مەملەكەتتىك ءبىلىم گرانتى قازاقستانداعى كادر ماسەلەسىن شەشە الا ما

سەگىز جىلدا مەملەكەتتىك گرانت سانى 51 مىڭنان 78 مىڭعا ءوستى. دەگەنمەن، بۇدان ەكونوميكاعا قاجەت ماماندار شىعىپ جاتىر دەي الامىز با؟ Kazinform ءتىلشىسى سۇراقتىڭ جاۋابىن ىزدەپ كوردى.

مەملەكەت نەۇشىن گرانت بولەدى؟

ەڭبەك نارىعى ەل ەكونوميكاسىنا قاجەت كولەمدە جانە باعىتتا ماماندار شوعىرىن قالىپتاستىرۋعا قاۋقارسىز. بۇل - گەرمانيادان باستاپ اۋسترالياعا دەيىنگى بارلىق مەملەكەت بەتپە-بەت كەلىپ وتىرعان نارىقتىق ەكونوميكانىڭ زاڭدىلىعى. ويتكەنى تالاپكەر ءوزىنىڭ قىزىعۋشىلىعىنا، اتا-اناسىنىڭ كەڭەسىنە، تاڭداعان ماماندىعىنىڭ مارتەبەسى مەن بولاشاعىنا بايلانىستى تاڭداۋ جاسايدى. الايدا ەكونوميكانىڭ ۇزاقمەرزىمدى قاجەتتىلىگىنە باعدار جاساپ، ون جىلدان كەيىن قانداي ماماندىقتاردىڭ ماڭىزى ارتاتىنىن ويلانبايدى.

وسىدان كەپ جاستاردىڭ قالاۋى مەن مەملەكەتتىك ستراتەگيالىق سۇرانىسى ساي كەلمەي، جۇيەدە الشاقتىق پايدا بولادى. بۇل ءوز كەزەگىندە سۇرانىسقا يە سالالاردا مامان تاپشىلىعىنا اكەپ سوعادى. مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسى ءدال وسى الشاقتىقتى جويۋعا باعىتتالعان. جۇمىس ىستەۋ پرينتسيپى وڭاي: مەملەكەت تاپشى ساناعان باعىتتار بويىنشا عانا تەگىن وقۋ مۇمكىندىگى بەرىلەدى.

الەمدىك تاجىريبەدە ماسەلەنى شەشۋدىڭ بىرنەشە جولى بەلگىلى. گەرمانيادا دۋالدى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى جولعا قويىلعان. ول بويىنشا ستۋدەنت دايىنداۋعا جۇمىس بەرۋشىلەر تىكەلەي ارالاسادى. 1,22 ميلليون ادام كەلىسىمگە سايكەس ءبىر ۋاقىتتا وقىپ تا، كاسىپورىندا جۇمىس ىستەپ تە جۇر. سينگاپۋر ناقتى ۋاقىت فورماتىندا قانداي داعدىلارعا سۇرانىس جوعارى ەكەنىن باقىلاپ وتىراتىن، ءاربىر ازاماتقا جەكە دامۋ باعىتتارىن ۇسىناتىن SkillsFuture ۇلتتىق جۇيەسىن قۇردى. فينليانديا ەڭبەك نارىعىنداعى قاجەتتىلىكتى بولجاۋدى ءبىلىم بەرۋدى مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ جۇيەسىنە ەنگىزگەن. مۇنىڭ ءبارى مىنانى كورسەتەدى: مەملەكەت ءبىلىم سالاسىن قارجىلاندىرىپ قانا قويماي، ونى ەكونوميكامەن ۇيلەستىرەدى.

قازاقستان تاڭداعان ۇلگى - ورتالىقتاندىرىلعان ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسى. بۇل جۇيە نارىقتى بولجاۋعا، جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ سۇرانىسىن زەرتتەۋگە جانە تۇلەكتەردىڭ گرانتتى مىندەتتى تۇردە جۇمىسپەن وتەۋىنە نەگىزدەلگەن. ونىڭ قالاي جۇمىس ىستەپ جاتقانىن زەرتتەپ، تالداۋ بارىسىندا كورۋگە بولادى.

