جارتىسى جابىلۋى مۇمكىن: اۆتومەكتەپتەردى نە كۇتىپ تۇر

ءماجىلىس ماقۇلداعان زاڭ جوباسى جۇرگىزۋشىلەردى دايارلاۋ ساپاسىن ارتتىرىپ، جول قاۋىپسىزدىگىن كۇشەيتۋدى كوزدەيدى. Kazinform ءتىلشىسى ساراپشىلارمەن بىرگە باستامانىڭ قانشالىقتى ءتيىمدى بولاتىنىن تالقىلادى.

ليتسەنزيالاۋ نارىقتى تازارتا ما؟

زاڭ جوباسى اياسىندا اۆتومەكتەپتەرگە ليتسەنزيالاۋ تالابىن قايتا ەنگىزۋ كوزدەلىپ وتىر. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، ماسەلە سالادا ۇزاق جىلدان بەرى قوردالانىپ كەلگەن.

اۆتوساراپشى الەكسەي الەكسەيەۆتىڭ سوزىنشە، سوڭعى ون جىلدا اۆتومەكتەپتەر حابارلاما تارتىبىمەن جۇمىس ىستەپ كەلدى، ياعني مەكەمە اشۋ ءۇشىن ۋاكىلەتتى ورگانعا تەك حابارلاما جولداۋ جەتكىلىكتى بولعان.

- ەلىمىزدە قازىر 727 اۆتومەكتەپ جۇمىس ىستەيدى. ولار ليتسەنزياسىز، حابارلامالىق ءتارتىپ بويىنشا قىزمەت كورسەتەدى، ياعني اۆتومەكتەپ اشۋ ءۇشىن ارنايى رۇقسات الۋدىڭ قاجەتى جوق، eGov پورتالى ارقىلى قىزمەتتىڭ باستالعانى تۋرالى حابارلاما جىبەرۋ جەتكىلىكتى. مۇنداي جاعدايدا مەملەكەت وقۋ ورنىنىڭ ماتەريالدىق- تەحنيكالىق بازاسىن، وقىتۋشىلار قۇرامىن نەمەسە وقۋ ساپاسىن الدىن الا تەكسەرمەيدى. باقىلاۋدىڭ السىزدىگى كەيبىر اۆتومەكتەپتەردەگى وقىتۋ ساپاسىنىڭ تومەندەۋىنە سەبەپ بولىپ وتىر،-دەدى ساراپشى.

وسى تۇرعىدان العاندا، ليتسەنزيالاۋ تالاپتارىن قايتا ەنگىزۋ نارىقتى جۇيەلەپ، تالاپقا ساي كەلمەيتىن ۇيىمداردى سۇزگىدەن وتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. كولىك قۇرالدارى جۇرگىزۋشىلەرىن دايارلاۋ جونىندەگى كاسىبي بىرلەستىكتىڭ وكىلى ءادىل الىبەكوۆتىڭ پىكىرىنشە، جاڭا تالاپتار كۇشىنە ەنسە، اۆتومەكتەپتەردىڭ ەداۋىر بولىگى جۇمىسىن توقتاتۋى ىقتيمال.

- مەنىڭشە، جارتىسىنان استامى جابىلادى. سەبەبى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى جوق، وقىتۋشىلارى مەن اۆتوكولىكتەرى جوق ۇيىمدار كەزدەسەدى. ولار تەك سەرتيفيكات ساتۋمەن اينالىسادى،-دەدى ءادىل الىبەكوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا، قازىر اۆتومەكتەپ اشۋ ءۇشىن ءى ءى م اقپاراتتىق جۇيەسىنە نەبارى بەس قۇجات ەنگىزۋ جەتكىلىكتى. ەڭ باستىسى - بۇل مالىمەتتەر الدىن الا تەكسەرىلمەيدى. سونىڭ سالدارىنان كەيبىر ۇيىمدار ارزان باعاعا جالعان سەرتيفيكات ۇسىنىپ، ادال جۇمىس ىستەيتىن اۆتومەكتەپتەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنە كەرى اسەر ەتىپ وتىر.

