ۇكىمەت 3 ايدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ قورىتىندىسىن شىعارادى

ۇكىمەت وتىرىسى اياقتالعاننان كەيىن باق وكىلدەرىنە باسپا ءسوز ءماسليحاتى ۇيىمداستىرىلادى. ونىڭ بارىسىندا تىلشىلەردىڭ ساۋالىنا ۇلتتىق ەكونوميكا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ازامات ءامرين، قارجى ۆيتسە-ءمينيسترى ەرجان ءبىرجانوۆ، ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ۆيتسە-ءمينيسترى ولجاس ساپاربەكوۆ، ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى قايىرحان تۇتقىشبايەۆ جاۋاپ بەرەدى.

ايتا كەتەيىك، ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتىنشە، 2026 -جىلعى قاڭتار- ناۋرىزدا كوتەرمە ساۋدا كولەمى 10844,9 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى. كوتەرمە تاۋار اينالىمىنىڭ قۇرىلىمىندا ازىق- تۇلىك ەمەس تاۋارلار مەن وندىرىستىك- تەحنيكالىق ماقساتتاعى ونىمدەر باسىم. رەسپۋبليكانىڭ كوتەرمە ساۋداسىنىڭ جالپى كولەمىندەگى ەڭ ۇلكەن ۇلەس سالماعى الماتى قالاسىنا (37,4 پايىز)، اتىراۋ وبلىسىنا (15,2 پايىز)، استانا قالاسىنا (14,9 پايىز)، قاراعاندى وبلىسىنا (5,1 پايىز) تيەسىلى. بولشەك ساۋدا كولەمى 5 202,9 ميلليارد تەڭگە بولدى. بۇل 2025 -جىلعى ءتيىستى كەزەڭ دەڭگەيىنەن 2,8 پايىزعا ارتىق.

ساۋدا كاسىپورىندارىنىڭ تاۋارلاردى بولشەك ساۋدادا وتكىزۋى 2 پايىزعا ۇلعايدى. دارا كاسىپكەرلەردىڭ، ونىڭ ىشىندە بازارلاردا ساۋدا جاساۋشىلاردىڭ كورسەتكىشى 2025 -جىلعى قاڭتار- ناۋرىزبەن سالىستىرعاندا 1,6 پايىزعا ءوستى.

2026 -جىلعى قاڭتار- ناۋرىزدا مال مەن قۇستىڭ بارلىق ءتۇرىنىڭ تىرىدەي سالماقتا شارۋاشىلىقتا سويىلعانى نەمەسە سويۋعا وتكىزىلگەنىنىڭ كولەمى وتكەن 2025 -جىلعى ءتيىستى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا - 3,4، ال سيىر ءسۇتىنىڭ ءوندىرىسى - 3,6، تاۋىق جۇمىرتقاسى 9,5 پايىزعا ارتتى.

ەسەپتى كەزەڭدە بايلانىس قىزمەتى بويىنشا ناقتى كولەم يندەكسى ءتيىستى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 103,9 پايىز بولدى. بايلانىس قىزمەتىنىڭ جالپى كولەمىندە ەداۋىر ۇلەستى ينتەرنەت جەلىسى قىزمەتتەرى، ۇيالى بايلانىس جانە وزگە دە تەلەكوممۋنيكاتسيالىق بايلانىس الادى. 

قاڭتار- ناۋرىزدا رەسپۋبليكا تەمىر جول كولىگىمەن 90,7 ميلليون توننا جۇك، 4,7 ميلليون جولاۋشى تاسىمالداندى. اۆتوموبيل كولىگىمەن جۇك تاسىمالداۋ - 20,4، جولاۋشىلار تاسىمالداۋ 9,5 پايىزعا ارتتى. اۋە كولىگىمەن تاسىمالدانعان جولاۋشىلار سانى - 3,4 ميلليون ادام. ال تەڭىز كولىگىمەن 1009000 توننا جۇك تاسىمالدانىپ، وتكەن جىلدىڭ 3 ايىمەن سالىستىرعاندا 1,1 پايىزعا كەمىدى.

ەستەرىڭىزگە سالا كەتسەك، وتكەن اپتاداعى ۇكىمەت وتىرىسىندا كومىر ونەركاسىبى مەن گەنەراتسياسىن دامىتۋ ماسەلەسى قارالدى. كۇن تارتىبىنە شىعارىلعان تاقىرىپ بويىنشا نەگىزگى بايانداما جاساعان ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ەرلان اقكەنجەنوۆتىڭ دەرەگىنشە، ەلىمىز كومىر قورى بويىنشا الەمدە 10-ورىندا تۇر. قازىرگى كەزدەگىدەي ءوندىرۋ كولەمى بولعان جاعدايدا كومىر قورى 300 جىلدان استام ۋاقىتقا جەتەدى. قور كولەمى - 33,6 ميلليارد توننا. 2025 -جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا كومىر ءوندىرۋ شامامەن 115,9 ميلليون توننا بولدى نەمەسە 2024 -جىلمەن سالىستىرعاندا 7 پايىزعا ءوستى. بيىل 128,9 ميلليون توننا دەڭگەيىندە كومىر ءوندىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.

