ەلىمىزدە ازاماتتاردى قولداۋدىڭ اۋقىمدى جۇيەسى قالىپتاستىرىلدى

جاڭا كونستيتۋتسيادا بەكىتىلگەن الەۋمەتتىك مەملەكەت قاعيداتتارى ازاماتتاردىڭ بارلىق ساناتىن - بالالى وتباسىلاردى، جاستاردى، مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى، زەينەتكەرلەردى، الەۋمەتتىك سالا قىزمەتكەرلەرىن جانە تابىسى تومەن ازاماتتاردى قامتيتىن ناقتى شەشىمدەر ارقىلى جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر.

بۇگىندە الەۋمەتتىك قولداۋ اۋقىمى ميلليونداعان ادامدى جانە جۇزدەگەن ميلليارد تەڭگەنى قامتىپ وتىر. 2,5 ميلليوننان استام ادام زەينەتاقى الادى، 630 مىڭنان اسا كوپبالالى وتباسى جاردەماقىمەن قامتىلعان، 544 مىڭنان استام ازامات مۇگەدەكتىك بويىنشا قولداۋ الادى، اۋىلدىق جەرلەردە شامامەن ءبىر ميلليون تۇرعىن جاڭا مەديتسينالىق ينفراقۇرىلىمعا قول جەتكىزدى، ال ءبىلىم بەرۋ گرانتتارىنىڭ سانى سوڭعى بەس جىلدا 93 مىڭنان استامعا جەتتى.

بۇگىندە ەلىمىزدە الەۋمەتتىك قولداۋدىڭ كوپ دەڭگەيلى جۇيەسى قالىپتاسقان. ول تەگىن مەديتسينالىق كومەك، مەملەكەتتىك جاردەماقىلار، زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ، ءبىلىم مەن عىلىمدى قولداۋ، انا مەن بالانى قورعاۋ، سونداي-اق الەۋمەتتىك تۇرعىدان وسال توپتارعا ارنالعان ارنايى قورعاۋ باعدارلامالارىن قامتيدى.

بۇل شارالاردىڭ كوپشىلىگى قارجىلاندىرۋ كولەمى جاعىنان دا، قامتيتىن ازاماتتار سانى جاعىنان دا بۇرىن-سوڭدى بولماعان.

بارشاعا قولجەتىمدى مەديتسينا

تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدەندىرىلگەن كولەمىن ساقتاۋ جانە مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىن ءارى قاراي دامىتۋ الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ باستى جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرمەك. ۇكىمەت مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس، ازاماتتاردىڭ تۇرعىلىقتى جەرىنە قاراماستان مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن دايەكتى تۇردە جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە.

بۇگىندە قازاقستاندىقتار مەملەكەت ەسەبىنەن كەڭ اۋقىمدى مەديتسينالىق كومەكتەر: دارىگەرلەر كەڭەسى مەن پروفيلاكتيكالىق تەكسەرۋلەردەن باستاپ، قۇنى ونداعان ميلليون تەڭگەگە جەتەتىن جوعارى تەحنولوگيالى وپەراتسيالارعا دەيىن تەگىن الۋدا. كارديوحيرۋرگيالىق وپەراتسيالار، نەيروحيرۋرگيالىق ارالاسۋلار، اعزا ترانسپلانتاتسياسى، ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى ەمدەۋ، سيرەك پاتولوگياسى بار ناۋقاستارعا كومەك جانە باسقا دا قىمبات ەم تۇرلەرى قارجىلاندىرىلادى. مەملەكەتتىك قولداۋ بولماعان جاعدايدا مۇنداي ەم كوپتەگەن وتباسىلار ءۇشىن قولجەتىمسىز بولار ەدى.

ونكولوگيالىق تەكسەرۋلەر تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدەندىرىلگەن كولەمىنە ەنگىزىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە شامامەن 300 مىڭ ادام قوسىمشا دياگنوستيكادان ءوتۋ مۇمكىندىگىن الدى.

جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە دەموگرافيالىق كورسەتكىشتەر تۇراقتى تۇردە جاقسارىپ كەلەدى. ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى تاريحي ەڭ جوعارى دەڭگەيگە جەتىپ، 75,97 جاستى قۇرادى. قازاقستان سونداي-اق دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ جۇقپالى ەمەس اۋرۋلاردان بولاتىن مەزگىلسىز ءولىم-ءجىتىمدى ازايتۋ جونىندەگى ماقساتتى كورسەتكىشىنە مەرزىمىنەن بۇرىن قول جەتكىزدى. سونىمەن قاتار پروفيلاكتيكالىق مەديتسينا دامىپ كەلەدى، سكرينينگتىك باعدارلامالار كەڭەيتىلۋدە، ەرتە دياگنوستيكانىڭ جاڭا ادىستەرى ەنگىزىلۋدە جانە ديسپانسەرلىك باقىلاۋ جۇيەسى جەتىلدىرىلۋدە.

مەملەكەت ەسەبىنەن جوعارى تەحنولوگيالى مەديتسينالىق كومەك

مەملەكەت ازاماتتاردى قىمبات ءارى جوعارى تەحنولوگيالى مەديتسينالىق كومەكپەن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىنداعى جۇمىستى جۇيەلى تۇردە جالعاستىرىپ كەلەدى. تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى مەن مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى ارقىلى قازاقستاندىقتار تابىس دەڭگەيىنە قاراماستان زاماناۋي دياگنوستيكا، ەمدەۋ ادىستەرى جانە كۇردەلى حيرۋرگيالىق وپەراتسيالارعا قول جەتكىزىپ جاتىر.

 

اۋىر تۋا بىتكەن اۋرۋلارى مەن پاتولوگيالارى بار بالالارعا ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى. جىل سايىن تۋا بىتكەن اۋرۋلارى بار شامامەن 1,5 مىڭ نارەستەگە وپەراتسيا جاسالادى، ولاردىڭ شامامەن %40 ى از ءينۆازيۆتى ەندوۆيدەوحيرۋرگيالىق تەحنولوگيالارمەن جاسالادى.

سونىمەن قاتار بالالار كارديوحيرۋرگياسى دا دامىپ كەلەدى. جىل سايىن ەلىمىزدە جۇرەك-قان تامىر جۇيەسىنىڭ تۋا بىتكەن اقاۋلارى بار بالالارعا شامامەن 2 مىڭ اشىق وپەراتسيا جاسالادى.

زاماناۋي مەديتسينالىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ نارەستەلەردىڭ وپەراتسيادان كەيىنگى ومىرشەڭدىگىن %88 دان %93 عا دەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. بۇدان بولەك، 19 يننوۆاتسيالىق مەديتسينالىق تەحنولوگيانىڭ ەنگىزىلۋى بالالاردى شەتەلدە ەمدەۋگە جىبەرۋ سانىن ەكى ەسە قىسقارتىپ، جوعارى تەحنولوگيالى كومەكتى ەل ىشىندە قولجەتىمدى ەتتى.

قىمبات ەم مەن ءدارى- دارمەكپەن قامتۋ دا كەڭەيىپ كەلەدى. 2018 -جىلى تەگىن ءدارى- دارمەكپەن 1,9 ميلليون ادام قامتىلسا، 2025 -جىلعا قاراي بۇل كورسەتكىش 3,4 ميلليونعا جەتتى. امبۋلاتوريالىق ءدارى- دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋگە بولىنەتىن قارجى وسى كەزەڭدە 87,2 ميلليارد تەڭگەدەن 337,4 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن ءۇش ەسە ءوستى.

مەديتسينالىق ينفراقۇرىلىمدى اۋقىمدى جاڭعىرتۋ

مەديتسينالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋدىڭ ەڭ اۋقىمدى باعىتتارىنىڭ بىرىنە اينالدى. سوڭعى جەتى جىلدا ەلىمىزدە 1250 دەن استام دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى سالىندى، ونىڭ 800 دەن استامى سوڭعى ءۇش جىلدا عانا پايدالانۋعا بەرىلدى.