شەشىم قالاي قابىلدانادى: جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ سۇرانىسىنان مينيسترلىكتىڭ كەستەسىنە دەيىن

مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ گرانتىن ماماندىقتار بويىنشا ءبولۋ - كۇردەلى ءارى بىرنەشە ساتىلى پروتسەسس. بۇل پروتسەستىڭ العاشقى قادامى جىل سايىن كادر ماسەلەسىندە ورتامەرزىمدى بولجام جاساپ وتىراتىن ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنەن باستالادى. مينيسترلىكتىڭ سۇرانىسىنا قاراي تاياۋ جىلدارى قانداي ماماندىقتارعا سۇرانىس بولاتىنى انىقتالادى. وسىلايشا ءبىلىم سالاسىندا شەشىم قابىلدانادى.

- بولجام ازىرلەۋدە ەكونوميكا سالالارىنىڭ قاجەتتىلىگىنە، ەڭبەك نارىعىنداعى جاعدايعا، ايماقتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا، دەموگرافيالىق جانە سالالىق دامۋ باعىتتارىنا تالداۋ جاسالادى، - دەلىنگەن عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم كوميتەتىنىڭ Kazinform اگەنتتىگىنە جولداعان حابارلاماسىندا.

سونداي-اق ەڭبەك شارتتارىن ەسەپكە الۋدىڭ ءبىرىڭعاي جۇيەسىندەگى مالىمەت، جۇمىسپەن قامتۋ جانە كوشى-قون ستاتيستيكاسى، سالالار بويىنشا بولجام ەسكەرىلەدى. قاعاز جۇزىندە بۇل - كادر تاپشىلىعىن ەرتە ەسكەرتۋدىڭ تولىققاندى جۇيەسى. ونىمەن ءبىر مەزگىلدە باسقا باعىتتا جۇمىس اتقارىلادى.

- «اتامەكەن» كاسىپكەرلەر پالاتاسى ايماقتىق دەڭگەيدە جۇمىس بەرۋشىلەر اراسىندا جىل سايىن ساۋالناما وتكىزەدى. جۇمىس بەرۋشىلەر تاياۋ جىلداردا سۇرانىسقا يە بولاتىن ماماندىقتار بويىنشا كادر قاجەتتىلىگىن حابارلايدى،- دەپ اتاپ ءوتتى ۆەدومستۆو.

قوسىمشا اقپارات كوزى - ەلەكتروندى ەڭبەك بيرجاسى. جوعارىدا اتالعان مالىمەتتەر نەگىزىندە عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىن قالىپتاستىرادى. بولجام مەن ەلىمىزدىڭ دامۋى جونىندەگى ستراتەگيالىق قۇجاتتاردى، ياعني يندۋستريالاندىرۋ، سيفرلاندىرۋ، اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ باعدارلامالارى نەگىزىندە ءبىلىم گرانتتارى بولىنەدى. كادر قاجەتتىلىگىن تەك بولجاۋعا بولادى. ەكونوميكا بيۋروكراتيالىق بولجام ماشيناسىنان تەز وزگەرەدى.

جۇمىس بەرۋشىلەر ساۋالناما بارىسىندا الداعى ەكى-ءتورت جىلدىڭ قاجەتتىلىگىن ۇسىنادى. ال وسى مالىمەت بويىنشا بۇگىن وقۋعا تۇسكەن ستۋدەنتتەر ءتورت جىلدان سوڭ نارىققا شىعادى. ەلەكتروندى ەڭبەك بيرجاسى تەك قازىر بار ماماندىقتارعا سۇرانىستى كورسەتەدى. ءالى پايدا بولماعان جاڭا كاسىپتەردى بولجاي المايدى. ستراتەگيالىق قۇجاتتار ەڭبەك نارىعىنىڭ شىنايى قاجەتتىلىگىمەن ساي كەلە بەرمەيتىن ساياسي باسىمدىقتى بەينەلەيدى.

