مەكتەپ ەسىگى اشىلدى: جاڭا وقۋ جىلىندا قانداي وزگەرىس بولادى

ال 380 مىڭنان استام بالا العاش رەت مەكتەپ تابىلدىرىعىن اتتاماق. وتكەن وقۋ جىلى قالاي اياقتالدى، بيىل نەندەي وزگەرىس كۇتىپ تۇر؟ Kazinform-نىڭ اناليتيكالىق شولۋشىسى تاقىرىپتى ساراپتادى.

5 جىلدا 1120 مەكتەپ سالىندى

كەيىنگى جىلدارى ءبىلىم سالاسىنا بولىنگەن قارجى دا، نازار دا ۇلعايدى. مىسالى، جەتى جىل ىشىندە ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا 6,4 تريلليون تەڭگە ءبولىندى. بۇل قارجىنىڭ دەنى مەكتەپ قۇرىلىسىنا، ءبىلىم بەرۋ بازاسىنا جانە پەداگوگيكالىق قۇرامدى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. وقۋ- اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، 5 جىلدا 1 ميلليوننان استام وقۋشىعا ارنالعان 1120 مەكتەپ سالىنىپ، 5 مىڭنان استام اۋىل مەكتەبىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قورى جاڭارتىلدى. ال ءبىلىم وشاقتارىندا 7 مىڭنان استام زاماناۋي ۇلگىدەگى ءپان كابينەتتەرى جاساقتالدى.

وسى ورايدا «جايلى مەكتەپتەردىڭ» جايىن ايتا كەتكەن دۇرىس. كەيىنگى ەكى جىلدا باستالعان ءۇردىس ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا تىڭ سەرپىن بەردى. ويتكەنى زاماناۋي جايلى مەكتەپتتەر اۋىلداعى بالانىڭ قالاداعى قاتارلاستارىمەن تەڭ دارەجەدە ءبىلىم الۋىنا مۇمكىندىك بەردى. ناقتىراق ايتساق، بۇگىنگە دەيىن سالىنعان 217 «جايلى مەكتەپتىڭ» 84 ءى اۋىلدىق جەرلەردە ورنالاسقان. بۇل مەكتەپتەردە STEM- زەرتحانالار، روبوتوتەحنيكا كابينەتتەرى، كوۆوركينگتەر، حورەوگرافيا جانە سپورتزالدار بار. باستاۋىش جانە جوعارى سىنىپ وقۋشىلارى بولەك بلوكتاردا ءبىلىم الادى، ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىكتەرى بار بالالار ءۇشىن كەدەرگىسىز ورتا جاسالعان.

مۇنداي ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا ءبىلىم ساپاسىنا وڭ اسەر ەتكەنى تۇسىنىكتى. ونى ۇلتتىق ءبىرىڭعاي تەستىلەۋ ناتيجەسىنەن كورۋگە بولادى. بيىل ۇ ب ت- عا 233 مىڭعا جۋىق تالاپكەر قاتىسىپ، 177 مىڭعا جۋىعى شەكتى بالل جيناعان - بۇل قاتىسۋشىلاردىڭ %76 ى.

جالپى تالاپكەرلەرگە ۇ ب ت-نى ەكى رەت تاپسىرۋعا مۇمكىندىك بەرىلگەن بولاتىن. تۇلەكتەر سونىڭ ىشىنەن ەڭ جوعارى ناتيجەمەن گرانت كونكۋرسىنا قاتىسۋعا مۇمكىندىك الدى. بۇل مەملەكەتتىك ءبىلىم گرانتىن يەلەنۋ ىقتيمالدىعىن اناعۇرلىم كوبەيتكەنى انىق. سوندىقتان 233 مىڭ تالاپكەر تەستىلەۋدى جالپى 422 مىڭ رەت تاپسىردى.

ناتيجەسىندە 75 مىڭنان استام تالاپكەر جوعارى وقۋ ورىندارىندا تەگىن ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. ال «سەرپىن» جوباسى اياسىندا 2 مىڭنان استام گرانت يەگەرى سولتۇستىك، شىعىس جانە ورتالىق قازاقستانداعى جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الماق.

پەداگوگ، ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى ىرىسبەك ءماۋىت ءبىلىم دەڭگەيىنىڭ جوعارىلاۋىن سالاداعى رەفورمانىڭ ناتيجەسى دەگەن پىكىردە.

