مارات ءتاجيننىڭ مىقتىلىعى جانە رەسەي ەلشىسىنىڭ قارسىلىعى
استانا. قازاقپارات - مارات ءتاجين ديپلوماتيا سالاسىنا كەلمەي تۇرىپ جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتتەر اتقارعانىن بىلەسىزدەر. ءتۇرلى جيىنداردا ونىڭ ورىس تىلىندە سويلەپ جۇرگەنىن كورەتىنمىن. ول مينيستر بولىپ تاعايىندالدى دەگەندە «مينيسترلىكتەگى قازاق ءتىلى تاعى كەرى كەتە مە ەكەن» دەپ كۇدىكتەندىم. دەگەنمەن جاڭا مينيستر كۇدىگىمدى ءوز ءىس-ارەكەتىمەن سەيىلتە ءبىلدى. قازاقشا سويلەپ، باياندامالارىنىڭ دەنىن انا تىلىندە جاساي باستادى.
وسىعان وراي، مينيسترگە استاناداعى ەلشىلىكتەرگە نوتالاردى قازاق تىلىندە جازساق دەگەن ۇسىنىسىمدى ءبىلدىردىم. ويتكەنى باسقا ەلدەر نوتا جازىسۋدا ءوز مەملەكەتتىك تىلدەرىن قولدانادى.
مينيستر بۇل ويىمدى قولداپ، ەلشىلىكتەرگە نوتالار قازاقشا كەتتى. وعان رەسەيدىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى ميحايل بوچارنيكوۆ قارسى بولدى. ديپلوماتيالىق كورپۋستىڭ سول كەزدەگى دۋايەنى (ەلشىلەردىڭ ىشىندەگى ستاجى ەڭ ۇلكەنى باسشى بولىپ تاڭدالادى) تۇرىكمەنستان ەلشىسى ارقىلى ءبىزدىڭ مينيسترلىككە نارازىلىق نوتاسى كەلىپتى.
وندا وزدەرىنىڭ مينيسترلىكتىڭ بۇل شەشىمىمەن كەلىسپەيتىندىگىن، ويتكەنى كوپتەگەن ەلشىلىكتە قازاق ءتىلىن وقي المايتىنىن، سوعان بايلانىستى بۇرىنعىداي نوتالاردى ورىس تىلىندە جازىپ جىبەرۋى كەرەكتىگىن ايتىپتى.
بۇل نوتانى كورگەن سوڭ مەنىڭ كوڭىلىم سۋ سەپكەندەي باسىلدى. سەبەبى ماسكەۋ نە ايتسا، سونى ءۇنسىز اتقارىپ ۇيرەنگەن باسشىلىق مۇنداي نارازىلىقتى كورگەندە جالت بۇرىلىپ، قۇجاتتاردى قايتا ورىس تىلىندە جازاتىن شىعار دەپ ويلادىم. م. تاجينگە حابارلاسىپ ەدىم، ول «نوتالاردى قازاق تىلىندە قالدىرامىز» دەدى. جانە دۋايەنگە مەملەكەتتىك قازاق تىلىندە جاۋاپ حات جازدى. وندا «بارلىق الەم ەلدەرىندە قابىلدانعان حالىقارالىق تاجىريبەگە ساي، ءىس-قاعاز سول ەلدىڭ مەملەكەتتىك تىلىندە جۇرەدى، كونستيتۋتسيا بويىنشا قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى - قازاق ءتىلى. ال كىمدە-كىم قازاقشا وقۋعا مۇمكىندىگى بولماسا، ءتارتىپ بويىنشا اۋدارماشى جالداسىن» دەپ جازىلعان.
ءسويتىپ، ءبىز ارتقا شەگىنگەن جوقپىز، مينيستر دە ءوز ۇستانىمىندا بەرىك تۇردى. مىنە، وسىلاي ديپلوماتياداعى نەگىزگى حات الماسۋ نوتاسى مەملەكەتتىك ءتىل - قازاقشا شىعا باستادى. وسىعان بايلانىستى بىزدە ىستەيتىن ورىس ءتىلدى جاس ديپلوماتتار قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋ كۋرستارىنا كوڭىل بولە باستادى.
سودان مەن ەستونيا، لاتۆيا، ازەربايجان، وزبەكستان، تۇركيا، ساۋد ارابياسى جانە باسقا دا ەلشىلىكتەردەن جوعارىدا اتالعان نارازىلىق نوتاعا قاتىسى بار ما؟ - دەپ سۇرادىم. ولار نوتاعا قول قويماعانىن، حالىقارالىق ءتارتىپ بويىنشا اۋدارماشى الىپ جۇمىس ىستەپ جاتقانىن ايتتى. تۇركىمەنستان ەلشىسىمەن كەزدەسىپ: «ءبىزدىڭ مەملەكەتتىگىمىزدى قولداعاننىڭ ورنىنا، بۇلارىڭ نە؟» - دەگەندە ول: «قايدان بىلەيىك، رەسەيدىڭ ەلشىسى كەلىپ، باسقا ەلشىلىكتەرمەن كەلىستىم، ورىس تىلىندە جازسىن، - دەپ تالاپ قويايىق دەگەنىنە سەنىپ قالدىم»، - دەيدى.
ءبىراق رەسەي ەلشىسىنىڭ بۇل ايلاسى مەن قارسىلىعى ىسكە اسقان جوق. ءبىزدىڭ مينيستر ازاماتتىق تانىتىپ، ونىڭ ويىن جۇزەگە اسىرمادى. مىنە، مارات مۇحانبەتقازى ۇلى - وسىلاي ەڭبەك اتقارىپ، ءوز قولتاڭباسىن قالدىرعان ءمينيستردىڭ ءبىرى.
توتەنشە جانە تولىق وكىلەتتى دارەجەدەگى ديپلومات سايلاۋ باتىرشا ۇلى
ءۇزىندى مۇرات الماسبەك ۇلىنىڭ «تاۋەلسىزدىك جولىنداعى ديپولوماتيا» كىتابىنان الىندى
سايلاۋ باتىرشا ۇلى - تاشكەنت مەملەكەتتىڭ ۋنيۆەرسيتەتىن (1964) جانە ك س ر و سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ جوعارى ديپلوماتيالىق مەكتەبىن (1969) بىتىرگەن. قازاق دوستىق قوعامىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى (1964- 1965)، قازاق ك س ر- ءى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ 1-حاتشىسى (1965- 1967)، ك س ر و- نىڭ الجيردەگى ەلشىلىگىنىڭ 3-حاتشىسى (1969- 1971)، ك س ر و- نىڭ كونگو حالىق رەسپۋبليكاسىنداعى ەلشىلىگىنىڭ 2-حاتشىسى (1978- 81)، ق ر سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى (1990- 1993)، ق ر- نىڭ وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى (1993- 1994)، ق ر سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ايرىقشا تاپسىرمالار جونىندەگى ەلشىسى (1994)، ق ر- نىڭ ەگيپەت اراب رەسپۋبليكاسىنداعى ەلشىلىگىنىڭ كەڭەسشىسى (1994- 1995)، ق ر- نىڭ يزرايلداعى ەلشىلىگىنىڭ كەڭەسشىسى (1996- 2002)، ق ر سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ كەڭەسشىسى (2002 -جىلدان) قىزمەتتەرىن اتقارادى.