سەگىز جىل: سيفرلار قالاي وزگەردى؟

2018-جىلى مەملەكەت 50616 مەملەكەتتىك ءبىلىم گرانتىن ءبولدى. 2024 -جىلعا قاراي بۇل كورسەتكىش 78219 عا، ياعني التى جىل بۇرىنعىدان %55 عا ءوستى. ودان كەيىن ءسال تومەندەگەنى بايقالادى: 2025 -جىلى - 77084 گرانت، 2026 -جىلعا 72671 گرانت جوسپارلانعان. مۇنىڭ سەبەبى جوق ەمەس. 2022-2023 -جىلدارى (73061 گرانت) تاپسىرىس اياسىنىڭ كۇرت كەڭەيۋىنە بايلانىستى مەملەكەت مۇنى قايتا رەتكە كەلتىرۋگە كوشتى. ماسەلە بيۋدجەتتىك شەكتەۋگە عانا بايلانىستى ەمەس، قۇرىلىمدىق وزگەرىستەر ساننان ماڭىزدى.

ەگەر وقىتۋ باعىتتارىنا قاراساق، جاعداي ايقىندالا تۇسەدى. 2019-جىلدان باستاپ «جاراتىلىس تانۋ عىلىمدارى، ماتەماتيكا جانە ستاتيستيكا» باعىتىندا بولىنگەن گرانت سانى %125 عا ارتقان. «اقپاراتتىق- كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار» بويىنشا %98، «پەداگوگيكالىق عىلىمدار» باعىتىندا %40، «ينجەنەرلىك، وڭدەۋ جانە قۇرىلىس» سالالارىندا %27، «ۆەتەريناريا» بويىنشا %53 عا كوبەيگەن. ال گۋمانيتارلىق باعىتتارعا توقىراۋ ءتان، سوڭعى ون جىلدا مەديتسينالىق گرانتتار سانى %7 عا قىسقارعان (دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ارقىلى قارجىلاندىرىلادى).

گرانت سانىنىڭ ەڭ شارىقتاۋ شەگى - 2024-جىل، ودان كەيىن كورسەتكىشتىڭ كۇرت تومەندەگەنىن بايقايمىز. وعان مەملەكەتتىڭ قارجىلاي مۇمكىندىگى جەتپەگەن بولۋى مۇمكىن نەمەسە مەملەكەت گرانتتىڭ ساپاسى مەن تيىمدىلىگىن كوتەرمەي سانىن ارتتىرعاننان ناتيجە شىقپايتىنىن ءتۇسىندى.

ينجەنەرلەرگە باسىمدىق: گرانتتاردى ءبولۋدىڭ جاڭا قاعيداتى

بۇگىندە بارلىق مەملەكەتتىك گرانتتىڭ %60 ى ينجەنەرلىك، اگرارلىق جانە ارالاس تەحنيكالىق باعىتتارعا بولىنگەن. ال %21 ى پەداگوگيكاعا، %19 ى قىزمەت كورسەتۋ، بيزنەس، گۋمانيتارلىق جانە جاراتىلىستانۋ عىلىمدارىنىڭ ۇلەسىندە.

- مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىن قالىپتاستىرۋدا ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ، جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ، ەكونوميكا سالالارىن تسيفرلاندىرۋ، سونداي-اق ەنەرگەتيكا، لوگيستيكا جانە ونەركاسىپ سالالارىن جاڭعىرتۋ جايى ەسكەرىلەدى،-دەپ اتاپ ءوتتى كوميتەت.

ينجەنەريا جانە ونەركاسىپ. قازاقستان اۋقىمدى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ جاتىر، ونىڭ ىشىندە جولدار، كوپىرلەر سالىنىپ، ءوندىرىس اۋقىمى كەڭەيىپ كەلەدى. وڭدەۋ ونەركاسىبى اياسىنىڭ ۇلعايۋى جاي عانا جۇمىس كۇشىن ەمەس، ساپالى تەحنيكالىق مامانداردى قاجەت ەتەدى. ودان بولەك اتوم ەلەكتر ستانتسياسىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالعان سوڭ يادرولىق ينجەنەرلەر مەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك ماماندارى كەرەك بولادى.