- بۇگىنگى تاڭدا پايدالى قاتتى قازبالار سالاسىنىڭ 40 جەر قويناۋىن پايدالانۋشىسى كومىرگە قاتىستى 41 كەلىسىمشارتپەن جۇمىس ىستەيدى. قازىرگى ۋاقىتتا كومىر سالاسىنا جاڭا ينۆەستيتسيالار تارتۋ جۇمىسى جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلۋدە. 2025 -جىلى كەلىسىمشارتتاردىڭ جۇمىس باعدارلامالارىنا سايكەس كومىر ونەركاسىبىنە ينۆەستيتسيالار كولەمى 305 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى. ال 2026 -جىلى سالاعا ينۆەستيتسيا تارتۋ 553,5 ميلليارد تەڭگە بولادى دەپ كۇتىلەدى، - دەدى ەرلان اقكەنجەنوۆ.

مينيستر كومىر حيمياسى سالاسىندا 3 جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتقانىنا توقتالدى.

ونىڭ دەرەگىنشە، ءبىرىنشىسى - قاراعاندى وبلىسىندا قۋاتى 132 ميلليارد دوللار بولاتىن، 1 ميلليون توننا مەتاللۋرگيالىق كوكس وندىرەتىن زاۋىت سالۋ. جۇمىس ورىندارى - 500 ادامعا دەيىن.

سونىمەن قاتار پاۆلودار جانە قاراعاندى وبلىستارىندا قۇنى 63 ميلليون جانە 65 ميلليون دوللار بولاتىن ءارى 1160 جانە 1250 جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن 2 جوبا ىسكە اسىرىلادى. اتالعان جوبالاردىڭ ءارقايسىسى كومىردەن 100 مىڭ تونناعا دەيىن ديزەل وتىنىن وندىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

مۇنان بولەك تاعى 3 جوبا پىسىقتالىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا، قاراعاندى وبلىسىندا كوكس حيمياسى ءوندىرىسى، اباي وبلىسىندا جىلىنا 300 مىڭ تونناعا دەيىن اممياك جانە 300 مىڭ توننا كارباميد ءوندىرىسى ىسكە قوسىلۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار كومىردەن جىلىنا 2 ميلليارد تەكشە مەتر گاز وندىرەتىن جوبا بار. بۇل نىساننىڭ ورنالاساتىن جەرى ءالى ايقىندالماعان.

ال «سامۇرىق- ەنەرگو» ا ق باسقارما ءتوراعاسى قايرات ماقسۇتوۆ كوكشەتاۋ، سەمەي، وسكەمەن ج ە و قۇرىلىسى قاي كەزەڭدە تۇرعانىن ايتىپ بەردى.

ونىڭ ايتۋىنشا، كوكشەتاۋدا ج ە و بويىنشا جوبالاۋ جانە قۇرىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بارلىق قاجەتتى كوممۋنيكاتسيا تارتىلدى. كىرمە جولدار سالىندى. سونداي-اق، ج ە و ءوزى جانە ينفراقۇرىلىمدىق نىساندار بويىنشا جوبالاۋ- سمەتالىق قۇجاتتاما ازىرلەنۋ ۇستىندە. ستانتسيانى 2029 -جىلعى ءبىرىنشى توقساندا پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. ال سەمەي مەن وسكەمەندەگى ستانتسيالاردى ىسكە قوسۋ مەرزىمى 2029 -جىلعى ءتورتىنشى توقسانعا بەلگىلەنگەن. قوس قالاداعى ج ە و بويىنشا 2026 -جىلى 30-قاڭتاردا قازاقستان سينگاپۋرلىق كونسورتسيۋممەن EPC كەلىسىمشارتتار جاسادى. ەكى جوبا بويىنشا بىرنەشە شارا جوسپارلانىپ وتىر.

- مەردىگەر نەگىزگى جابدىقتاردى دايىنداۋ ءۇشىن 2026-جىلى مامىر ايىندا زاۋىتتارعا تاپسىرىستار بەرۋدى باستايدى. ال وسى ايدا ينجەنەرلىك- گەولوگيالىق جانە توپوگرافيالىق ىزدەنىستەر جۇرگىزىپ، الاڭ اۋماقتارى مەن ينفراقۇرىلىمدى دايىنداۋ جۇمىستارى باستالادى. نەگىزگى جابدىقتاردى جەتكىزۋ 2027 -جىلدىڭ ءۇشىنشى توقسانىندا باستالادى، - دەدى «سامۇرىق- ەنەرگو» ءتوراعاسى.

