مۇعالىم وقۋ پروتسەسىنەن تىس ۋاقىتتا وقۋشىعا جاۋاپتى بولمايدى - ءماجىلىس زاڭ جوباسىن قارايدى

الدىمەن دەپۋتاتتار پەداگوگ مارتەبەسى جانە ءبىلىم بەرۋ ماسەلەلەرى تۋرالى زاڭ جوباسى مەن اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە ىلەسپە تۇزەتۋلەردى ءبىرىنشى وقىلىمدا قارايدى. زاڭ جوبالارىن دەپۋتاتتار مەملەكەت باسشىسىنىڭ پەداگوگتەردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن زاڭنامالىق دەڭگەيدە كۇشەيتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىمەن ازىرلەدى. اتاپ ايتقاندا، ءبىلىم الۋشىلار ءۇشىن پەداگوگتەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن تەك وقۋ پروتسەسى كەزىمەن شەكتەۋ، سونىمەن بىرگە بالالاردىڭ ءومىرى، دەنساۋلىعى مەن قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن اتا-انالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن كەڭەيتۋ ۇسىنىلادى.

بۇعان قوسا نورمالار ەسەپتىلىكتىڭ قاعاز جانە ەلەكتروندىق فورماتتاردا قايتالانۋىن بولدىرمايدى جانە مەديتسينالىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرەدى.

سونداي-اق ءماجىلىس اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا قارايدى. دەپۋتاتتار باستاماشى بولعان قۇجات ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋعا، سونداي-اق جەكە سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ كاسىبيلىگى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. زاڭ جوباسى دەپۋتاتتاردىڭ 2025 -جىلى جەكە سوت ورىنداۋشىلارى ينستيتۋتىن دامىتۋعا ارنالعان ۇكىمەت ساعاتى بارىسىندا دايىنداعان ۇسىنىمدارىن ەسكەرە وتىرىپ ازىرلەندى. اتاپ ايتقاندا، ءوندىرىپ الۋ شەگىن 20 دان 40 ا ە ك-كە دەيىن ۇلعايتۋ ارقىلى اتقارۋشىلىق قۇجاتتاردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارى (ايىپپۇلدار مەن سالىق بەرەشەكتەرىن ءوندىرىپ الۋ) بويىنشا وڭايلاتىلعان ءىس جۇرگىزۋدىڭ قولدانىلۋىن كەڭەيتۋ كوزدەلەدى.

ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك قۇقىقتارىن قورعاۋ ماقساتىمەن بورىشكەردى قونىس اۋدارۋدىڭ بەلگىلەنگەن كۇنىنەن كەمىندە ون كۇنتىزبەلىك كۇن بۇرىن حاباردار ەتۋ، سونداي-اق بىتىمگەرلىك كەلىسىم جاسالعان كەزدە اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋدى ءبىر ايعا دەيىنگى مەرزىمگە توقتاتا تۇرۋ ۇسىنىلادى.

مۇنان بولەك، دەپۋتاتتار ەكىنشى وقىلىمدا ارناۋلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتى ماسەلەلەرى تۋرالى زاڭ جوباسىن جانە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە ىلەسپە تۇزەتۋلەردى قارايدى. بۇل قۇجاتتا ءماجىلىس 1-ساۋىردە ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداعان ەدى. سول كەزدە ءماجىلىس دەپۋتاتى بولات كەرىمبەك زاڭ جوباسى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ارناۋلى مەملەكەتتىك ورگاندارىندا قىزمەت وتكەرۋ سالاسىنداعى زاڭنامانى ودان ءارى جەتىلدىرۋ ماقساتىن كوزدەيتىنىن ايتتى.

سونىمەن قاتار، زاڭ جوباسىندا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارىنىڭ داعدارىستىق جاعدايلار تۋىنداعاندا، توتەنشە جانە الەۋمەتتىك سيپاتتاعى توتەنشە جاعداي ەنگىزىلگەن كەزدە ارەكەت ەتۋ قۇزىرەتىن ناقتىلاۋ ەسكەرىلگەن. سونداي-اق، مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇيىمداردا مەملەكەتتىك قۇپيالاردى قورعاۋ جاعدايىن كۇشەيتۋ كوزدەلگەن.