بيومەتريا مەن گەولوكاتسيا: كۋرسانتتاردىڭ قاتىسۋى قالاي تەكسەرىلەدى؟

وزگەرىستەر ليتسەنزيالاۋ تالابىمەن شەكتەلمەيدى. قۇجاتتا جۇرگىزۋشىلەردى دايارلاۋ پروتسەسىن تولىق سيفرلىق باقىلاۋعا كوشىرۋ قاراستىرىلعان. سونىڭ اياسىندا كۋرسانتتاردىڭ ساباققا ناقتى قاتىسۋىن باقىلاۋ ءۇشىن بيومەتريالىق سايكەستەندىرۋ مەن گەولوكاتسيا جۇيەسىن ەنگىزۋ ۇسىنىلىپ وتىر.

ءادىل الىبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا، ول اۆتومەكتەپتەردەگى فورمالدى وقىتۋ تاجىريبەسىن توقتاتادى.

- وقۋشى توپقا تىركەلگەنىمەن، ساباققا كەلمەي، تەك تەست جاۋاپتارىن جاتتاپ الادى. وسىنى توقتاتۋ ءۇشىن گەولوكاتسيا مەن بەت-الپەتتى تانۋ جۇيەسى ۇسىنىلىپ وتىر. كۋرسانت تەلەفون ارقىلى جۇيەگە كىرگەن كەزدە ونىڭ ناقتى اۆتومەكتەپتە وتىرعانى تەكسەرىلەدى،-دەدى سپيكەر.

زاڭ جوباسى جول قوزعالىسى ەرەجەلەرىنىڭ بۇزىلۋىن اۆتوماتتى تۇردە انىقتايتىن تەحنيكالىق قۇرالداردى كەڭىنەن قولدانۋدى كوزدەيدى. سونىمەن قاتار مەديتسينالىق قارسى كورسەتىلىمى بار ازاماتتاردىڭ كولىك ايداۋىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرى ءىء ى م اقپاراتتىق جۇيەلەرىمەن بىرىكتىرىلمەك. ال تولەنبەگەن ايىپپۇلدارى بار جۇرگىزۋشىلەرگە ءبىرقاتار مەملەكەتتىك قىزمەتتى الۋ كەزىندە شەكتەۋ ەنگىزۋ ماسەلەسى قاراستىرىلىپ جاتىر.

مۇنداي باستامالاردىڭ قاجەتتىلىگى سالانى تەكسەرۋ بارىسىندا انىقتالعان كەمشىلىكتەردەن بايقالادى. بيىل ءساۋىر ايىندا ءى ءى م اۋماقتىق بولىمشەلەرى اۆتومەكتەپتەردىڭ قىزمەتىنە باقىلاۋ جۇرگىزىپ، ءبىرقاتار زاڭ بۇزۋ دەرەگىن انىقتاعان. تەكسەرۋ ناتيجەسىندە كەيبىر اۆتودرومداردا جول بەلگىلەرى مەن جارىقتاندىرۋ تالاپقا ساي كەلمەيتىنى بەلگىلى بولدى. سونداي-اق تەحنيكالىق اقاۋى بار كولىكتەردىڭ پايدالانىلعانى انىقتالعان.

بۇدان بولەك، مىندەتتى تەحنيكالىق تەكسەرۋدەن وتپەگەن جانە ساقتاندىرۋ پوليسى جوق كولىكتەردى قولدانعان 59 اۆتومەكتەپ اشكەرە بولدى. سونىڭ ناتيجەسىندە 701 وقۋ توبىنىڭ قىزمەتى توقتاتىلعان.

پراكتيكالىق دايىندىق - باستى ماسەلە

جۇرگىزۋشىلەردى دايارلاۋ جۇيەسىندەگى تۇيتكىلدەردى تەك باقىلاۋدى كۇشەيتۋ ارقىلى شەشۋ مۇمكىن ەمەس. سەبەبى باستى ماسەلە اۆتومەكتەپتەردىڭ جۇمىسىنا ەمەس، وقىتۋ تاسىلىنە قاتىستى.

ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە تەوريالىق ساباقتاردىڭ باسىم بولىگى ەمتيحان بيلەتتەرىن جاتتاۋعا نەگىزدەلگەن. الايدا مۇنداي ءتاسىل جول قوزعالىسىنىڭ ناقتى جاعدايلارىندا دۇرىس شەشىم قابىلداۋعا كومەكتەسە بەرمەيدى.