- قىتايدا 10 جىلدان استام مۇعالىم بولىپ جۇمىس ىستەدىم. قازىر قازاقستاندا وسى سالادا قىزمەت ەتىپ ءجۇرمىن. بايقاعانىم، سالاداعى رەفورمالار جەمىسىن بەردى. بىرىنشىدەن، كەيىنگى جىلدارى مەكتەپتەگى فۋنكتسيونالدى ساۋاتتىلىق دەڭگەيى ارتىپ كەلەدى. ەكىنشىدەن، «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن شەتەلدە ءبىلىم العان جاستاردىڭ كوبى مەكتەپتەردە ءبىلىم بەرۋدە. ۇشىنشىدەن، پەداگوگتاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جۇمىستارى ءبىر جۇيەگە ءتۇستى. مۇنىڭ بارلىعى بالانىڭ ءبىلىم دەڭگەيىنە تىكەلەي اسەر ەتەتىن فاكتور،-دەيدى پەداگوگ.

ۇستاز مارتەبەسىن كوتەرۋ ءىسى جالعاسادى

ءبىلىمنىڭ ساپاسى ۇستازعا بايلانىستى، سوندىقان ۇكىمەت مۇعالىمدەرگە جان-جاقتى قولداۋ بىلدىرۋدەن تانعان ەمەس. بۇعان دەيىن «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» ارنايى زاڭ قابىلدانىپ، جالاقى مولشەرى دە ءوستى. بيىل بۇل زاڭعا تولىقتىرۋ ەنگىزىلىپ، ۇستازدارعا قوسىمشا قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر بەرىلىپ وتىر. ءتىپتى، 5 - قازان كۇنى ۇستازداردىڭ كاسىبي مەرەكەسى رەتىندە ناقتى بەكىتىلدى.

وتكەن اپتادا وتكەن تامىز كونفەرەنتسياسىندا مەملەكەت باسشىسى دا مارتەبەلى ماماندىق يەلەرىنە كورسەتىلگەن قۇرمەتتىڭ ءبىرقاتارىن ايتقان ەدى.

- مەملەكەتتىك ماراپاتتار تىزىمىنە «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ۇستازى» اتاعى ەنگىزىلدى. بۇل مارتەبەلى ناگرادامەن ماراپاتتالعان تۇلعالارعا قوماقتى سىياقى بەرىلىپ جاتىر. قازىردىڭ وزىندە 100 گە جۋىق مۇعالىم ماراپاتتالدى. باسقا دا لايىقتى ۇستازدار مەملەكەت نازارىنان تىس قالماي، وسى قۇرمەتتى اتاققا يە بولارى كۇمانسىز. سوڭعى ءۇش جىلدا ەلىمىزدەگى 3 مۇعالىمگە ەڭ جوعارى مەملەكەتتىك ناگرادا - «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى» اتاعى بەرىلدى. بۇل ۇستازدار قاۋىمىنا دەگەن ايرىقشا قۇرمەتتىڭ بەلگىسى ەكەنى ءسوزسىز،- دەدى قاسىم-جومارت توقايەۆ.

پرەزيدەنت تاقىرىپ اياسىندا TALIS-2024 زەرتتەۋىنىڭ ناتيجەسىن بولىسكەن بولاتىن. ايتۋىنشا، قازاقستان مۇعالىمدەردىڭ بەدەلىن نىعايتۋ كورسەتكىشى جونىنەن الەمدە ەكىنشى ورىندا تۇر. سونداي-اق ۇستازداردىڭ ەڭبەكاقىعا قاناعاتتانۋ ولشەمى بويىنشا ەلىمىز الەمدەگى العاشقى بەس مەملەكەتتىڭ قاتارىنا كىرەدى.

مۇعالىمنىڭ بەدەلىن قۇرمەتتەن عانا ەمەس، جالاقى دەڭگەيىنەن دە اڭعارۋ قيىن ەمەس. ەستە بولسا، 2020 -جىلدان باستاپ مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى پەداگوگتارىنىڭ لاۋازىمدىق جالاقىلارى ءتورت جىل بويى جىل سايىن %25 عا ارتىپ وتىردى. وسىلايشا، 2023-جىلى پەداگوگتاردىڭ جالاقىسى 2019 -جىلمەن سالىستىرعاندا %100 عا وسكەن.

