ۇكىمەت اۆياتسيا سالاسىن دامىتۋعا نازار اۋدارادى

وتىرىس قورىتىندىسىنا وراي، باسپا ءسوز ءماسليحاتى ۇيىمداستىرىلادى. وندا كولىك ءمينيسترى نۇرلان ساۋرانبايەۆ كۇن تارتىبىندە قارالعان ماسەلەگە قاتىستى تىلشىلەردىڭ ساۋالىنا جاۋاپ بەرەدى.

ەلىمىزدە ازاماتتىق اۆياتسيا سالاسىن 2050-جىلعا دەيىن دامىتۋ جونىندەگى ماستەر- جوسپاردى (CAMP) ازىرلەۋ جۇمىستارى باستالدى. يكاو ساراپشىلارى ازىرلەيتىن CAMP قازاقستاننىڭ ازاماتتىق اۆياتسيا جۇيەسىن ساپالى ءارى تەڭگەرىمدى دامىتۋعا ارنالعان ستراتەگيالىق باعدار بولماق.

جالپى، قازىرگى ۋاقىتتا ازاماتتىق اۆياتسيا سالاسىن دامىتۋ مەملەكەتتىك دەڭگەيدە باستى باسىمدىقتاردىڭ بىرىنە اينالعان. ەلدە اۋەجاي ينفراقۇرىلىمىن كەڭ كولەمدە جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. وتاندىق اۆياكومپانيالار جىل سايىن باتىستا وندىرىلگەن زاماناۋي اۋە كەمەلەرىمەن ءوز اۋە پاركىن جاڭارتىپ جانە ۇلعايتىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار، جالپى اۆياتسيا، پيلوتسىز اۆياتسيا سەكتورى بەلسەندى دامىپ جاتىر جانە سالانىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان تاسىلدەر ەنگىزىلىپ جاتىر.

2025-جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اۋە كەمەلەرى ارقىلى 20,8 ميلليون جولاۋشى تاسىمالداندى، اۋەجايلاردا 31,8 ميلليون ادامعا قىزمەت كورسەتىلدى. ولاردىڭ ىشىندە استانا (9,2 ميلليون ادام) جانە الماتى (12 ميلليون ادام) اۋەجايلارى بار. 2028 -جىلعا دەيىن 11 ينفراقۇرىلىمدىق جوبانى جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلگەن، وعان 4 جاڭا اۋەجاي، 2 ۇشۋ-قونۋ جولاعى، سونداي-اق 5 قالاداعى ينفراقۇرىلىمداردى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى كىرەدى. بيىل حالىقارالىق مارشرۋتتىق جەلىنى 30 ەلدە 135 مارشرۋتقا دەيىن كەڭەيتۋ جوسپارلانىپ وتىر (2024 -جىلى - 115 مارشرۋت). شەتەلدىك تۋريستەردى تارتۋ ماقساتىندا ۆەنا، ريم، توكيو، شانحاي جانە باسقا دا باعىتتاردى قامتيتىن 15 حالىقارالىق مارشرۋتتى اشۋ جانە قايتا جاڭعىرتۋ جوسپارلانعان. سونىمەن قاتار، جولاۋشىلارعا قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا استانا جانە الماتى اۋەجايلارىندا Q-gate جۇيەسى ەنگىزىلدى.

بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ اۋەجايلارىندا ءبىر توننا وتىننىڭ باعاسى شامامەن $800 تۇرادى، بۇل ونى كورشى ەلدەرمەن سالىستىرعاندا تارتىمدى ەتە تۇسەدى. قابىلدانعان كەشەندى شارالاردىڭ ناتيجەسىندە قازاقستان اۋەجايلارىنا جاڭا شەتەلدىك كومپانيالار كەلە باستادى، ولاردىڭ ىشىندە Centrum Air (وزبەكستان)، Shiraq Avia (ارمەنيا)، Martinair (نيدەرلاند)، One Air ( ۇلى بريتانيا)، Atlas Air (ا ق ش)، MNG Airlines (تۇركيا) جانە تاعى دا باسقالارى بار.

اۆياتسيا سالاسىن دامىتۋدىڭ ءۇش جىلدىق باعدارلاماسى اياسىندا وڭىرلىك اۋەجايلاردى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس، بيىل كاتون-قاراعاي، زايسان جانە كەندىرلى كۋرورتتىق ايماقتارىنداعى تۋريستىك اۋەجايلاردىڭ قۇرىلىسى، سونداي-اق ارقالىق قالاسىنىڭ اۋەجايىن قالپىنا كەلتىرۋ اياقتالۋدا. وسى تۋريستىك ماۋسىمدا زايسان اۋەجايى العاشقى رەيستەردى قابىلدايدى.

