موڭعولياداعى قازاقتار ناۋرىز مەيرامىن قالاي تويلايدى
استانا. KAZINFORM - ناۋرىز - قازاق حالقىنىڭ تۇرمىس- تىرشىلىگىندە، ادەت-عۇرپىندا ەرەكشە ورىن الاتىن، ەرتەدەن تويلانىپ كەلە جاتقان قاسيەتتى مەيرام.
قىتىمىر قىستىڭ قاھارى قايتىپ، جۋاننىڭ جىڭىشكەرىپ، جىڭىشكەنىڭ ۇزىلەر شاعىندا مالدىڭ اۋزى كوككە، ادام اۋزى اققا تيەدى. كۇن مەن ءتۇن تەڭەلىپ، تىرشىلىك بىتكەن جاندانىپ، جاڭا ءبىر ءومىر باستالادى. مىنە، وسىنداي مەرەيلى ساتتە جاڭالىق پەن جاقسىلىقتىڭ جارشىسى - ناۋرىز مەرەكەسى كەلەدى.
ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى - ناۋرىز مەرەكەسى قازاق حالقى ءۇشىن تەك كوكتەمنىڭ كەلۋىن بىلدىرەتىن مەيرام عانا ەمەس، ۇلتتىق بىرەگەيلىك پەن رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ بەلگىسى.
بۇل مەرەكەنى قازاقستانداعى قازاقتار عانا ەمەس، شەتەلدەگى قانداستار دا ەرەكشە ىقىلاسپەن اتاپ وتەدى. سونىڭ ءبىرى - موڭعوليا جەرىندەگى قازاق قاۋىمى. ادەت-عۇرىپ پەن سالت-ءداستۇردىڭ قايماعىن بۇزباعان بۇل ەلدەگى قازاق دياسپوراسىنىڭ سانى 200 مىڭعا جۋىق. باسىم كوپشىلىگى - ەلدىڭ قيىر باتىسىنداعى بايان-ولگي ايماعىندا قونىستانعان. بايىرعى سالت-ءداستۇردى ساقتاپ قالعان قانداستار ناۋرىزدى كەڭ كولەمدە تويلايدى.
بايان-ولگي ايماعى - موڭعولياداعى قازاقتاردىڭ ەڭ كوپ شوعىرلانعان ءوڭىرى. بۇل ايماقتا ناۋرىز مەرەكەسى جىل سايىن ەرەكشە ءسان-سالتاناتپەن وتەدى. قانداستار ءۇشىن بۇل مەيرام - تابيعاتتىڭ جاڭارۋى عانا ەمەس، حالىقتىڭ بىرلىگى مەن ۇلتتىق رۋحىن نىعايتاتىن ماڭىزدى مادەني شارا.
موڭعوليادا تۇراتىن قانداسىمىز، اقىن، جازۋشى بايىت قابان ۇلى بۇل مەرەكەنىڭ وسى ەلدە تۇراتىن قانداستار ءۇشىن ورنى ەرەكشە ەكەنىن ايتادى.
- مەرەكە قارساڭىندا اۋىل-ايماق تۇرعىندارى ۇيلەرىن تازالاپ، اۋلاسىن سىپىرىپ، ەرەكشە ىقىلاسپەن دايىندالادى. ەڭ باستىسى، بۇل مەرەكەنى شىنايى ىقىلاسپەن، ەرەكشە كوڭىل كۇيمەن قارسى الادى. بارلىق وتباسى ناۋرىز كوجە جاساۋعا دايىندالادى. اپالارىمىز قىسقى سوعىمنىڭ ابدەن سۇرلەنگەن قادىرلى مۇشەلەرىن قازى-قارتا، جال-جاياسىن قازانعا سالادى. ەت سورپاسىنا كوجە قايناتادى. «قىستىڭ ءسۇرىن ۇزىن سارى كەلگەندە جەيمىز» دەيتىن قازاق جۇرتى ورتاعا اقساقالداردى الىپ، قىدىرىپ كوجە ىشەدى. ءبىر-بىرىنە ىزگى تىلەك، اق پەيىلدەرىن بىلدىرىسەدى. «قىستان امان شىقتىڭدار ما؟» دەپ حال سۇراسىپ، قۇشاقتاسىپ كورىسەدى. بۇل كۇنى ءتىپتى ەلدى مەكەننەن الىس تاۋدىڭ قۋىسىندا مال باعىپ وتىرعان قارا قوستىڭ دا قازانىندا ەت قايناپ، بالا-شاعا قۋانىشتى كوڭىل كۇيگە بولەنەدى، - دەيدى قالامگەر.