وعان قوسا بىلىكتىلىك دەڭگەيىنە بايلانىستى قوسىمشا اقى تاعى بار. وقۋ- اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىنشە، «پەداگوگ- شەبەر» - لاۋازىمدىق جالاقىسىنىڭ %50 ى، «پەداگوگ- زەرتتەۋشى» -%40، «پەداگوگ- ساراپشى» -%35، «پەداگوگ- مودەراتور» -%30 كولەمىندە الادى.

مەكتەپتەردە پروفوريەنتولوگ مامان جەتكىلىكتى مە؟

وتكەن وقۋ جىلىنان باستاپ مەكتەپتەردە پەداگوگ-كاسىپتىك باعدار بەرۋشى لاۋازىمى رەسمي ەنگىزىلدى. ولار وقۋشىلارعا بولاشاق ماماندىعىن تاڭداۋعا جاردەمدەسىپ، ساپالى كادر دايارلاۋعا سەپتىگىن تيگىزۋدە.

پروفوريەنتولوگ تولقىن ءىزماحاننىڭ سوزىنشە، وتكەن جىلداعى باستى جاڭالىق - وسى. سەبەبى بۇعان دەيىن مەكتەپتەردە كاسىبي باعدار دۇرىس بەرىلمەگەندىكتەن كەي تۇلەك ماماندىقتى قاتە تاڭدايتىن. بۇل ءبىلىم سالاسىنا دا، ەڭبەك نارىعىنا دا كەرى اسەر ەتىپ كەلدى.

- وقۋشىلاردىڭ ماماندىقتى قاتەلەسپەي تاڭداۋى اسا ماڭىزدى. مەكتەپتەردەگى ارىپتەستەرىم بالانىڭ قىزىعۋشىلعى مەن قابىلەتىنە قاراي ماماندىق تاڭداپ، پروفوريەنتولوگيالىق تەستتەر ارقىلى باعىت- باعدار بەرۋدى باستادى. سونىڭ ناتيجەسىندە تۇلەكتەر ماماندىعىن جاۋاپكەرشىلىكپەن تاڭداۋدا. بۇرىنعىداي اتا- اناسىنىڭ، ورتاسىنىڭ ىعىنا جىعىلماي، كەرىسىنشە، بولمىس-بىتىمىنە، قارىم- قابىلەتىنە قاراي شەشىم قابىلداۋدى ۇيرەندى. بۇعان مەكتەپتەرلەگى پروفوريەنتولوگ مامانداردىڭ ىقپالى زور،- دەيدى تولقىن ءىزماحان.

قازاقستاندا 8 مىڭنان استام مەكتەپ بار. ءاربىرىن جەكە پروفوريەنتولوگپەن قامتۋ مۇمكىن ەمەس. اسىرەسە اۋىلدىق جانە شاعىن ەلدى مەكەندەردە مامان تاپشىلىعى قاتتى سەزىلەدى. وعان قوسا جاڭا لاۋازىم بەكىتىلگەنىمەن، اتالعان باعىتتا ءالى كاسىبي كادرلاردى دايارلاۋ، ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جۇمىسى جۇيەلى جولعا قويىلا قويعان جوق.

حالىقارالىق پروفوريەنتاتورلار بىرلەستىگىنىڭ مۇشەسى دينارا تولەۋ قىزى ماسەلەنى شەشۋدىڭ بىرنەشە ءادىسىن ۇسىندى. پەداگوگتەرگە ارنايى كۋرستار مەن قايتا دايارلاۋ باعدارلامالارىن ۇيىمداستىرۋ كەرەك. پسيحولوگتار، سىنىپ جەتەكشىلەرى، تالىمگەرلەرگە ارنالعان سەرتيفيكاتتالعان قايتا دايارلاۋ كۋرستارىن ازىرلەۋ ماڭىزدى.

- ەكىنشىدەن، زاماناۋي ادىستەمەلىك قۇرالدارمەن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. پروفوريەنتولوگتارعا ارنالعان ادىستەمەلىك جيناقتار، دياگنوستيكالىق تەستتەر، جۇمىس داپتەرلەرى، وقۋشى باعىتتامالارى ازىرلەنىپ، بارلىق مەكتەپكە جەتكىزىلۋى ءتيىس.