 

اۋىل مەديتسيناسىن دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنۋدە. اۋىلدا دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبا اياسىندا 655 العاشقى مەديتسينالىق-سانيتاريالىق كومەك نىسانى سالىندى. 200 دەن استام اۋىلدىق ەلدى مەكەندەر العاش رەت وزدەرىنىڭ مەديتسينالىق مەكەمەلەرىنە يە بولدى، ال ميلليونعا جۋىق اۋىل تۇرعىندارى اۋداندىق نەمەسە وبلىستىق ورتالىقتارعا بارماي-اق تۇرعىلىقتى جەرىنىڭ جانىندا مەديتسينالىق كومەك الۋعا مۇمكىندىك الدى.

ءبىر مەزگىلدە جۇمىس ىستەپ تۇرعان اۋرۋحانالار مەن ەمحانالاردى جاڭعىرتۋ جۇرگىزىلۋدە، مەديتسينالىق جابدىقتار جاڭارتىلۋدا، سيفرلىق تەحنولوگيالار مەن تەلەمەديتسينا ەنگىزىلۋدە، كونسۋلتاتسيالىق-دياگنوستيكالىق كومەك كورسەتۋ مۇمكىندىكتەرى كەڭەيتىلۋدە.

انالاردى ەرەكشە قولداۋ

انالاردى قولداۋ جانە ايەلدەردىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ۇكىمەت جۇكتىلىكتى جوسپارلاۋدان باستاپ بالانىڭ دۇنيەگە كەلۋى مەن بوسانعاننان كەيىنگى باقىلاۋعا دەيىنگى بارلىق كەزەڭدەردى قامتيتىن كەشەندى جۇمىستى جۇزەگە اسىرۋدا.

تاۋەلسىزدىك جىلدارى قازاقستاندا انا ءولىمىنىڭ كورسەتكىشى التى ەسەگە تومەندەدى. تەك سوڭعى بەس جىلدا ول تاعى %35 عا قىسقاردى. بۇگىنگى تاڭدا جۇكتى ايەلدەردىڭ %90 دان استامى جۇكتىلىكتىڭ 12 اپتاسىنا دەيىن ەسەپكە الىنادى، بۇل تاۋەكەلدەردى ۋاقتىلى انىقتاۋعا جانە قاجەتتى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

2025 -جىلعى تامىزدان باستاپ «انالار ساۋلىعى» باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. ول العاشقى مەديتسينالىق-سانيتاريالىق كومەك دەڭگەيىندە ايەلدەر ءۇشىن 15 تەگىن تەكسەرۋدەن ءوتۋدى قاراستىرادى. سونىمەن قاتار «ءبىر كۇندىك كلينيكا» جوباسى دامىتىلۋدا، ول جۇكتى ايەلدەرگە بارلىق قاجەتتى زەرتتەۋلەر مەن ماماندار كونسۋلتاتسيالارىنان ءبىر كۇن ىشىندە وتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. 2024-جىلدان باستاپ قازاقستاندا فەتالدى مەديتسينا - ۇرىقتاعى پاتولوگيالاردى جاتىرىشىلىك ەمدەۋدىڭ زاماناۋي باعىتى ەنگىزىلدى.

بوساندىرۋعا كومەكتەسۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ جالعاسۋدا. ەلىمىزدە 273 قالالىق جانە 152 اۋىلدىق ايەلدەر كونسۋلتاتسياسى، سونداي- اق وبلىستىق پەريناتالدىق ورتالىقتار جانىنداعى 24 كونسۋلتاتسيا جۇمىس ىستەيدى. بۇدان بولەك، بولاشاق انالارعا مەديتسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن جاڭا نىساندار اشىلۋدا.

بالالار دەنساۋلىعىنا قامقورلىق

سونىمەن قاتار بالالاردىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ جۇيەسى كەزەڭ-كەزەڭىمەن كۇشەيتىلىپ كەلەدى. سوڭعى جىلدارى بالالارعا مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋگە بولىنەتىن قارجى كولەمى ەكى ەسەدەن استام ءوسىپ، 264 ميلليارد تەڭگەدەن 585 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن جەتتى. بۇگىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى شىعىندارىنىڭ شامامەن تورتتەن ءبىرى بالالار دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا باعىتتالادى.