ونىڭ ايتۋىنشا، ۇلىق مەرەكە - ۇلتتىق بولمىستى ساقتاۋدىڭ ءبىر جولى.
موڭعولياداعى قازاقتار ناۋرىزدى اتاپ ءوتۋ ارقىلى ۇلتتىق مادەنيەتتى ساقتاۋعا ەرەكشە ۇلەس قوسىپ كەلەدى. كوپتەگەن داستۇرلەر سول قالپىندا ساقتالىپ، ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاسىپ كەلەدى.
- ناۋرىز كەزىندە بايان-ولگي ايماعىندا جىل سايىن ۇلكەن شەرۋ وتەدى. بۇعان بارلىق مەكەمە، ورىندار اتسالىسادى. بۇل شاراعا ەل پرەزيدەنتى باستاپ ەرەكشە ىقىلاس ءبىلدىرىپ، قۇتتىقتاۋ جولدايدى. ۇكىمەت باسشىلىعىنىڭ وكىلدەرى ارنايى بارىپ قۇتتىقتايدى. بۇل شەرۋدە ۇلتىمىزدىڭ بارلىق سالت-ءداستۇرى كورسەتىلەدى. قازاقتىڭ تۇيەلى كوشى، بۇركىتشىلەر، كوكپارشىلار شەرۋدەن ءوتىپ، وزگەشە ءسان-سالتاناتىمەن ەلدى ەرەكشە كوڭىل كۇيگە بولەيدى.
مەرەكە بارىسىندا ۇلتتىق ويىندار مەن سپورت تۇرلەرى دە ۇيىمداستىرىلادى. اسىرەسە، قازاق كۇرەسى، كوكپار، اسىق اتۋ، تەڭگە ءىلۋ سياقتى جارىستار وتكىزىلىپ، جاستاردىڭ ۇلتتىق داستۇرگە دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى، - دەيدى بايىت قابان ۇلى.
قالامگەردىڭ پىكىرىنشە، شەتەلدەگى قازاق قاۋىمى ءۇشىن ناۋرىز - تاريحي تامىرمەن بايلانىس ورناتاتىن ماڭىزدى مادەني كوپىر. بۇل مەيرام ۇلتتىق سالت-ءداستۇردى جاڭعىرتىپ قانا قويماي، قازاقتىڭ رۋحاني تۇتاستىعىن نىعايتۋعا قىزمەت ەتەدى.
- ناۋرىز مەرەكەسى كەزىندە كونسەرتتىك باعدارلامالار، ايتىس، ۇلتتىق بي مەن ءان كەشتەرى ۇيىمداستىرىلادى. دومبىرانىڭ ۇنىمەن ورىندالاتىن حالىق اندەرى مەن كۇيلەر قازاق مادەنيەتىنىڭ اجىراماس بولىگى رەتىندە مەرەكەنىڭ ءسانىن ارتتىرادى. مەكتەپتەر مەن مادەنيەت ۇيلەرىندە ۇلتتىق كيىمدەر كورمەسى، قولونەر جارمەڭكەسى، ەتنوگرافيالىق قويىلىمدار وتكىزىلەدى. بۇل شارالار ارقىلى جاس ۇرپاق اتا-بابا داستۇرىمەن تانىسىپ، ۇلتتىق مادەنيەتكە قۇرمەتپەن قاراۋدى ۇيرەنەدى. ۇلانباتىرداعى قانداستار دا مەرەكەلىك شارالار وتكىزىپ، ۇلتىمىزدىڭ مادەنيەتىن وزگە ۇلت وكىلدەرىنە كورسەتەدى، - دەيدى جازۋشى.
ونىڭ ايتۋىنشا، موڭعوليا جەرىندەگى قازاقتار ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىن تەك مەرەكە رەتىندە عانا ەمەس، ۇلتتىق بولمىس پەن مادەني مۇرانى ساقتايتىن ماڭىزدى رۋحاني قۇندىلىق رەتىندە اتاپ وتەدى. ناۋرىز - حالقىمىزدىڭ ومىرىندەگى ەلدىك پەن بىرلىكتىڭ، ءداستۇر مەن جاڭارۋدىڭ ايقىن كورىنىسى.
اۆتور
ريزابەك نۇسىپبەك ۇلى