اتالعان ءۇش ستانتسيا دا جاساندى ينتەللەكت جانە «تازا كومىر» تەحنولوگياسىن قولداناتىن بولادى. جاساندى ينتەللەكت بويىنشا نەگىزگى جابدىقتارعا پرەديكتيۆتى دياگنوستيكا ەنگىزۋ ماقساتىندا ۆيبراتسيالىق، اكۋستيكالىق، تەرميالىق جانە باسقا دا داتچيكتەر ورناتىلادى. وسى داتچيكتەردەن الىنعان اقپارات اقاۋلاردى ۋاقتىلى انىقتاۋعا جانە اپاتتاردى بولدىرماۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

وتىرىستى تۇيىندەگەن پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ مەملەكەت باسشىسى ەل ەكونوميكاسىندا كومىرمەن قۋات ءوندىرۋ ءىسىنىڭ ماڭىزىن ءاردايىم اتاپ ءوتىپ، سالانى ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن ءبىرقاتار باعىتتاردى ايقىنداپ بەرگەنىنە نازار اۋدارتتى.

- كومىر قورى بويىنشا ءبىز الەمدەگى جەتەكشى 10 ەلدىڭ قاتارىنا كىرەمىز. بۇل - ءبىزدىڭ ەلەۋلى باسەكەلىك ارتىقشىلىعىمىز، ونى ءتيىمدى پايدالانۋعا ءتيىسپىز. كومىر الەم ەلدەرىندە، سونىڭ ىشىندە ەڭ كوپ ەنەرگيا پايدالاناتىن وندىرىستەرمەن قاتار، سيفرلىق پلاتفورمالار ءۇشىن دە ماڭىزدى قۋات كوزدەرىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى. سونىمەن قاتار كەيىنگى ۋاقىتتا قورشاعان ورتاعا اسەرى بارىنشا از «تازا كومىر» تەحنولوگيالارى بەلسەندى دامىپ كەلەدى. بۇل باعىتتا قىتاي، ا ق ش، ءۇندىستان، وڭتۇستىك كورەيا جانە باسقا ەلدەردىڭ قالىپتاسقان تاجىريبەلەرى بار. اتاپ ايتقاندا، كەيىنگى جىلدارى كومىرقىشقىل گازى مەن قوسپالاردى 90 پايىزعا دەيىن ۇستاپ قالىپ، زياندى قالدىقتاردى ءقاۋىپسىز ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جاڭا تەحنولوگيالار قارقىندى دامۋدا. وسى باعىتتا جۇمىستى جالعاستىرۋ كەرەك، - دەدى ۇكىمەت باسشىسى.

سونداي-اق پرەمەر-مينيستر مىناداي ناقتى تاپسىرمالار جۇكتەدى:

- ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى ەكولوگيا مينيسترلىگىمەن بىرگە ءبىر اي ىشىندە قولدانىستاعى ەنەرگيا كوزدەرىنە تالداۋ جۇرگىزىپ، ءاربىر ستانتسيا بويىنشا «تازا كومىرگە» نەگىزدەلگەن زاماناۋي ەكولوگيالىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە بايلانىستى جول كارتاسىن ازىرلەپ، بەكىتۋى ءتيىس؛

- قولدانىستاعى كومىر ەلەكتر ستانتسيالارىندا زاماناۋي تازارتۋ جۇيەلەرىن، ونىڭ ىشىندە ەلەكتروفيلترلەردى قولدانا وتىرىپ، كەزەڭ-كەزەڭمەن ەنگىزۋدى قامتاماسىز ەتۋى قاجەت؛

- تازارتۋ جۇيەلەرىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە حالىقارالىق تاجىريبەنى قازاقستان جاعدايىنا بەيىمدەۋ بويىنشا زەرتتەۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋى كەرەك؛

- ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى 1-شىلدەگە دەيىن كومىر حيمياسى سالاسىن كەشەندى مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن، سونداي-اق «بايتەرەك» حولدينگىمەن بىرگە كومىر حيمياسى جوبالارىن قارجىلاندىرۋدىڭ ناقتى تەتىكتەرىن ازىرلەۋى شارت؛

- ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى كومىر ونەركاسىبى كاسىپورىندارىمەن بىرگە سيفرلىق تەحنولوگيالاردى پايدالانا وتىرىپ، ءبىر اي ىشىندە كومىر ءوندىرۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە ءقاۋىپسىز ەڭبەك جاعدايلارىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ءىس-شارالار جوسپارىن ازىرلەپ، بەكىتۋگە ءتيىس.