تاۋەلسىزدىك جىلدارى ىشىندە نارەستە ءولىمى 7,5 ەسەگە تومەندەدى. ەلىمىزدە بالالارعا مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدىڭ كوپدەڭگەيلى جۇيەسى قالىپتاسقان. ول ەمحانالاردى، كوپبەيىندى بالالار اۋرۋحانالارىن، پەريناتالدىق ورتالىقتاردى جانە مامانداندىرىلعان مەديتسينالىق ۇيىمداردى قامتيدى. جىل سايىن تۋا بىتكەن دامۋ كەمىستىگى بار 1,5 مىڭعا جۋىق جاڭا تۋعان نارەستە جەدەل ەم الادى، ال 2 مىڭعا جۋىق بالاعا اشىق جۇرەككە وتا جاسايدى.

مەديتسينالىق وڭالتۋدى دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنۋدە. بۇگىندە قازاقستاندا بالالارعا ارنالعان 81 مەديتسينالىق وڭالتۋ ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى، وندا جۇزدەگەن مىڭ كىشكەنتاي پاتسيەنت ءتۇرلى كومەك تۇرلەرىن الادى. جاڭا وڭالتۋ ورتالىقتارىن اشۋ جانە دامۋىنداعى اۋىتقۋلاردى ەرتە انىقتاپ، قاجەتتى كومەكتى دەر كەزىندە كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ەرتە ارالاسۋ قىزمەتتەرىن دامىتۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا.

بالالى وتباسىلاردى مەملەكەتتىك قولداۋ

سونداي-اق ەلىمىزدە بالانىڭ دۇنيەگە كەلگەن ساتىنەن باستاپ ونى تاربيەلەۋدىڭ بارلىق كەزەڭىندە وتباسىن سۇيەمەلدەيتىن كەشەندى قولداۋ جۇيەسى قالىپتاستىرىلعان. بۇگىندە بالالارى بار وتباسىلارعا ارنالعان بەس نەگىزگى جاردەماقى ءتۇرى قاراستىرىلعان.

بالا دۇنيەگە كەلگەن كەزدە ءبىرجولعى جاردەماقى تولەنەدى:

• ءبىرىنشى، ەكىنشى جانە ءۇشىنشى بالاعا - 164350 تەڭگە؛

• ءتورتىنشى جانە ودان كەيىنگى بالالارعا - 272475 تەڭگە.

جۇمىس ىستەيتىن ايەلدەرگە جۇكتىلىك پەن بوسانۋعا، سونداي-اق جاڭا تۋعان بالانى اسىراپ الۋعا بايلانىستى تابىسىنان ايىرىلعان جاعدايدا الەۋمەتتىك تولەم قاراستىرىلعان. ونىڭ مولشەرى ايەلدىڭ سوڭعى 12 ايداعى ورتاشا ايلىق تابىسىنا قاراي ەسەپتەلەدى. 2026 -جىلعى 1-مامىرداعى جاعداي بويىنشا بۇل تولەمنىڭ ورتاشا كولەمى 1,2 ميلليون تەڭگەنى قۇرادى.

سونداي- اق بالا 1,5 جاسقا تولعانعا دەيىن ونىڭ كۇتىمىنە بايلانىستى تابىسىنان ايىرىلعان جۇمىس ىستەيتىن ايەلدەرگە الەۋمەتتىك تولەم تولەنەدى. ونىڭ مولشەرى سوڭعى ەكى جىلداعى ورتاشا ايلىق تابىستىڭ %40 كولەمىندە بەلگىلەنەدى. مامىر ايىنىڭ باسىنداعى دەرەك بويىنشا بۇل تولەمنىڭ ورتاشا مولشەرى 86062 تەڭگەگە جەتتى.

مۇگەدەكتىگى بار بالا تاربيەلەپ وتىرعان وتباسىلارعا دا قولداۋ كورسەتىلەدى. ولار اي سايىن 81871 تەڭگە كولەمىندە جاردەماقى الادى.