ۇشىنشىدەن، سيفرلىق ءبىلىم بەرۋ مۇمكىندىكتەرىن پايدالانۋ كەرەك. ونلاين ۆەبينارلار، تاجىريبە الماسۋ الاڭدارى، ترەنينگتەر ۇيىمداستىرۋ - شالعايداعى پەداگوگتەر ءۇشىن وتە ءتيىمدى.

تورتىنشىدەن، ج و و- دا «كاسىپتىك باعدار جانە مانساپتىق كەڭەس» ءپانىن مىندەتتى ەتىپ، ارنايى باكالاۆريات نەمەسە ماگيستراتۋرا باعدارلامالارىن اشسا، جاقسى بولار ەدى،-دەيدى مامان.

ساراپشىنىڭ بولجامىنشا، مەكتەپ ىشىندەگى كادرلاردى قايتا بەيىمدەۋ كومەك بەرۋى مۇمكىن. پەداگوگ-پسيحولوگ، الەۋمەتتىك پەداگوگ، تالىمگەرلەرگە پروفوريەنتاتسيا نەگىزدەرىن ۇيرەتۋ ارقىلى ولاردى قوسىمشا كاسىبي باعدار بەرۋشى رەتىندە دايىنداۋعا بولادى. بۇل كادر جەتىسپەۋشىلىگىن شەشۋدىڭ ءتيىمدى جولى بولماق.

وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ مۇنداي باستامانى كوتەرىپ جۇرگەنىنە كوپ بولدى. بىرنەشە جىل قاتارىنان ايتىلعان وي بيىل ناقتى ىسكە اساتىن سەكىلدى. ۆەدومستۆونىڭ حابارلاۋىنشا، 1-4-سىنىپتارداعى «سيفرلىق ساۋاتتىلىق» ءپانىنىڭ اتاۋى «سيفرلىق ساۋاتتىلىق جانە جاساندى ينتەللەكت» ، ال 5-11-سىنىپتارداعى «ينفورماتيكا» ءپانىنىڭ اتاۋى «ينفورماتيكا جانە جاساندى ينتەللەكت» بولىپ وزگەرتىلگەن. وقۋ باعدارلامالارىنىڭ مازمۇنىنا جاساندى ينتەللەكت بويىنشا جاڭا بولىمدەر قوسىلعان.

ج ي ساراپشىسى، «جاساندى ينتەللەكت الىپپەسى» كىتابىنىڭ اۆتورى مەيىرجان اۋەلحان ۇلىنىڭ ايتۋىنشا، ج ي- ءدى ەنگىزۋ ءداستۇرلى وقىتۋ جۇيەسىن تۇبەگەلى وزگەرتەدى.

- ج ي نەگىزىندە وقۋشىلاردىڭ ءوزى جوبا جاساۋعا قاراي ويىسۋى مۇمكىن. تاعى ءبىر ەرەكشەلىك، جاساندى زەيىن ءار وقۋشىنىڭ دەڭگەيىنە باعاتتالعان وقۋ فورماتىن قالىپتاستىرۋعا، ينتەراكتيۆتى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە كومەگىن بەرەدى.

دەگەنمەن، بۇل وزگەرىس ءبىر جىلدا اياقتالاتىن شارۋا ەمەس. ادامداردىڭ تەحنولوگيانى قولدانۋى ءارتۇرلى، ج ي- ءدى ەنگىزۋ جۇيەسىندە دە ءبىرشاما كەدەرگىلەر شىعۋى ىقتيمال. ءبىراق مىندەتتى تۇردە سوڭعى ناتيجە جاساندى ينتەللەكتىنى تولىق ەنگىزۋمەن بىتەدى، - دەدى مەيىرجان اۋەلحان ۇلى.

ساراپشى ج ي- ءدىڭ دەندەپ ەنۋى مۇعالىم ءرولىن تومەندەتپەيدى دەگەن ۇستانىمدا.