جاساندى ينتەللەكت جانە سيفرلاندىرۋ. بۇل - جاھاندىق تەندەنتسيا. ۆەدومستۆو الداعى جىلدارى جاساندى ينتەللەكت، دەرەكتەردى تالداۋ، كيبەرقاۋىپسىزدىك، سيفرلىق قارجى، DevOps، ونەركاسىپتىك اۆتوماتتاندىرۋ جانە سيفرلىق ەگىزدەر باسىمدىققا يە بولاتىنىن العا تارتىپ وتىر.

بۇكىل الەمدىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ مالىمەتىنشە، 2030 -جىلعا قاراي الەم بويىنشا جۇمىس كۇشىنىڭ %60 عا جۋىعىنىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرۋگە تۋرا كەلەدى. ەڭ الدىمەن، سيفرلىق ساۋاتتىلىق سالاسىنا باسىمدىق بەرىلەدى. قازاقستان وسى وزگەرىسكە ىلەسىپ كەلەدى، ونىڭ ىشىندە اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار بويىنشا گرانت سانى ەكى ەسە كوبەيگەن.

اۆياتسيا جانە لوگيستيكا. قازاقستاننىڭ گەوگرافيالىق تۇرعىدا ەۋرازيالىق كولىك ءدالىزىنىڭ كىندىگىندە ورنالاسۋى لوگيستيكا سالاسىنىڭ ستراتەگيالىق تارتىمدىلىعىن كۇشەيتەدى. ۆەدومستۆو سۇرانىس جوعارىلاعان ناقتى باعىتتاردى تىزبەكتەي كەلە، اۆياتسيا ۇشقىشتار عانا ەمەس، مىڭداعان ماماننان تۇراتىن ۇلكەن جۇيە ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ىشىندە اۆياتسيالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتەتىن، ۇشاقتارعا تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتەتىن ينجەنەرلەر، اۋە قوزعالىسىن رەتتەيتىن ديسپەتچەرلەر جانە وپەراتورلار بار. درون يندۋسترياسى مەن اۆياتسيا سالاسىنىڭ قارقىندى دامۋى وتاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا بەس جىل بۇرىن مۇلدەم بولماعان جاڭا ماماندىقتارعا سۇرانىستى ارتتىرىپ وتىر.

سۋ رەسۋرستارى جانە كليماتتىق تەحنولوگيالار. تالقىلاۋ كەزىندە تاسادا قالىپ كەلە جاتقان باعىتتاردىڭ ءبىرى وسى بولار، بالكىم. ورتالىق ازيا سۋ تاپشىلىعى قاتتى سەزىلەتىن ايماققا كىرەدى. بولجام بويىنشا 2050 -جىلعا قاراي تىرشىلىك نارىنە قاجەتتىلىك كۇرت ارتادى.

پەداگوگيكا. گرانت سانىنىڭ %40 عا ءوسۋى جىلدان-جىلعا جالعاسىپ كەلە جاتقان مۇعالىم تاپشىلىعىن كورسەتەدى. بۇل ماسەلە الەم ەلدەرىنىڭ كوپشىلىگىنە تانىس. ەىدۇ جاريالاعان پەداگوگتارعا مۇقتاج مەملەكەتتەر تىزىمىندە قازاقستان دا بار.

گۋمانيتارلىق عىلىمدار «ءولدى» مەالدە ءرول اۋىستى ما؟

گۋمانيتارلىق جانە الەۋمەتتىك باعىتتاعى گرانتتار ۇلەسىن ازايتۋ سەبەبىن مەملەكەت ادەتتە «مەملەكەت گۋمانيتارلىق بىلىمنەن باس تارتتى» دەپ تۇسىندىرەدى. بۇل - ءمان-جايدى جان-جاقتى ناقتىلاۋدى تالاپ ەتەتىن قارابايىر تۇجىرىم. مەملەكەت بۇل باعىتتاردى بۇرىنعىداي سۋبسيديالاۋدى توقتاتادى. ءبىراق زاڭگەر، ەكونوميست جانە الەۋمەتتانۋشىلار اقىلى نەگىزدە وقي بەرەدى. بۇل ماماندىقتارعا سۇرانىس بيۋدجەتتىڭ قولداۋىنسىز دا رەتتەلەدى.