كوپبالالى وتباسىلارعا ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى. كىرىس دەڭگەيىنە قاراماستان، ولارعا اي سايىنعى جاردەماقى تولەنەدى:

• ءتورت بالاسى بار وتباسىلارعا - 69330 تەڭگە؛

• بەس بالاسى بار وتباسىلارعا - 86673 تەڭگە؛

• التى بالاسى بار وتباسىلارعا - 104017 تەڭگە؛

• جەتى جانە ودان دا كوپ بالاسى بار وتباسىلارعا - 121360 تەڭگە.

سونىمەن قاتار «التىن القا» جانە «كۇمىس القا» القالارىمەن ماراپاتتالعان انالارعا قوسىمشا مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتىلەدى.

مۇگەدەكتىگى بار بالالاردى تاربيەلەپ وتىرعان وتباسىلارعا جەكە قولداۋ كورسەتىلەدى:

• جاردەماقى مولشەرى اي سايىن 81871 تەڭگەنى قۇرايدى.

بۇگىندە تەك كوپبالالى وتباسىلارعا ارنالعان جاردەماقىمەن ەل بويىنشا 630 مىڭنان استام وتباسى قامتىلعان، بۇل اتالعان شارانى حالىقتى الەۋمەتتىك قولداۋدىڭ ەڭ اۋقىمدى باعدارلامالارىنىڭ بىرىنە اينالدىرادى.

جاستار ءۇشىن قولجەتىمدى ءبىلىم بەرۋ

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارى شەڭبەرىندە ۇكىمەت جاستاردىڭ ساپالى ءبىلىم الۋعا قولجەتىمدىلىگىن كەڭەيتۋ بويىنشا اۋقىمدى شارالار كەشەنىن جۇزەگە اسىرۋدا. سوڭعى بەس جىلدا ءبىلىم بەرۋ گرانتتارىنىڭ سانى 65,1 مىڭنان 93,2 مىڭعا دەيىن ۇلعايدى. وسىلايشا، مىڭداعان جاستار جوعارى وقۋ ورىندارىندا تەگىن وقۋعا مۇمكىندىك الدى.

قوسىمشا ارنايى قولداۋ باعدارلامالارى ىسكە اسىرىلۋدا. جەكەلەگەن وڭىرلەردىڭ جاستارى ءۇشىن قوسىمشا گرانتتار بولىنەدى، جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار، «قازاقستان حالقىنا» قورى، بيزنەس-قوعامداستىق جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وزدەرى ارقىلى ءبىلىم الۋ مۇمكىندىكتەرى ۇسىنىلادى.

سونىمەن قاتار ستۋدەنتتەرگە الەۋمەتتىك قولداۋدى ارتتىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. سوڭعى جىلدارى مەملەكەتتىك شاكىرتاقىلاردىڭ مولشەرى ايتارلىقتاي ۇلعايتىلدى. 2020 -جىلمەن سالىستىرعاندا باكالاۆريات ستۋدەنتتەرىنىڭ شاكىرتاقىسى ەكى ەسەگە ءوسىپ، 26,2 مىڭ تەڭگەدەن 52,4 مىڭ تەڭگەگە جەتتى. ال پەداگوگيكالىق ماماندىقتاردا ءبىلىم الىپ جۇرگەن ستۋدەنتتەردىڭ شاكىرتاقىسى 42 مىڭ تەڭگەدەن 84 مىڭ تەڭگەگە دەيىن كوبەيدى. وسى كەزەڭدە ماگيسترانتتار مەن دوكتورانتتاردىڭ شاكىرتاقىسى 1,75 ەسەگە ارتتى.

ستۋدەنتتەردىڭ وقۋىنا قولايلى جاعداي جاساۋ ماڭىزدى باعىتتاردىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى. تەك 2025 -جىلى 10 مىڭنان استام ورىنعا ارنالعان 30 جاڭا جاتاقحانا پايدالانۋعا بەرىلدى. سونىمەن قاتار مەملەكەت اتا-انا قامقورلىعىنسىز قالعان ستۋدەنتتەر مەن I جانە II توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار ستۋدەنتتەردىڭ جاتاقحانادا تۇرۋ شىعىندارىن وتەيدى.