سونىمەن قاتار، بيىل پاۆلودار اۋەجايىنىڭ ۇشۋ- قونۋ جولاعىن قايتا جاڭعىرتۋ، اقتاۋ اۋەجايىنىڭ پەررونىن جوندەۋ جانە اتىراۋ اۋەجايى تەرمينالىن جاڭارتۋ باستالادى.

ەستەرىڭىزگە سالا كەتسەك، وتكەن اپتاداعى ۇكىمەت وتىرىسىندا كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا دايىندىق بارىسىن پىسىقتالدى. وتىرىستىڭ كۇنتارتىبىنە شىعارىلعان ماسەلە بويىنشا نەگىزگى بايانداما جاساعان اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە- ءمينيسترى ازات سۇلتانوۆ مالىمەتىنشە، جالپى ەگىس الاڭى 23,8 ميلليون گەكتارعا جەتىپ، وتكەن جىلدىڭ دەڭگەيىنەن 180 مىڭ گەكتارعا ارتتى. باسىمدىق جوعارى رەنتابەلدى داقىلدارعا بەرىلدى. اتاپ ايتقاندا، مايلى داقىلداردىڭ ەگىس كولەمى بيىل 4 ميلليون گەكتاردان اسادى (74 مىڭ گەكتارعا ۇلعايادى)، مال ازىعى داقىلدارى 3,3 ميلليون گەكتار (237 مىڭ گەكتارعا كوپ). ءداندى داقىلدار القابى 127 مىڭ گەكتارعا قىسقارادى. ونىڭ ىشىندە بيداي القابى 125 مىڭ گەكتارعا قىسقارىپ، 12,1 ميلليون گەكتار بولادى. ەل بويىنشا كۇرىش القابى 20,2 مىڭ گەكتارعا قىسقارتىلدى. ال ماقتا القابى - 162,4 مىڭ گەكتار. ونىڭ ىشىندە تامشىلاتىپ سۋارۋ 29,8 مىڭ گەكتارعا كوبەيەدى، ال ءداستۇرلى سۋارۋ 12 مىڭ گەكتارعا ازايادى.

- تۇقىم ماتەريالىنىڭ ساپاسىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ وتىر. تۇقىمعا جالپى قاجەتتىلىك 2,3 ميلليون توننا. تەكسەرۋ قورىتىندىسى بويىنشا ولاردىڭ بارلىعى ەگىس ستاندارتىنىڭ 1 جانە 2 سىنىپتارىنا سايكەس كەلەدى. تۇقىم ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋدە مەملەكەتتىك قولداۋ ماڭىزدى ءرول اتقارادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس، بيىلدان باستاپ تۇقىم قۇنىن سۋبسيديالاۋدىڭ جاڭا مەحانيزمى ەنگىزىلدى،- دەدى ا. سۇلتانوۆ.

سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا ءمينيسترى نۇرجان نۇرجىگىتوۆتىڭ ايتۋىنشا، وسى جىلدىڭ باسىنان باستاپ، فەرمەرلەرمەن سۋ بەرۋ بويىنشا شارتتاردى جاساسۋ ءراسىمىن ەلەكتروندىق فورماتقا كوشىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ەنگىزىلىپ جاتقان اقپاراتتىق جۇيە سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ تولىق سيكلىن قامتيدى: ءوتىنىش بەرۋ مەن شارت جاساسۋدان باستاپ، ناقتى سۋ تۇتىنۋدى ەسەپكە الۋ جانە ونى تولەۋگە دەيىن. قازىرگى ۋاقىتتا 25 مىڭنان استام ەلەكتروندىق شارت جاسالعان.

ال ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ەرلان نىسانبايەۆ شىلدەدە باتىس قازاقستان، اتىراۋ، ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا جانە اقتوبە ءوڭىرىنىڭ باسىم بولىگىندە تەمپەراتۋرا 1-2 گرادۋسقا ارتۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرتتى.

- شىلدە ايىندا قازاقستان اۋماعىنىڭ باسىم بولىگىندە اۋا تەمپەراتۋراسى نورما شەگىندە بولادى دەپ بولجانىپ وتىر. باتىس قازاقستان، اتىراۋ، ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا جانە اقتوبە ءوڭىرىنىڭ باسىم بولىگىندە تەمپەراتۋرا 1-2 گرادۋسقا ارتۋى مۇمكىن. شىعىس وڭىرلەردە جاۋىن-شاشىن نورمادان كوپ، ال سولتۇستىك جانە ورتالىق وڭىرلەردە نەگىزىنەن نورما شاماسىندا. بۇل رەتتە ەلدىڭ باتىسىندا بولجام بويىنشا جاۋىن- شاشىن نورمادان از بولادى، - دەدى ە. نىسانبايەۆ.