وسى ماقساتتا زاڭدا «مەملەكەتتىك قۇپيالاردى قورعاۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋىن» ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە تونگەن قاۋىپتەردىڭ ءبىرى رەتىندە بەكىتۋ ۇسىنىلدى. بۇدان بولەك، ەكسترەميستىك جانە تەرروريستىك ماتەريالداردى اكەلۋگە، باسىپ شىعارۋعا، ازىرلەۋگە جانە تاراتۋعا زاڭنامالىق تىيىم سالۋدان باسقا، زاڭ جوباسى ولاردى ساقتاۋعا قوسىمشا تىيىم سالۋدى ەنگىزۋدى ۇسىنادى.

ەستەرىڭىزگە سالا كەتسەك، وتكەن اپتاداعى ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە ءوزىن-ءوزى باسقارۋ تۋرالى» زاڭعا ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋلەردى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى.

قۇجاتتى تانىستىرعان دەپۋتات ەكاتەرينا سمىشليايەۆا زاڭ جوباسى جەرگىلىكتى حالىقتىڭ جيىن وتكىزۋ تالاپتارىن رەگلامەنتتەيتىنىن ايتتى.

- جيىن وتكىزۋگە باستاما كوتەرۋشىلەر ءۇشىن حابارلاما ءتارتىبى ەنگىزىلەدى. اۋماقتىق كەڭەستەردىڭ قۇرىلۋ ءتارتىبى مەن فۋنكتسيالارى ناقتىلاندى. بۇعان دەيىن اۋماقتىق كەڭەستەر تۋرالى نورما ءىس جۇزىندە جۇمىس ىستەمەي، قولدانىلماي كەلگەن. بۇل ءىرى اۋىلدار مەن قالا تۇرعىندارىنىڭ باسقارۋعا كوبىرەك قاتىسۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى، - دەدى ول.

ءماسليحات دەپۋتاتتارىنا مىنانداي ۋاكىلەتتىكتەر بەرىلمەك:

- دەپۋتاتتار اكىمنىڭ حالىقپەن كەزدەسۋىنەن كەيىن قابىلدانعان جوسپاردىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋعا قاتىسادى؛

- دەپۋتاتتارعا بيۋدجەتكە تۇزەتۋلەر ەنگىزۋدى باستاماشىلىق ەتۋ، بيۋدجەت كوميسسياسىنىڭ جۇمىسىنا قاتىسۋ جانە باسقا دا مۇمكىندىكتەر بەرىلەدى؛

- ءماسليحاتتاردىڭ كوممۋنالدىق وبەكتىلەردى باسقارۋعا قاتىسۋى كەڭەيتىلەدى؛

- ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالدارى ەندى اشىق تۇردە جاريا ەتىلەدى؛

- ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ ءىسساپار شىعىندارىن وتەۋ قاراستىرىلعان.

پالاتا قازاقستان ۇكىمەتى مەن ومان ۇكىمەتى اراسىنداعى تابىس پەن كاپيتالعا سالىناتىن سالىقتارعا قاتىستى قوسارلانعان سالىق سالۋدى بولدىرماۋ جانە سالىق سالۋدان جالتارۋعا جول بەرمەۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭدى دا قابىلدادى.

قۇجاتتى قارجى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ەرجان ءبىرجانوۆ قازاقستان بۇعان دەيىن نەگىزگى ينۆەستور ەلدەرمەن ءدال وسىنداي 55 سالىقتىق كەلىسىم جاساسقانىن ايتتى.

- ومانمەن كەلىسىم وسى جۇمىستىڭ جالعاسى بولىپ ەسەپتەلەدى. كەلىسىم قوسارلانعان سالىق سالۋدى جويۋ جانە سالىقتىق كەمسىتۋشىلىكتى بولدىرماۋ ارقىلى تەحنولوگيالار مەن داعدىلار ترانسفەرتىنە ىقپال ەتەدى. كەلىسىم سالىقتىق ماقساتتاردا اقپارات الماسۋ ءۇشىن دە زاڭنامالىق نەگىز بولادى، - دەدى ول.

كەلىسىم مىنانداي ماسەلەلەردى رەتتەيدى:

- سالىق سالۋ ماقساتىندا رەزيدەنتتىكتى انىقتاۋ؛

- تۇراقتى مەكەمە قۇرۋ؛

- سالىق سالۋعا جاتاتىن تابىستى ءبولۋ (ديۆيدەندتەر، پايىزدار، رويالتي، كاسىپكەرلىك قىزمەتتەن تۇسەتىن تابىس جانە ت. ب. ) ؛

- سالىق سالۋدا كەمسىتۋگە جول بەرمەۋ؛

- ەكى مەملەكەتتىڭ ۋاكىلەتتى ورگاندارى اراسىنداعى ءوزارا كەلىسىم مەحانيزمى؛

- سالىقتىق اقپارات الماسۋ ءتارتىبى؛

- جەڭىلدىكتەردى شەكتەۋ تۋرالى باپتار.