«بولاشاق» جانە دارىندى جاستارعا ارنالعان جاڭا مۇمكىندىكتەر

جاستاردى قولداۋ جۇيەسىندە حالىقارالىق «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ ورنى ەرەكشە. سوڭعى ءۇش جىلدا الەمنىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە 994 ستيپەنديات ءبىلىم الدى. ەكونوميكا ءۇشىن سۇرانىسقا يە باعىتتار، ونىڭ ىشىندە اقپاراتتىق تەحنولوگيالار، ينجەنەرلىك ماماندىقتار، ماشينا جاساۋ، مەديتسينا، قارجى جانە قۇقىق سالالارى بويىنشا ماماندار دايارلالانۋدا.

قوسىمشا 342 مامان شەتەلدىك جەتەكشى ۇيىمداردا كاسىبي تاعىلىمدامادان ءوتتى. باعدارلامانى دامىتۋدىڭ جاڭا كەزەڭى 2026-جىلى حالىقارالىق وليمپيادالاردىڭ، عىلىمي كونكۋرستاردىڭ جانە شىعارماشىلىق جارىستاردىڭ جەڭىمپازدارى ءۇشىن باكالاۆريات باعىتى العاش رەت اشىلعان كەزدە باستالدى.

عىلىم مەن جاس عالىمداردى قولداۋ

سوڭعى جىلدارى قازاقستاندا عىلىمي كادرلاردى دايارلاۋدى، زەرتتەۋلەردى قارجىلاندىرۋدى، حالىقارالىق تاعىلىمدامالاردى جانە الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋدى قامتيتىن جاس عالىمداردى قولداۋدىڭ كەشەندى جۇيەسى قالىپتاستى. قابىلدانىپ جاتقان شارالار جاستاردى عىلىمعا تارتۋعا، زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋعا جانە جوعارى بىلىكتى مامانداردىڭ جاڭا بۋىنىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان.

عىلىمي كادرلاردى دايارلاۋ ءۇشىن جىل سايىن جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم الۋ مۇمكىندىكتەرى كەڭەيتىلۋدە. 2025-2026 وقۋ جىلىنا دوكتورانتتاردى دايارلاۋعا 2919 ءبىلىم بەرۋ گرانتى ءبولىندى. يندۋستريالىق PhD تەتىگى بويىنشا ەكونوميكانىڭ باسىم باعىتتارى بويىنشا ماماندار دايارلاۋ ءۇشىن قوسىمشا 110 گرانت كوزدەلگەن.

«جاس عالىم» گرانتتىق قارجىلاندىرۋ باعدارلاماسى جالعاسۋدا، ونىڭ شەڭبەرىندە جىل سايىن جاس زەرتتەۋشىلەردىڭ عىلىمي جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋعا مىڭ گرانت بولىنەدى. زاڭنامالىق دەڭگەيدە پەرسپەكتيۆالى زەرتتەۋشىلەردى قولداۋعا جانە عىلىمدى جاستار اراسىندا ناسيحاتتاۋعا باعىتتالعان جىل سايىنعى «ۇزدىك جاس عالىم» سىيلىعى بەكىتىلدى.

حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق پەن عالىمداردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنۋدە. 2021 -جىلدان بەرى الەمنىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرى مەن عىلىمي ورتالىقتارىندا وقۋ مەن تاعىلىمدامادان وتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن «250 عىلىمي تاعىلىمداما» باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. 2021-2025 -جىلدار ارالىعىندا شەتەلدىك عىلىمي تاعىلىمدامالارعا 1543 قازاقستاندىق عالىم جىبەرىلدى. باعدارلاماعا قاتىسۋشىلاردىڭ %62 دان استامىن جاس زەرتتەۋشىلەر قۇرايدى.