ءبىر جاعىنان ونىڭ ءجونى بار. زاڭگەرلىك نەمەسە مەنەدجەرلىك ماماندىق تالاپكەرلەر اراسىندا جوعارى سۇرانىسقا يە. سوندىقتان وعان جاستار گرانتسىز-اق كەلەدى. ەكىنشى جاعىنان مۇنداي كوزقاراس گۋمانيتارلىق ءبىلىمنىڭ ءقادىرىن كەتىرۋى مۇمكىن.

دەگەنمەن، حالىقارالىق تاجىريبە جاعدايدى باسقا قىرىنان كورسەتىپ وتىر. ەكونوميكاسى العا وزعان گەرمانيا، فينليانديا، نيدەرلاند STEM مەن گۋمانيتارلىق عىلىمداردى ءبىر-بىرىنە قارسى قويمايدى. جي ەتيكاسى جونىندەگى ماماندار، UX- زەرتتەۋشىلەر، كليماتتىق ساياسات سالاسىنداعى كوممۋنيكاتسيا ماماندارى - بۇلاردىڭ ءبارى تەحنولوگيا مەن گۋمانيتارلىق ءبىلىمنىڭ توعىسىنداعى ماماندىقتار.

مىندەتتى ەڭبەكپەن وتەۋ: باقىلاۋ جۇيەسىنىڭ كەمشىلىگى

مەملەكەتتىك گرانت يەلەنگەن تۇلەكتەر يگەرگەن ماماندىعى بويىنشا ونى ءۇش جىل ەڭبەكپەن وتەۋگە مىندەتتى. بۇل - بارلىعىنا قاتىستى تالاپ. ونىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋعا «قارجىلىق ورتالىق» ا ق جاۋاپتى. ۇيىم تۇلەكتەردىڭ ەسەبىنە زەينەتاقى جارناسى ءتۇسىپ وتىرۋىن قاداعالاپ، وسى ارقىلى ولاردىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋى تۋرالى قورىتىندى جاسايدى. جۇيە جۇمىس ىستەگەنىمەن كەمشىلىك جوق دەۋگە كەلمەيدى.

- ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتتىق بازاسىنداعى تۇلەك جۇمىس ىستەپ جاتقان ماماندىق تۋرالى مالىمەتكە سايكەس زەينەتاقى ءتۇسىمى نەگىزىندە مونيتورينگ جۇرگىزىلەدى، - دەلىنگەن حابارلامادا.

ءبىر سوزبەن ايتقاندا تۇلەكتىڭ رەسمي تۇردە جۇمىسپەن قامتىلعانىن مەملەكەت وسىلاي انىقتايدى. ءبىراق كىم بولىپ ورنالاسقانىن بىلمەيدى. ساۋدا كومپانياسىنا مەنەدجەر بولىپ جۇمىسقا تۇرعان ينجەنەر وسى جۇيەدە جۇمىسى بارلاردىڭ تىزىمىنە ەنەدى. وتباسىلىق بيزنەستىڭ ەسەپ-قيسابىن جۇرگىزەتىن مۇعالىمگە قاتىستى دا سولاي. زەينەتاقى جارناسىنىڭ ءتۇسۋى ادامنىڭ جۇمىس ىستەيتىنىن انىقتاۋدىڭ وڭاي ءتاسىلى بولىپ تۇر.

