ەجەلدە ءبىر كىتاپ 30 تاقتايشادان تۇرعان

استانا. قازاقپارات - نوبەل سىيلىعىنىڭ 50-دەن استام يەگەرى بالا كەزىنەن كىتاپتى كوپ وقىعانىن ايتادى. ءيا، كىتاپ ءبىلىمدى جەتىلىدىرىپ قانا قويماي، تانىم كوكجيەگىن كەڭەيتەدى.

ال وعان دەيىن ءومىر سۇرگەن، ادامزاتقا قۇندى ەڭبەكتەر قالدىرعان عۇلامالار مەن ۇلى ويشىلداردىڭ زامانىندا كىتاپ قورى كوپ بولعان دەپ ايتا المايمىز. ءبىراق ەجەلدەن جەتكەن قۇندى دۇنيەلەر از دا ەمەس. ەجەلگى كىتاپتار بۇگىنگىدەي پاراقپەن تۇپتەلمەگەن.

ولار: بالشىقتان جاسالعان تاقتايشالارعا (مەسوپوتاميادا)، پاپيرۋس شيىرشىقتارىنا (ەگيپەتتە) بامبۋك تاياقشالارىنا (قىتايدا)، بىلعارىعا نەمەسە پەرگامەنتكە (ريمدە، گرەكيادا) جازىلعان. شيىرشىقتار (scroll) - ۇزىن قاعاز نەمەسە پاپيرۋستان جاسالعان، ەكى جاعىنان ورالعان. ادام ونى سول قولىمەن تارقاتىپ، وڭ قولىمەن وقىعان بولىكتى وراپ وتىرعان. وقۋ ۇدەرىسى ءبىر باعىتتا، ياعني العا نەمەسە ارتقا جىلجىتىپ وتىرۋ قاجەت.

 ال ساز تاقتايشالار - كوبىنە تاقىرىپ بويىنشا بولىنگەن، كەيدە ءبىر كىتاپ 20-30 تاقتايشادان تۇرعان.

ساز تاقتايشا - مەسوپوتاميا

پاپيرۋس شيىرشىقتارى - مىسىر

بامبۋك تاياقشالارى - قىتاي

بىلعارى نەمەسە پەرگامەنت - ريم، گرەكيا 

ءبىر كىتاپ شىعارۋعا 60 قويدىڭ تەرىسى كەتكەن

قازىر كىتاپتار ميلليونداعان تيراجبەن شىعىپ جاتىر. ال بۇرىن ءبىر عانا كىتاپتى كوشىرۋ ءۇشىن، ءبىر ادام بۇكىل عۇمىرىن سارپ ەتكەن، دەگەنگە سەنەسىز بە؟ ورتا عاسىرلاردا كىتاپتار قىمبات بولدى. ويتكەنى، ءتۇپناسقادان قولمەن كوشىرۋ - ۇزاق ءارى اۋىر ەڭبەك. الەمدەگى ەڭ العاشقى باسپا ستانوگى XV عاسىردىڭ ورتاسىندا عانا پايدا بولدى. وعان دەيىن ءاربىر كىتاپ ادام قولىمەن كوشىرىلدى. بۇل بىرنەشە اي نەمەسە جىلعا سوزىلاتىن جۇمىس. ءارى ول كەزدە قاعازدىڭ ورنىنا، قوي، بۇزاۋ، ەشكى تەرىسىنەن جاسالعان پەرگامەنت قولدانىلدى. ءبىر كىتاپ جاساۋعا 10- 60 تەرى كەتەدى. مۇنداي شيكىزات وتە قىمبات ءارى ونى وڭدەۋگە كوپ ۋاقىت قاجەت.

 ەسكى مەن جاڭانى سالىستىرۋ قاشان دا قىزىق دۇنيە. قازىر كىتاپ دۇكەندەرىندە سامساپ تۇرعان كىتاپتىڭ ىشىندە، وقىرماننىڭ كوزى اۋەلى ونىڭ سىرتقى مۇقاباسىنا تۇسەدى. ەرتەدە دە سولاي بولعان. كىتاپتار تەك ءماتىن ەمەس، ونەر تۋىندىسى رەتىندە دە جاسالعان. التىن جالاتىلعان ارىپتەر، جاسىل، كوك، قىزىل سيالار، ورامالار، گراۆيۋرالار. مۇنداي ەرەكشە ءساندى كىتاپتار شىركەۋلەرگە، پاتشالار مەن اقسۇيەكتەرگە ارنالىپ جاسالدى.

ج ي ەجەلگى جازبالاردى وقيدى

 جاساندى ينتەللەكت كىتاپتىڭ ورنىن باسىپ كەلە جاتىر دەگەن پىكىرلەر كوپ. الايدا بۇل جاڭا تەحنولوگيانى كىم، قانداي ماقساتتا پايدالانادى، سوعان بايلانىستى. ءتىلىن بىلسە، جاساندى ينتەللەكت تاسقا جازىلعان ەجەلگى جازبالاردى دا وقيدى. سوزىمە دالەل بولسىن، ميۋنحەن ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى جاساندى ينتەللەكتتى پايدالانىپ، مەسوپوتاميانىڭ 300 مىڭ جولدان تۇراتىن قىش تاقتايشالارىن اۋدارۋدا ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتتى. بۇل تەحنولوگيالار بۇرىن وقىلمايتىن ماتىندەردى تۇسىنۋگە، ماعىناسىن بىرىكتىرۋگە جانە ادەبيەتتى تەرەڭىرەك زەرتتەۋگە مۇمكىندىك بەردى. ناتيجەسىندە AI الگوريتمدەرى بۇرىن بەلگىسىز بولعان ماتىندەردى انىقتاپ، ولاردى عىلىمي اينالىمعا ەنگىزدى. سونىڭ ىشىندە گيلگامەش ەپوسىنىڭ ب. ز. د. 130 -جىلدارى جازىلعان جاڭا نۇسقاسى تابىلدى. بۇل ونىڭ تاريحىن قايتا قاراۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

 ەنريكە حيمەنەس، ەجەلگى شىعىس ادەبيەتىنىڭ زەرتتەۋشىسى، ميۋنحەن ۋنيۆەرسيتەتى:

 - جاساندى ينتەللەكت بۇرىن- سوڭدى ەشبىر جەردە جاريالانباعان، ماڭىزدى ءارى تاريحي جازبالاردىڭ سىرىن اشۋعا كومەكتەستى. جاڭا تەحنولوگيانىڭ ارقاسىندا ەجەلگى ۆاۆيلون ادەبيەتىن قالپىنا كەلتىرۋگە مۇمكىندىك بار. جاساندى ينتەللەكت الگوريتمدەرى ارقىلى ەجەلگى تىلدەردىڭ قۇرىلىمىن تەرەڭىرەك تۇسىنۋگە جانە ماتىندەردىڭ ماعىنالارىن اشۋعا بولادى.

كىتاپ - قۇندى دۇنيە دەيمىز. بۇل ءتامسىلدىڭ قالىپتاسۋىنا تاعى ءبىر سەبەپ، ەجەلدە كوپشىلىك جازا دا، وقي دا بىلمەيتىن. سوندىقتان كىتاپ مادەني قۇندىلىق رەتىندە باعالاندى. ونى وقۋ - بيلىك پەن ءبىلىمنىڭ بەلگىسى بولدى. ءار كىتاپ جەكە جانە قايتالانباس بولدى. ءبىر قولجازبانىڭ بىرنەشە نۇسقاسى بولۋى - سيرەك جاعداي. سول سەبەپتى كىتاپ سيرەك زات رەتىندە باعالاندى.

 24.kz