- تۇبەگەيلى وزگەرىس پەداگوگيكالىق قۇرامنىڭ ماڭىزىن ازايتپايدى. تەك فۋنكتسيونالدى قىزمەت اياسىندا ەرەكشەلىك بولۋى ىقتيمال. جاساندى ينتەللەكت وقۋشىلارعا تەك اقپارات بەرەتىن قۇرال ەكەنىن ەسكەرسەك، ۇستازدار نەگىزگى ءبىلىمدى جۇيەلەۋشى، باستى تاربيە مەن ادامي قولداۋدىڭ وزەگى بولىپ قالا بەرمەك، - دەپ تولىقتىردى سپيكەر.

جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندە جەكەلەگەن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بار. ونىڭ ۇستىنە جاقىندا قازاقستانعا سۋپەركومپيۋتەرلەر اكەلىندى ءارى جاساندى ينتەللەكت مينيسترلىگى قۇرىلدى. بۇل دەگەنىمىز، بۇرىن ءتۇرلى مينيسترلىكتىڭ قۇزىرىندا شاشىراڭقى جۇزەگە اسقان جي جوبالارى ەندى ءبىر جۇيەگە تۇسەدى دەگەندى بىلدىرەدى. بيۋروكراتيالىق كەدەرگىلەر جويىلىپ، مەكتەپتەردەگى تەحنولوگيالىق ءۇردىستىڭ كەڭ تارالاتىن كۇنى جاقىن.

سونىمەن قاتار مەكتەپتەردە قۇقىقتىق ساۋات، ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك، قاۋىپسىز مىنەز-قۇلىق داعدىلارى قاتار دامىماق. وقۋ باعدارلاماسىنا وسى باعىتتاعى كۋرستارى ەنگىزىلىپ وتىر. وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، ءبىلىم بەرۋ مازمۇنى جاڭا كونستيتۋتسيا قاعيداتتارىنا سايكەس جاڭارتىلىپ، ۇلگىلىك وقۋ جوسپارلارى مەن وقۋ باعدارلامالارى قايتا قارالعان. قازىردىڭ وزىندە مەكتەپ باعدارلاماسى «كونستيتۋتسيا نەگىزدەرى»، «زاڭ جانە ءتارتىپ» جانە «جەكە قاۋىپسىزدىك» پاندەرىمەن تولىقتى.

بۇگىننەن باستاپ نە وزگەرەدى؟

جالپى,2026-2027 وقۋ جىلىندا ءبىرقاتار وزگەرىس ورىن الادى. مىسالى، بۇگىننەن باستاپ پەداگوگتاردى اتتەستاتتاۋدىڭ جاڭا ءتارتىبى پيلوتتىق رەجيمدە ىسكە قوسىلدى. ەندى اتتەستاتتاۋ كەزىندە ەسسە، اۆتورلىق باعدارلاما، وقۋ-ادىستەمەلىك ماتەريالداردى ازىرلەۋ مىندەتتى ەمەس. ال بىلىكتىلىك ساناتتارى مەرزىمى اياقتالعانعا دەيىن جارامدى بولادى.

بۇدان وزگە:

فورماتيۆتىك باعالاۋدىڭ توقساندىق باعاداعى ۇلەسى %25 دان %50 عا دەيىن ارتادى؛

توقساندىق جيىنتىق باعالاۋ – ت ج ب وتكىزىلمەيدى؛

3-جانە 7-سىنىپتار جاڭا وقۋلىقتارعا كوشەدى؛

2-4-سىنىپ وقۋشىلارى 1-قىركۇيەكتەن باستاپ جاڭا تاسىلمەن باعالانادى؛

1-4-سىنىپتارداعى «ماتەماتيكا» ءپانىنىڭ وقۋ باعدارلاماسى قايتا قارالادى؛

AI ەنگىزۋ پيلوتتىق مەكتەپتەردە سىناقتان وتەدى؛

ساباق كەزىندە وقۋشىلاردىڭ سمارتفون پايدالانۋىنا شەكتەۋ ەنگىزىلەدى.

جاڭا وقۋ جىلىنىڭ باستالۋى وقۋشىلارعا عانا ەمەس، تۇتاس ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى ءۇشىن دە ماڭىزدى. سەبەبى بۇگىن مەكتەپتەردەگى باستامالاردىڭ قانداي ناتيجەسى مەن رەفورمالاردىڭ اسەرىن باعالاۋعا ءبىر قادام جاقىندايمىز.

ەرسىن شامشادين