«بايتەرەك» ۇ ي ح» ا ق باسقارما ءتوراعاسى رۋستام كاراعويشين وسى فەرمەرلەرگە قاراجات ءبولۋ جايىنا توقتالدى. ونىڭ دەرەگىنە ساي، وسى جىلى كوكتەمگى ەگىس جانە ەگىن جيناۋ جۇمىستارىنا كەمىندە 750 ميلليارد تەڭگە بولىنبەكشى، بۇل 9 مىڭ اۋىل شارۋاشىلىق كاسىپكەرىن كامتىپ، 9 ميلليون گەكتار جەردى يگەرۋدى قامتاماسىز ەتەدى.

- ايتا كەتۋ كەرەك، 2023 -جىلمەن سالىستىرعاندا، كوكتەمگى ەگىس جانە ەگىن جيناۋ جۇمىستارىنا قارجىلاندىرۋ 5 ەسە ءوستى. قارىز الۋشىلاردى كوبىرەك قامتۋ ءۇشىن كرەديت تىكەلەي اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسىنىڭ فيليالدارى ارقىلى جانە قارجى ينستيتۋتتارى ارقىلى دا بەرىلەدى. باسقا قارجى ينستيتۋتتارى ارقىلى بەرىلگەن بارلىق نەسيەلەردىڭ ۇلەسى شامامەن %72 عا جەتتى، - دەدى «بايتەرەك» ۇ ي ح» ا ق باسقارما ءتوراعاسى.

وتىرىستى قورىتىندىلاعان ۇكىمەت باسشىسى ولجاس بەكتەنوۆ ءبىرقاتار مينيسترلىك پەن وبلىس اكىمدەرىنە ناقتى تاپسىرمالار جۇكتەدى.

- اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى اكىمدىكتەرمەن جانە «بايتەرەك» حولدينگىمەن بىرگە ديقانداردى بارىنشا قامتي وتىرىپ، وتىنىمدەردى قاراۋ جانە جەڭىلدەتىلگەن قارجى ءبولۋ راسىمدەرىن وڭتايلاندىرسىن. ولار باسى ارتىق اكىمشىلىك كەدەرگىلەرگە تاپ بولۋعا ءتيىس ەمەس. بارلىق وتىنىمدەردى تەز ءارى اشىق تۇردە قاراۋ قاجەت. سونىمەن قاتار ەگىنشىلەردىڭ قارجى رەسۋرستارىنا قولجەتىمدىلىگىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا اۋىل شارۋاشىلىعى جانە قارجى مينيسترلىكتەرى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تاجىريبەسىن وزگە ايماقتارعا دا تاراتىپ، ريەۆولۆەرلىك قارجىلاندىرۋ تەتىگىن قاراستىرۋى قاجەت،- دەدى پرەمەر- مينيستر.

سونىمەن قاتار ول شەگىرتكەنىڭ تارالۋ قاۋپىن ەسكەرە وتىرىپ، اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى ءوڭىر اكىمدەرىمەن بىرگە جاعدايعا تۇراقتى مونيتورينگ جۇرگىزىپ، زيانكەستەرگە قارسى پروفيلاكتيكالىق جانە قورعانىس شارالارىن قابىلداۋ ءتيىس ەكەنىن ەسكەرتتى. ولاردىڭ تارالۋ بولجامدارىن قايتا قاراپ، شۇعىل ارەكەت ەتۋ ءۇشىن ۆەدومستۆوارالىق ۇيلەستىرۋدى كۇشەيتۋدى تاپسىردى.

- ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭنىڭ باستالۋىن ەسكەرە وتىرىپ، سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگى مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرگە وڭتۇستىك وڭىرلەردى ەگىنگە قاجەتتى سۋمەن تۇراقتى قامتاماسىز ەتۋ جونىندە شارالار قابىلداسىن. اۋىل شارۋاشىلىعىندا سۋ ۇنەمدەيتىن تەحنولوگيالاردى بەلسەندى ەنگىزۋ قاجەت. سۋ تاپشىلىعىنىڭ قاۋپى جوعارى وڭىرلەردى باسىم تارتىپپەن قارجىلاندىرۋدى قاراستىرىپ، ديقانداردى تامشىلاتىپ جانە جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ جۇيەسىنە كوشۋگە ىنتالاندىراتىن كەشەندى شارالاردى ىسكە اسىرۋ كەرەك. ءبىرقاتار وڭتۇستىك اۋدانداردا فەرمەرلەر تاراپىنان سۋ تاپشىلىعىنا قاتىستى شاعىمدار تىركەلۋدە. مۇنداي ماسەلەلەردى شەشۋ جۇمىستارى تۇراقتى تۇردە جۇرگىزىلۋگە ءتيىس. قورىتا ايتقاندا، اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى وبلىس اكىمدىكتەرىمەن بىرگە ەگىس جۇمىستارىنىڭ ۋاقتىلى اياقتالۋىن جانە جازعى ەگىس ناۋقانىنىڭ ساپالى ءوتۋىن باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋى قاجەت، - دەدى ولجاس بەكتەنوۆ.

مارلان جيەمباي