حالىقارالىق تاجىريبە بالامالى تاسىلدەردى ۇسىنادى. اۋستراليا مەن ۇلىبريتانيا تۇلەكتەردىڭ ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تاپقان-تاپپاعانىن مامانداندىرىلعان زەرتتەۋ (Graduate Outcomes Survey, Graduate Outcomes and Leavers from Higher Education) ارقىلى انىقتايدى. بۇل جۇمىسپەن قامتۋ دەرەگىن تىركەپ قانا قويماي، تاپقان جۇمىسىنىڭ ماماندىعىنا ساي كەلەتىن-كەلمەيتىنىن، جالاقى مولشەرىن جانە تاڭداۋىنا كوڭىلى تولاتىن-تولمايتىنىن كورسەتەدى. وڭتۇستىك كورەيا تۇلەكتەردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋ دەڭگەيى تۋرالى جىل سايىنعى دەرەكتەردى جوعارى وقۋ ورىندارى مەن ماماندىقتار بولىنىسىندە جاريالاپ وتىرادى.

سيفرلار نە دەيدى جانە ولاردا نە جەتىسپەيدى؟

2026 -جىلعى 1-ماۋسىمداعى مالىمەتكە سايكەس مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا ءبىلىم العان 58233 تۇلەكتىڭ 43927 ءسى نەمەسە %75,4 ى جۇمىسقا ورنالاسقان. جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم كوميتەتى جۇيەنىڭ ءتيىمدى كورسەتكىشى رەتىندە وسى سيفردى العا تارتتى. بىلاي قاراعاندا جامان ەمەس. ءبىراق بۇل شىنايى جاعدايدىڭ دالەلى ەمەس.

بىرىنشىدەن، تۇلەكتەردىڭ %24,6 ى دەرەكتەردى تىركەۋ كەزىندە جۇمىسپەن قامتىلماعان. ونىڭ ءبىر بولىگى وقۋىن جالعاستىرعان (ماگيستراتۋرا، اسپيرانتۋرا)، ەندى ءبىرى جۇمىس ىزدەپ جۇرگەن، تاعى ءبىرى بالا كۇتىمىمەن ەڭبەك دەمالىسىندا نەمەسە باسقا دا سەبەپتەرمەن ەڭبەك نارىعىنان شەت قالعان بولۋى مۇمكىن.

ەكىنشىدەن، %75,4 ى ماماندىق بويىنشا ەمەس، جالپى جۇمىسقا ورنالاسۋ كورسەتكىشى. مەملەكەت گرانت بولىنگەن ماماندىقتا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەندەردىڭ ناقتى ۇلەسى بەلگىسىز. بۇل تسيفر بەلگىلى بولعاندا جۇيەنىڭ ءتيىمدى كورسەتكىشى بولار ەدى.

ۇشىنشىدەن، تۇلەكتەردىڭ جالاقى كولەمى تۋرالى مالىمەت جوق. ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ ەڭبەك نارىعىنىڭ سۇرانىسىنا سايكەستىگىن ايقىنداۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى ءادىسى - ءتۇرلى ماماندىقتار بويىنشا ج و و تۇلەكتەرىنىڭ وقۋدى اياقتاعاننان كەيىنگى 3-5-جىلداعى ەڭبەكاقى دەڭگەيىن تالداۋ. الايدا، اشىق دەرەك كوزدەرىنەن مۇنداي مالىمەتتى تاپپايسىز.

الەمدىك تاجىريبە: باسقا ەلدەر ءبىلىم سالاسىننارىققا قالاي بەيىمدەپ وتىر؟

گەرمانيا قوسباعىتتى وقىتۋ جۇيەسىنە باسىمدىق بەرگەن: 1,22 ميلليونعا جۋىق ءبىلىم الۋشى ءبىر مەزگىلدە كاسىبي مەكتەپتەردە وقىپ، كاسىپورىنداردا كەلىسىمشارت بويىنشا جۇمىس ىستەپ ءجۇر. نەمىستىڭ كاسىپتىك ءبىلىم جۇيەسىندە ولاردى جۇمىسپەن قامتۋ دەڭگەيى %92,2 شاماسىندا. ورتاشا ەۋروپالىق كورسەتكىش %80 دەسەك، بۇل ودان دا جوعارى بولعانى. الايدا نەمىس مودەلىنىڭ دە كەمشىلىگى بار: دۋالدى ءبىلىم جۇيەسىنە قاتىسۋشىلار سانىنىڭ كوپ بولۋىنا قاراماستان كاسىبي ماماندانعان كادر قات. تسيفرلى ەكونوميكاعا كوشكەننەن كەيىن ءداستۇرلى سالالارعا عانا يەك ارتۋ جۇيەنىڭ قاۋقارسىز ەكەنىن كورسەتتى.

