ۇكىمەت ەكونوميكا سالالارىنا جاساندى ينتەللەكت ەلەمەنتتەرى قالاي ەنگىزىلىپ جاتقانىن تالقىلايدى

وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا باسپا ءسوز ءماسليحاتى ۇيىمداستىرىلادى. وندا جاساندى ينتەللەكت جانە سيفرلىق دامۋ ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى روستيسلاۆ كونياشكين، ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ۆيتسە-ءمينيسترى ءجاننات ءدۇبىروۆا، ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى ءىلياس باقىتجان، كولىك ۆيتسە-ءمينيسترى ماقسات قالياقپاروۆ، عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى دينارا شەگلوۆا جۋرناليستەر تاراپىنان تۋىنداعان ساۋالدارعا جاۋاپ بەرەدى.

ايتا كەتەرلىگى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆ 2026 -جىلدى سيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى دەپ جاريالاعان بولاتىن. وسىعان وراي ۇكىمەتتىڭ باستى ماقساتى ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىنا سەرپىندى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ بولماق. ەكونوميكا سالالارىنا جاساندى ينتەللەكت ەلەمەنتتەرىن ەنگىزۋ - ءوندىرىس تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ، شىعىنداردى ازايتۋ جانە جاڭا جۇمىس ورىندارىن قالىپتاستىرۋدىڭ نەگىزگى فاكتورى. ج ي تەحنولوگيالارى ەكونوميكالىق ءوسىم مەن الەۋمەتتىك پروگرەستى قامتاماسىز ەتەتىن جاھاندىق باسەكەنىڭ قۇرالىنا اينالىپ كەلەدى.

جاساندى ينتەللەكت جانە سيفرلىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، بۇگىندە جاساندى ينتەللەكت مەملەكەتتىك باسقارۋدا، كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردا جانە ەكونوميكانىڭ نەگىزگى سالالارىندا بەلسەندى تۇردە قولدانىلادى.

ەستەرىڭىزگە سالا كەتسەك، وتكەن اپتاداعى ۇكىمەت وتىرىسىندا ينكليۋزيۆتى ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋ شارالارى تالقىلاندى. كۇن تارتىبىنە شىعارىلعان ماسەلە بويىنشا بايانداما جاساعان ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى اسقاربەك ەرتايەۆتىڭ ايتۋىنشا، قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا 2030 -جىلعا دەيىنگى ينكليۋزيۆتى ساياسات تۇجىرىمداماسى ورىندالىپ كەلەدى.

كورۋ قابىلەتى بۇزىلعان ادامداردىڭ باسپا اقپاراتىنا قولجەتكىزۋىن جەڭىلدەتۋ جونىندەگى مارراكەش شارتى راتيفيكاتسيالاندى. جەكە كومەكشى قىزمەتىن كورسەتۋ، الەۋمەتتىك قىزمەتتەر پورتالى ارقىلى ينۆاتاكسي قىزمەتىن ۇسىنۋ ماسەلەسى زاڭمەن رەتتەلدى. مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ اقپاراتقا قولجەتكىزۋىن قامتاماسىز ەتۋ نورمالارى كۇشەيتىلدى. ءبىرىنشى توقسان قورىتىندىسى بويىنشا ەلەكتروندىق دۇكەندەر مالىمەتىن قولدانا وتىرىپ، تەحنيكالىق وڭالتۋ قۇرالدارىنىڭ قۇنىن وتەۋدىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن سوماسىن ايقىنداۋ ادىستەمەسى بەكىتىلدى. جىل اياعىنا دەيىن ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ ستاندارتى ساپاسىن ارتتىرۋ جانە ينكليۋزيۆتى جۇمىسپەن قامتۋ مۇمكىندىگىن كەڭەيتۋ جوسپارلانعان.

ال دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اقمارال ءالنازاروۆا ينكليۋزيۆتى ورتانى قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىندا مەديتسينالىق كومەككە قولجەتىمدىلىكتەگى تەڭسىزدىكتى ازايتۋ جانە ساپاسىن ارتتىرۋ، ينتەگراتسيالانعان ءتاسىلدى جانە سيفرلىق قۇرالداردى ەنگىزۋ جونىندەگى شارالار قاراستىرىلعان ايتتى.

- قابىلدانىپ جاتقان جۇيەلى شارالار مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا، مۇگەدەكتىك پەن ءولىم-ءجىتىمدى تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بالالاردىڭ دەنساۋلىق جاعدايىنا قاتىستى سكرينينگتىڭ 6 ءتۇرى، ونىڭ ىشىندە ۇشەۋى پەرزەنتحانالاردا (پرەناتالدىق، نەوناتالدىق، اۋديولوگيالىق) جۇرگىزىلەدى. 2025 -جىلدىڭ قورىتىندىسىمەن بالالاردى سكرينينگپەن قامتۋ 25 پايىزعا ارتىپ 93 پايىز بولدى. اۋديولوگيالىق سكرينينگ ناتيجەسىندە انىقتالعان تولىق ەستۋ قابىلەتى جوق بارلىق 523 بالاعا قۇنى 6 جارىم ميلليون تەڭگەنى قۇرايتىن ەستۋ يمپلانتتارى ورناتىلدى. ەكى جىل بۇرىن مۇنداي وپەراتسيالاردىڭ 80 پايىزى 3 جاستا جاسالسا، قازىر 2 جاسقا دەيىن جاسالادى. بۇل بالالاردىڭ ەرتە سويلەۋ قابىلەتىن قالىپتاستىرۋعا جانە ەرتە دامۋىنا ۇلەس قوسادى، - دەدى ا. ءالنازاروۆا.

وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى جۇلدىز سۇلەيمەنوۆا ۇكىمەت وتىرىسىندا ەرەكشە بالالاردى ورتا بىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ قالاي ۇيىمداستىرىلىپ جاتقانىنا توقتالدى.

- 2025-2026 وقۋ جىلىندا ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىكتەرى بار 237 مىڭنان استام بالا تىركەلگەن. ونىڭ 70 مىڭى جالپى بالاباقشا جاسىندا. ال 165 مىڭ بالا مەكتەپ جاسىندا، - دەدى ول.

كولىك ءمينيسترى نۇرلان ساۋرانبايەۆ پويىزدار مۇقتاج ارنالعان ۆاگوندارمەن تەك 2030 -جىلعا قاراي 100 پايىز جابدىقتالاتىنىن ايتتى.

- تەمىرجول سالاسىندا پويىزداردا شامامەن 90 پايىزىندا ارنايى كوتەرگىشتەر مەن كۋپەلەر بار. 2030 -جىلعا قاراي ءاربىر پويىزدا ءبىر ارنايى ۆاگون بولادى، - دەدى ول.

ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ۆيتسە-ءمينيسترى قۋاندىق قاجكەنوۆ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامداردى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ تەتىكتەرىن تۇسىندىردى.

- ۇكىمەت تاراپىنان مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامداردى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ شارالارى ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. قازىردە باسپانا كەزەگىندە I جانە II توپتاعى 63 مىڭنان استام ادام جانە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالا تاربيەلەپ وتىرعان شامامەن 26 مىڭ وتباسى تۇر، - دەدى ۆيتسە-مينيستر.

وتىرىستى قورىتىندىلاعان ۇكىمەت باسشىسى ولجاس بەكتەنوۆ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار ءۇشىن كەدەرگىلەردى جويۋعا باعىتتالعان ارنايى باعدارلامالار مەن شارالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىمەن تەك مەملەكەتتىڭ كۇش-جىگەرى جەتكىلىكسىز ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. بۇل ىسكە بيزنەس، ۇكىمەتتىك ەمەس سەكتور، بۇكىل قوعام بەلسەندى تۇردە اتسالىسۋعا ءتيىس ەكەنىنە نازار اۋدارتتى.

- كەيبىر وڭىرلەردە ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار بالالاردى وقىتۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋ ماسەلەسىندە سۇراقتار از ەمەس. باتىس قازاقستان، اتىراۋ، اقتوبە، قاراعاندى وبلىستارىندا، سونداي-اق باسقا دا وڭىرلەردە «ەرەكشە» بالالاردىڭ بارلىعى بىردەي بىلىممەن جانە ينكليۋزيۆتى جاعدايلارمەن قامتىلىپ وتىرعان جوق. پسيحولوگيالىق-مەديتسينالىق پەداگوگيكالىق كوميسسيا مۇقتاج بالالاردى تۇگەل كەشەندى تەكسەرۋدەن وتكىزىپ ۇلگەرە الماي جاتىر. ۇزىن كەزەك بىرنەشە ايعا دەيىن سوزىلىپ كەتۋدە، - دەدى پرەمەر-مينيستر.

وسى ورايدا ولجاس بەكتەنوۆ ينكليۋزيۆتى ساياساتتى ىسكە اسىرۋ شارالارىن كۇشەيتۋ ماقساتىندا مينيسترلىكتەرگە مىناداي تاپسىرمالار بەردى:

- ەڭبەك مينيسترلىگى مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ، وسى جىلدىڭ 1-قاراشاسىنا دەيىن ينكليۋزيانى قولداۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرى مەن كەشەندى مودەلىنە سايكەس مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭنامالىق تۇزەتۋلەردى ازىرلەۋى ءتيىس؛

- وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى 1-قىركۇيەككە دەيىن ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋدىڭ، كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋدى ارتتىرۋدىڭ جانە قولداۋ قىزمەتتەرىن كۇشەيتۋدىڭ ساپالى جاڭا مودەلىن ەنگىزۋى، مەنتالدىق اۋىتقۋى بار بالالاردى تاربيەلەيتىن وتباسىلاردى كەشەندى قولداۋدىڭ ءبىرىڭعاي ۆەدومستۆوارالىق جۇيەسىن قالىپتاستىرۋى قاجەت؛

- ونەركاسىپ جانە كولىك مينيسترلىكتەرى وسى جىلدىڭ 1-ماۋسىمىنا دەيىن ەلدە كەدەرگىسىز ورتانى قالىپتاستىرۋعا ارنالعان «امبەباپ ديزايندى» ۆەدومستۆولىق بۇيرىقپەن بەكىتۋى، كولىك سالاسىنداعى نىسانداردىڭ قولجەتىمدىلىگى ماسەلەسىن كەشەندى تۇردە شەشۋ ءۇشىن ۆەدومستۆوارالىق جۇمىس توبىن قۇرۋى كەرەك؛

- دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ءوڭىر اكىمدىكتەرىمەن جانە «سامۇرىق- قازىنا» قورىمەن بىرلەسىپ، «قامقورلىق» باستاماسى اياسىندا اۋداندىق دەڭگەيدە وڭالتۋ ورتالىقتارىن اشۋ ماسەلەسىن شەشۋى قاجەت؛

- سپورت مينيسترلىگى ءوڭىر اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسىپ، بارلىق وڭىردە ينكليۋزيۆتى سپورت ورتالىقتارىن اشۋدى جەدەلدەتۋى، ەڭبەك، ونەركاسىپ مينيسترلىكتەرىمەن جانە اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ، قولدانىستاعى سپورت نىساندارىن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار ءۇشىن بەيىمدەۋ ماسەلەلەرىن شەشۋى كەرەك.

اۆتور

مارلان جيەمباي