سونىمەن قاتار عىلىمي قوعامداستىقتى الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارى دا كۇشەيتىلۋدە. 2023-جىلعى 1-قىركۇيەكتەن بەرى ءبىر دوكتورانتتى دايارلاۋدى قارجىلاندىرۋ كولەمى ورتا ەسەپپەن %17 عا ۇلعايدى، بۇل زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ جانە عىلىمي كادرلار دايارلاۋ ءۇشىن مۇمكىندىكتەردى كەڭەيتۋگە جول اشادى.

تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىنە ەرەكشە كوڭىل بولىنۋدە. بۇگىنگى تاڭدا 722 جاس عالىم باسپانامەن قامتاماسىز ەتىلدى. ونىڭ ىشىندە 584 ادام عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى مەن «وتباسى بانك» ا ق- نىڭ بىرلەسكەن باعدارلاماسىنىڭ ارقاسىندا باسپانا ساتىپ الۋعا مۇمكىندىك الدى، تاعى 138 جاس عالىم وتەۋسىز نەگىزدە پاتەر الدى.

جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان شارالار كەشەنى زاماناۋي عىلىمي ورتانى قالىپتاستىرۋعا، جاستاردىڭ زەرتتەۋ الەۋەتىن دامىتۋعا، عىلىمنىڭ كادرلىق الەۋەتىن نىعايتۋعا جانە قازاقستاننىڭ جاھاندىق عىلىمي- تەحنولوگيالىق كەڭىستىكتەگى باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.

مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى قولداۋ

مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى قولداۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ جالعاسۋدا. سوڭعى جىلدارى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى الۋ راسىمدەرى ايتارلىقتاي جەڭىلدەتىلدى. 2022-جىلدان بەرى مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك ساراپتاما بولىمشەلەرىنە بارماي-اق قاجەتتى راسىمدەردەن وتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن مۇگەدەكتىكتى تاعايىنداۋدىڭ سىرتتاي پرواكتيۆتى فورماتى ەنگىزىلدى. بۇگىنگى تاڭدا كۋالاندىرۋدىڭ %45 دان استامى ونلاين-فورماتتا جۇرگىزىلەدى.

2026-جىلدان باستاپ مۇگەدەكتىگى بويىنشا بەرىلەتىن مەملەكەتتىك جاردەماقىلاردىڭ مولشەرى %10 عا ارتتى. تولەم مولشەرى:

· I توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار ادامدار ءۇشىن - 200 مىڭ تەڭگەگە دەيىن؛

· II توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار ادامدار ءۇشىن - 154 مىڭ تەڭگەگە دەيىن؛

· III توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار ادامدار ءۇشىن - 117 مىڭ تەڭگەگە دەيىن.

ەلىمىزدە 544 مىڭنان استام ادام جاردەماقى الادى.

الەۋمەتتىك قىزمەتتەر پورتالى ارقىلى بۇل ازاماتتار وڭالتۋدىڭ تەحنيكالىق قۇرالدارىن، جەكە كومەكشىلەردىڭ، سۋردواۋدارماشىلاردىڭ قىزمەتتەرىن الادى جانە ساناتوري- كۋرورتتىق ەمدەۋدى دەربەس تاڭداۋعا مۇمكىندىگى بار. قازىرگى ۋاقىتتا:

· 187 مىڭنان استام ادام تەحنيكالىق وڭالتۋ قۇرالدارىمەن؛

· 25 مىڭنان استام ادام جەكە كومەكشىلەردىڭ قىزمەتىمەن؛

· 8 مىڭعا جۋىق ادام ىمداۋ ءتىلى قىزمەتىمەن؛

· 44 مىڭنان استام ادام ساناتوري- كۋرورتتىق ەممەن قامتاماسىز ەتىلگەن.

وسىلايشا، جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستار الەۋمەتتىك قورعاۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋگە عانا ەمەس، مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى قوعامدىق ومىرگە تولىققاندى ينتەگراتسيالاۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋعا جانە ولاردىڭ ءوز قابىلەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋگە باعىتتالعان.