سينگاپۋردىڭ تاڭداعان جولى بولەك. SkillsFuture باعدارلاماسى داعدىلارعا سۇرانىستى ۇشكە بولەدى: كەزەك كۇتتىرمەيتىن، قىسقا جانە ورتا مەرزىمدى قاجەتتىلىك. جۇيە تۇراقتى تۇردە جاڭارىپ وتىرادى. جاس مامانداردى عانا ەمەس، جۇمىس ىستەپ جۇرگەن ۇلكەندەردى دە قامتيدى. بۇل ونىڭ نارىقتاعى وزگەرىستەرگە دايىندىعىن كورسەتەدى. 2030-جىلعا قاراي الەمدەگى جۇمىس كۇشىنىڭ %60 عا جۋىعىنىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرۋگە تۋرا كەلەدى. سينگاپۋرلىق جۇيە وسى سىن-تەگەۋرىنگە جاۋاپ بەرۋ ماقساتىندا قۇرىلعان.

وڭتۇستىك كورەيا مەملەكەتتىك رەتتەۋ مەن ۋنيۆەرسيتەتتەر اراسىنداعى قىزۋ باسەكەنى شەبەر ۇيلەستىرە بىلگەن. تۇلەكتەردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋى جونىندەگى ءاربىر ج و و مەن ماماندىق بويىنشا مالىمەت جاريالانىپ تۇرادى. بۇل بىتىرۋشىلەرى جۇمىس تاپپاي جۇرگەن ۋنيۆەرسيتەتتەردە اقپاراتتىڭ شىنايى تۇردە تۇزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

اۋستراليا مەملەكەتتىك قولداۋ، ياعني ۆاۋچەرلەر مەن سۋبسيديا جۇيەسىن تەك ەڭ قاجەتتى ماماندىقتارعا قولدانادى. ەڭ ماڭىزدىسى - بۇل ءتىزىم نارىقتاعى جاعدايعا بايلانىستى ارنايى جۇيە ارقىلى ۇنەمى جاڭارىپ، وزگەرىپ وتىرادى.

ءساتتى مودەلدەرگە ورتاق نارسە - قاجەتتىلىك تۋرالى بولجام عانا ەمەس، نارىق، ۋنيۆەرسيتەت جانە مەملەكەت اراسىندا ورناعان تۇراقتى كەرى بايلانىس. سونىمەن قاتار وزگەرىستەرگە بەيىمدەلۋدىڭ ماڭىزى جوعارى.

نەنى وزگەرتۋ كەرەك؟

قازاقستاندىق مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسى جۇيەسى ءتيىمدى تۇردە جۇمىس ىستەپ تۇر. الايدا ونىڭ دا وزىندىك شەكتەۋلەرى بارىن ەسكەرۋ كەرەك.

بولجاۋ كەزەڭى. ەلىمىزدە بولجام نەگىزىنەن ورتامەرزىمدى كورسەتكىشتەر نەگىزىندە جاسالادى. الايدا 2025-جىلى گرانتپەن وقۋعا تۇسكەن ستۋدەنت 2029-جىلى، ياعني ج ي پايدا بولىپ، جۇمىسپەن قامتۋ قۇرىلىمىن تۇبەگەيلى وزگەرتكەن كەزەڭدە ءبىتىرىپ شىعادى. سوندىقتان الداعى 10-15-جىلعا بولجام ازىرلەۋدىڭ ماڭىزى زور.