دەپۋتاتتار قابىلداعان كەلەسى زاڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اۋماعىندا تاۋار ترانزيتىن ناۆيگاتسيالىق پلومبا ارقىلى باقىلاۋعا ارنالعان.

زاڭدى تانىستىرعان قارجى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ەرجان ءبىرجانوۆ بۇل قۇجات قازاقستاننىڭ ترانزيت الەۋەتىن ارتتىرىپ، سالاعا ءتارتىپ ورناتاتىنىن ايتادى.

- ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى قول قويعان كەدەندىك ترانزيتتىڭ ءبىرىڭعاي جۇيەسى تۋرالى كەلىسىم - ۇيىم اياسىنداعى ترانزيتتى رەتتەيتىن ءۇشىنشى ماڭىزدى حالىقارالىق شارت. ول كەدەندىك ترانزيتتىڭ ءبىرىڭعاي جۇيەسىنىڭ نەگىزگى قاعيداتتارىن ايقىنداپ، ءۇشىنشى ەلدەرمەن حالىقارالىق شارتتار جاساسۋ تالاپتارىن بەلگىلەيدى، - دەدى ۆيتسە-مينيستر.

جالپى وتىرىس كۇن تارتىبىنە شىعارىلعان ماسەلەلەر قارالىپ بولعاننان كەيىن دەپۋتاتتار مەملەكەتتىك ورگاندارعا وزەكتى الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق تاقىرىپتار بويىنشا 14 دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. ماسەلەن، ءماجىلىس دەپۋتاتى تىلەكتەس ادامبەكوۆ پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى - جاساندى ينتەللەكت جانە سيفرلاندىرۋ ءمينيسترى جاسلان ماديەۆكە «KazSat-3» سپۋتنيگىنىڭ تاعدىرى تۋرالى قايتا ساۋال جولداپ، 153 ميلليارد تەڭگەنى ۇنەمدەۋ ءۇشىن اۆتونومدى بايلانىس ارناسىنان باس تارتپاۋدى سۇرادى.

- بىلتىر جەلتوقساندا جاريالانعان «KazSat-3-R» سپۋتنيگىن قۇرۋ تۋرالى كونكۋرس ستاندارتتارى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ قاعيدالارى بويىنشا جۇرگىزىلدى. ءبىراق بۇل فورماتتا شەتەلدىك شەتەلدىك كومپانيالار تەندەرگە قاتىسا المايدى. بۇل تەحنولوگيالىق تۇرعىدان ەسكىرگەن، باعاسى نەگىزسىز كوتەرىلگەن ءونىمدى الۋ قاۋپىن تۋدىرادى. وسىعان بايلانىستى قولدانىستاعى زاڭناما شەڭبەرىندە «KazSat-3-R» كونكۋرسىن عارىش سالاسىنداعى الەمدىك كوشباسشىلاردى تارتۋ تەتىكتەرىن قاراستىرۋدى ۇسىنامىز. «KazSat-3-R» سپۋتنيك جوباسىن سپۋتنيك ينتەرنەتپەن جابدىقتاۋدى ۇسىنامىن، - دەدى دەپۋتات.

ال مارحابات جايىمبەتوۆ ءىرى ويىن-ساۋىق ورتالىقتارىنىڭ بالالارعا ارنالعان ويىن الاڭدارى ۇستىڭگى قاباتتاردا ەكەنىنە، بۇل ورتالىق يەلەرىنە ءتيىمدى بولعانمەن بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە كەرى اسەر ەتەتىندىگىنە الاڭداۋشىلىق تانىتتى.

سەرىك ەرۋبايەۆ پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆتەن يرانداعى اسكەري وپەراتسيالار كەزىندە تاياۋ شىعىستا قالىپ قويعان قازاقستاندىق تۋريستەردى ەلگە اكەلۋ بيۋدجەتكە قانشا شىعىن اكەلگەنىن سۇراپ، ساۋال جولدادى.

اۆتور

مارلان جيەمباي