىماقتاستىعىنىڭ گەوساياساتتاعى ماڭىزى، قازاقستاننىڭ كوپۆەكتورلى سىرتقى ساياساتىنىڭ ءرولى تۋرالى پىكىر ءبىلدىردى.

-پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆ قازاقستان مەن قاتار اراسىنداعى ساياسي ديالوگكە جوعارى باعا بەردى. ەۋرازيا مەن تاياۋ شىعىستىڭ گەوساياسي كەڭىستىگىندە قوس ەلدىڭ ماڭىزى ارتىپ كەلە جاتقانىن قالاي باعالايسىز؟

- بۇگىندە قازاقستان-قاتار ارىپتەستىگىنىڭ اۋقىمى كەڭەيدى. ەڭ الدىمەن، بۇل ىنتىماقتاستىق ورتالىق ازيا مەن پارسى شىعاناعىنداعى اراب مەملەكەتتەرى ىنتىماقتاستىق كەڭەسى اراسىنداعى ستراتەگيالىق كوپىرگە اينالعانىن ايتۋىمىز كەرەك. ەكى ەل ەۋرازيا مەن تاياۋ شىعىستى بايلانىستىراتىن ماڭىزدى گەوساياسي ءدالىز قالىپتاستىرىپ، ستراتەگيالىق دەربەستىكتى نىعايتۋدا.

قاتاردا سۇيىتىلعان تابيعي گاز سالاسىنداعى مول تاجىريبە مەن قارجىلىق الەۋەت بار. ال قازاقستاندا مينەرالدىق-شيكىزات قورى جانە اگرارلىق سەكتوردا مۇمكىندىك مول. ەكىجاقتى ارىپتەستىك وسى باعىتتاردى بىرلەسە يگەرۋگە جول اشپاق.

-كەزدەسۋ بارىسىندا پرەزيدەنت توقايەۆ پەن قاتار ءامىرى كەزدەسۋ بارىسىندا حالىقارالىق جاعدايدى، سونىڭ ىشىندە تاياۋ شىعىستاعى احۋالدى داتالقىلادى. قازاقستان مەن قاتار سياقتى ورتا دەرجاۆالاردىڭ ديالوگى بۇگىنگى تاڭدا قانشالىقتى ماڭىزدى؟

- قازىرگى جاعدايدا مۇنداي ەلدەردىڭ ءرولى وتە ماڭىزدى. الەمدەگى ءىرى دەرجاۆالار اراسىنداعى باسەكە كۇشەيگەن شاقتا قازاقستان مەن قاتار تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا ۇلەس قوسا الادى.

بۇل ەلدەر ەشقانداي ۇستەمدىككە ۇمتىلمايتىندىقتان، حالىقارالىق قاۋىمداستىق ولاردى بەيتاراپ ءارى سەنىمدى سەرىكتەس رەتىندە قابىلدايدى. سوندىقتان ولار قاقتىعىستاردى رەتتەۋ مەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋدە ماڭىزدى ءرول اتقارا الادى.

سونىمەن قاتار ورتا دەرجاۆالاردىڭ ءوزارا ديالوگى حالىقارالىق قۇقىقتى نىعايتۋعا جانە جاھاندىق باسقارۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە كومەك بەرەتىنى انىق.

-قازاقستان كوپۆەكتورلى سىرتقى ساياسات ارقىلى ەۋروپالىق وداق، ا ق ش، قىتاي، تۇركيا، پارسى شىعاناعى ەلدەرىمەن قارىم-قاتىناستى دامىتىپ وتىر. مۇنداي ديپلوماتيالىق ستراتەگيا ەلدىڭ حالىقارالىق بەدەلىنە قالاي اسەر ەتەدى؟

- پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆ جۇرگىزىپ وتىرعان كوپۆەكتورلى سىرتقى ساياسات قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەدەلى مەن ىقپالىن ەداۋىر كۇشەيتتى.