ارەكەت ەتۋ جىلدامدىعى. گرانتتار قۇرىلىمىنىڭ وزگەرۋى ۋاقىتقا تاۋەلدى. بۇيرىق قابىلداۋ، ونى بەكىتۋ، جۇزەگە اسىرۋ - ءبارى ۋاقىت الادى. ەڭبەك نارىعى تەز قۇبىلادى. بۇل جەردە نارىق تالابىنا قاراي جىل سايىن شۇعىل تۇردە باسقا ماماندىقتارعا اۋىستىرىلاتىن قوسالقى (رەزەرۆتەگى) گرانتتار تەتىگىن ىسكە قوسۋ كەرەك.

سان عانا ەمەس، ساپا ماڭىزدى. ينجەنەرلىك گرانتتار سانىنىڭ كوبەيۋى جۇمىس بەرۋشى قاجەت ەتكەن ينجەنەرلەردىڭ ءبىتىرىپ شىعاتىنىنا كەپىلدىك بەرمەيدى. دەمەك، بىزگە مامان دايىنداۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن تىكەلەي جۇمىس بەرۋشىلەرمەن، ياعني يندۋستريامەن بىرلەسىپ جاسالعان ورتاق ستاندارتتار كەرەك. گەرمانيا مەن وڭتۇستىك كورەيا تاجىريبەسى كورسەتكەندەي، جۇمىس بەرۋشىلەر ساۋالناماعا عانا ەمەس، ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن ازىرلەۋگە دە قاتىسۋى ءتيىس.

ماماندىقتار بويىنشا مونيتورينگ جۇمىسقا ورنالاسۋدىڭ شىنايى كورسەتكىشى ەمەس. زەينەتاقى جارناسى جۇيەسى - العاشقى قادام. كەلەسى - جۇمىستىڭ ماماندىققا سايكەستىگىن باقىلاۋ. تۇلەك قايدا ەڭبەك ەتىپ ءجۇر؟ ماماندىق بويىنشا ما الدە ولاي ەمەس پە؟ ونىڭ تابىسى قالاي وزگەردى؟ بۇل مالىمەتتەر اشىق تۇردە جاريالانىپ، مەملەكەتتىك گرانت جۇيەسىنە وزگەرىس ەنگىزۋدە پايدالانىلۋى قاجەت.

ج ي ەسەبىنىڭ اسەرى. اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيە ەڭبەك نارىعىنداعى سۇرانىس قۇرىلىمىن الدەن وزگەرتىپ جاتىر. بۇگىندە گرانت بولىنگەن ماماندىقتاردىڭ ءبىر بولىگى 10 جىلدان كەيىن باسقاشا بولادى. بۇل وسى ماماندىقتاردان باس تارتۋ كەرەك دەگەندى بىلدىرمەيدى. ايتسە دە، سىني ويلاۋ، ءتىل تابىسۋ قابىلەتى مەن كەز كەلگەن وزگەرىسكە بەيىمدەلۋ سياقتى بولاشاقتا روبوتتار مەن اۆتوماتتار الماستىرا المايتىن داعدىلاردى وقۋ باعدارلامالارىنا مىندەتتى تۇردە قوسۋدى ەسكەرگەن ءجون.

قورىتا ايتقاندا، ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسى جۇيەسى ۇزاقمەرزىمدى بولجامدى مالىمەتتەردى قامتيتىن، ەڭبەك نارىعىنىڭ تالابىنا شۇعىل جاۋاپ بەرەتىن ءارى ساپا ستاندارتىنا نەگىزدەلگەن ستراتەگيالىق باسىمدىققا يە بولۋى ماڭىزدى.

بۇعان دەيىن قازاقستاندىق ستۋدەنتتەرگە بيىل 90 مىڭداي گرانت بولىنگەنىن جازعان ەدىك. گرانتتار بولىنىسىندە ينجەنەرلىك، IT، اگرارلىق، پەداگوگيكالىق، جانە جاراتىلىستانۋ عىلىمدارىنا باسىمدىق بەرىلدى.

نازەركە سانيازوۆا