از قامتىلعان ازاماتتار مەن قيىن ومىرلىك جاعدايداعى ادامداردى قولداۋ

الەۋمەتتىك مەملەكەت قاعيداتتارىن جۇزەگە اسىرۋ شەڭبەرىندە از قامتىلعان وتباسىلاردى قولداۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنۋدە. اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك تابىسى بەلگىلەنگەن دەڭگەيگە جەتپەيتىن وتباسىلارعا بەرىلەدى. تولەمدەر مولشەرى تابىس دەڭگەيى مەن وتباسى قۇرامىنا قاراي جەكە انىقتالادى.

سونىمەن قاتار جۇمىسپەن قامتۋعا، كاسىپتىك وقىتۋعا، جۇمىسقا ورنالاسۋعا جاردەمدەسۋ جانە كاسىپكەرلىك باستامانى قولداۋ شارالارى جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل ءتاسىل قارجىلىق كومەك كورسەتۋگە عانا ەمەس، سونىمەن قاتار ازاماتتاردىڭ تابىسىن ارتتىرۋعا جانە ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ودان بولەك، ەلىمىزدە ارنايى الەۋمەتتىك قىزمەتتەردىڭ دامىعان جۇيەسى جۇمىس ىستەپ تۇر. بۇگىندە مۇگەدەك بالالار، قارت ازاماتتار، تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق قۇرباندارى، بەلگىلى ءبىر تۇرعىلىقتى جەرى جوق ادامدار، سونداي-اق ومىرلىك قيىن جاعدايعا تاپ بولعان ازاماتتاردىڭ باسقا دا ساناتتارى مەملەكەتتەن كومەك الادى.

زەينەتاقىمەن قامتۋ جانە اعا بۋىنعا قولداۋ كورسەتۋ

الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى اعا بۋىندى قولداۋ بولىپ قالا بەرەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ۇكىمەت ىنتىماقتى، بازالىق جانە جيناقتاۋشى زەينەتاقىلاردان تۇراتىن زەينەتاقى جۇيەسىنىڭ تۇراقتى جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتەدى.

بۇگىنگى تاڭدا 2,5 ميلليوننان استام قازاقستاندىق زەينەتاقى تولەمدەرىن الادى. جىل سايىن زەينەتاقى مولشەرى يندەكستەلىپ وتىرادى جانە الەۋمەتتىك كورسەتكىشتەر مەن ينفلياتسيانى ەسكەرە وتىرىپ جوعارىلاتىلادى. ارداگەرلەردى، تىل ەڭبەككەرلەرىن، ساياسي قۋعىن-سۇرگىننەن زارداپ شەككەن ادامداردى جانە حالىقتىڭ باسقا دا الەۋمەتتىك وسال توپتارىن قوسا العاندا، ازاماتتاردىڭ 18 ساناتى ارناۋلى مەملەكەتتىك جاردەماقى الادى.

وسىلايشا، قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك ساياساتى بۇگىندە ادام ءومىرىنىڭ بارلىق كەزەڭىن قامتيتىن قولداۋ جۇيەسى رەتىندە قالىپتاسىپ كەلەدى. وعان مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ، انا مەن بالانى قورعاۋ، وتباسىلارعا قولداۋ، مۇقتاج ازاماتتارعا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك بەرۋ، ءبىلىم الۋ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ، عىلىمدى دامىتۋ جانە تۇراقتى زەينەتاقى جۇيەسىن قامتاماسىز ەتۋ كىرەدى. بۇل الەۋمەتتىك مەملەكەت قاعيداتتارىنىڭ جانە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋ جونىندەگى باعىتىنىڭ ناقتى كورىنىسى. مۇنداعى باستى قۇندىلىق -ادام، ونىڭ ءال- اۋقاتى مەن ءومىر ساپاسى.

قازاقستانداعى الەۋمەتتىك تولەمدەر جۇيەسى جاڭا كونستيتۋتسياعا ساي وزگەرتىلگەنىن جازعان بولاتىنبىز.

ەلميرا ورالبايەۆا