بىرىنشىدەن، سىرتقى ساياسي بايلانىستى ءارتاراپتاندىرۋ قانداي ءدا بىر كورشى مەملەكەتكە نەمەسە جاھاندىق ىقپال ورتالىعىنا شامادان تىس تاۋەلدى بولۋعا جول بەرمەيدى.

ەكىنشىدەن، ەۋروپالىق وداق، ا ق ش، قىتاي، تۇركيا جانە پارسى شىعاناعى ەلدەرىمەن ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى جاقىنداتادى. بۇل ءوز كەزەگىندە ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ تۇراقتىلىعىن ايتارلىقتاي ارتتىراتىنى بەلگىلى.

ناتيجەسىندە قازاقستان بىرتىندەپ ەۋرازياداعى ماڭىزدى ديپلوماتيالىق ءارى لوگيستيكالىق ورتالىققا اينالىپ كەلەدى. ال الەمدىك دەرجاۆالار قازاقستاندا سەنىمدى سەرىكتەس رەتىندە جوعارى باعالايدى.

-پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆ قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىندا ديالوگقا، بىتىمگەرلىككە جانە كوپجاقتى ىنتىماقتاستىققا ەرەكشە ءمان بەرەدى. بۇل ۇستانىم حالىقارالىق جاعدايمەن قانشالىقتى ۇشتاسادى؟

- بۇل - الەمدەگى ەڭ دۇرىس ءارى ءتيىمدى ۇستانىمنىڭ ءبىرى. پرەزيدەنت توقايەۆتىڭ كوپجاقتى ىنتىماقتاستىققا باسىمدىق بەرۋى قۇبىلمالى كەزەڭدە وتە وزەكتى.

قازاقستان حالىقارالىق داۋلاردى تالقىلاۋعا ارنالعان بەيتاراپ الاڭ ۇسىنا الاتىنىن بىرنەشە رەت دالەلدەدى. سونىڭ ەڭ جارقىن مىسالى - سيريا بويىنشا وتكەن استانا پروتسەسى. مۇنداي ساياسات ب ۇ ۇ- نىڭ قاعيداتتارىنا تولىق سايكەس كەلەدى جانە الپاۋىت مەملەكەتتەردىڭ بايلانىسى قيىنداعان كەزدە دە ديالوگتى جالعاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

-سوڭعى جىلدارى قاتار حالىقارالىق ديپلوماتياداعى ىقپالىن كۇشەيتىپ كەلەدى. القازاقستان ورتالىق ازياداعى جەتەكشى ورتا دەرجاۆانىڭ ءبىرى رەتىندە پوزيتسياسىن نىعايتىپ جاتىر. استانا مەن دوحا اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق ەۋرازيا مەن تاياۋ شىعىستاعى تۇراقتىلىققا ىقپال ەتە الا ما؟

- ارينە، بۇل ىنتىماقتاستىقتىڭ الەۋەتى وتە جوعارى. قاتاردىڭ تاياۋ شىعىستاعى ديپلوماتيالىق بايلانىسى مەن قازاقستاننىڭ ەۋرازياداعى بەدەلى ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرادى. سونىڭ ناتيجەسىندە وڭىرلىك تۇراقتىلىقتى نىعايتۋعا، ىقتيمال قاقتىعىستىڭ الدىن الۋعا مۇمكىندىك بار.

ەكى ەل حالىقارالىق كولىك جانە ەنەرگەتيكالىق باعىتتارداعى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە دە ۇلەس قوسا الادى. سونىمەن بىرگە ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس (ا و س ش ك) سەكىلدى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ جۇمىسىن جانداندىرا الادى.

-قازاقستان مەن قاتار ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋعا، سيفرلىق ترانسفورماتسياعا، لوگيستيكا مەن حالىقارالىق كولىك بايلانىستارىن دامىتۋعا بەلسەندى ينۆەستيتسيا سالىپ كەلەدى. الداعى ونجىلدىقتا قاي باعىت ستراتەگيالىق الەۋەتكە يە؟

- ەڭ الدىمەن، ورتا ءدالىزدى دامىتۋعا ۇلكەن مۇمكىندىك بار. قاتاردىڭ لوگيستيكا سالاسىنداعى تاجىريبەسى مەن ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتىنىڭ الەۋەتىن بىرىكتىرۋ قىتاي مەن ەۋروپا اراسىنداعى جۇك تاسىمالىن الدەقايدا ءتيىمدى ەتەرى ءسوزسىز.

ەكىنشى ماڭىزدى باعىت - اۋىل شارۋاشىلىعى مەن ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگى. قازاقستاننىڭ مۇمكىندىگى مول، سوندىقتان پارسى شىعاناعى ەلدەرىن ساپالى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمىمەن قامتاماسىز ەتەتىن سەنىمدى سەرىكتەس بولا الادى.

سونداي-اق سيفرلىق ەكونوميكا مەن قارجىلىق تەحنولوگيا سالاسىنداعى ارىپتەستىكتىڭ دە بولاشاعى زور. «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى مەن قاتار قارجى ورتالىعى بىرلەسىپ جۇمىس ىستەسە، «جاسىل» وبليگاتسيالار نارىعىن دامىتۋعا، سيفرلىق بانكينگتى جەتىلدىرۋگە جانە جاڭا قارجى قۇرالدارىن ەنگىزۋگە بولار ەدى.

-پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆ قاتار ءامىرىن قازاقستانعا رەسمي ساپارمەن كەلۋگە شاقىردى. ساپاردىڭ ماڭىزى قانداي جانە ودان قانداي ناقتى ناتيجە كۇتۋگە بولادى؟

- مۇنداي مەملەكەتتىك ساپار قازاقستان مەن قاتار اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋى مۇمكىن. تاراپتار ستراتەگيالىق ارىپتەستىك تۋرالى اۋقىمدى كەلىسىمگە قول قويۋى ىقتيمال.

سونىمەن قاتار «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى مەن Qatar Investment Authority ميللياردتاعان دوللارلىق بىرلەسكەن جوبالاردى ىسكە اسىرۋى عاجاپ ەمەس. سونداي-اق تىكەلەي اۋە رەيسىن كوبەيتۋ، ۆيزالىق رەجيمدى جەڭىلدەتۋ، مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستى كەڭەيتۋ سەكىلدى ناقتى ناتيجە بولادى.

-پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى بولىپ قىزمەت اتقارعان كەزدەن باستاپ قازاقستان-قاتار قارىم-قاتىناسىن دامىتۋعا اتسالىسىپ كەلەدى. ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتى قالىپتاستىرۋدا تۇراقتى ديپلوماتيالىق ساياساتتىڭ ماڭىزى بار ما؟

- مۇنداي ساباقتاستىقتىڭ ماڭىزى وتە زور. پرەزيدەنت توقايەۆتىڭ قازاقستان مەن قاتار اراسىنداعى بايلانىستى دامىتۋعا كوپ جىلدان بەرى ءمان بەرۋى ەكى ەلدىڭ تۇراقتى ءارى جۇيەلى دامۋىنا نەگىز بولدى. جىلدار بويى قالىپتاسقان سەنىم كۇردەلى ساياسي-ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى الدەقايدا جىلدام شەشۋگە جاعداي جاساپ وتىر.

بۇدان بولەك، مۇنداي تۇراقتى بايلانىس حالىقارالىق ينۆەستورلار ءۇشىن دە جاقسى بەلگى. ياعني، مەملەكەتتىڭ سەنىمدى ەكەنىن كورسەتىپ، ۇزاق مەرزىمدى ينفراقۇرىلىمدىق جانە ەنەرگەتيكالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا تاۋەكەل ەتەدى.