- جۇرگىزۋشىلەردى دايارلاۋ ءتاسىلىن جاڭارتۋ قاجەت. دارىستە جول-كولىك وقيعالارىن تالداۋ، كۇردەلى جول ۋچاسكەلەرىن ءتۇسىندىرۋ جانە ءجيى كەزدەسەتىن قاتەلىكتەردى كورسەتۋگە باسىمدىق بەرىلۋى كەرەك.

سونداي-اق قازاقستاندا بالدىق جۇيەنى ەنگىزۋ ماسەلەسى تالقىلانىپ جاتىر. جۇيەدە ەرەجە بۇزعان جۇرگىزۋشىنىڭ بالى ازايىپ وتىرادى. مۇنداي تاجىريبە كوپتەگەن ەلدە ءتيىمدى قۇرال رەتىندە قولدانىلادى،-دەدى الەكسەي الەكسەيەۆ.

مامانداردىڭ پىكىرىنشە، اۆتومەكتەپتەردىڭ تاعى ءبىر ءالسىز تۇسى - پراكتيكالىق ساباقتاردىڭ جەتكىلىكسىزدىگى. سونىڭ سالدارىنان جۇرگىزۋشى كۋالىگىن العان ازاماتتاردىڭ ءبىر بولىگى قيىندىققا تاپ بولادى. اسىرەسە قالا ىشىندە قوزعالۋ، كولىكتى تۇراققا قويۋ، جولاق اۋىستىرۋ سەكىلدى كۇندەلىكتى ارەكەتتەردە تاجىريبەنىڭ ازدىعى بايقالادى.

- جاڭادان رولگە وتىرعاندار ەموتسياعا كوپ بەرىلەدى. تەلەفون قولدانۋ، ءان تىڭداۋ، سويلەسۋ سياقتى ارەكەتتەرگە الاڭدايدى. ولار اراقاشىقتىق ساقتامايدى، نازارىن ءبىر جەرگە عانا بەكىتىپ الادى. ال كولىك جۇرگىزۋدىڭ ارتىندا زور جاۋاپكەرشىلىك تۇر، - دەيدى ساراپشى.

ونىڭ سوزىنشە، جۇرگىزۋشىنىڭ جولداعى مىنەز-قۇلقىنا جاس ەرەكشەلىگى دە اسەر ەتەدى. جاستار كوبىنە باتىل ارەكەت ەتكەنىمەن، قاۋىپ-قاتەردى تولىق باعالاي بەرمەيدى. ال جاسى ۇلكەن ادامداردا، كەرىسىنشە، سەنىمسىزدىك پەن قورقىنىش باسىم بولۋى مۇمكىن. سوندىقتان قىسقا مەرزىمدى كۋرستاردا جول ەرەجەلەرىن جاتتاتۋمەن شەكتەلمەي، ءقاۋىپسىز جۇرگىزۋ داعدىلارىن قالىپتاستىرۋعا باسىمدىق بەرۋ قاجەت.

الەمدىك تاجىريبە مەن قۇقىقتىق تالاپ

جاڭا وزگەرىستەر جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋدى دە كوزدەيدى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا، تالاپتاردى قاتاڭداتۋ اۆتومەكتەپتەرگە عانا ەمەس، جۇرگىزۋشى كۋالىگىن زاڭسىز جولمەن الۋعا تىرىساتىن ازاماتتارعا اسەر ەتۋى ءتيىس.

زاڭگەر ارجان ءسادۋاقاستىڭ سوزىنشە، الداعى ۋاقىتتا ازاماتتار اۆتومەكتەپكە تىركەلمەس بۇرىن ونىڭ ءى ى م رەەسترىندە بار-جوعىن تەكسەرە الادى. ول زاڭدى جۇمىس ىستەيتىن ۇيىمداردى انىقتاۋعا جانە كۇماندى قىزمەت كورسەتەتىن مەكەمەلەردەن ساقتانۋعا سەپ.

- ەگەر اۆتومەكتەپ جالعان سەرتيفيكات بەرسە، وعان قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلادى. سول قۇجات ارقىلى الىنعان جۇرگىزۋشى كۋالىگى جارامسىز دەپ تانىلىپ، ازامات كولىك جۇرگىزۋ قۇقىعىنان ايىرىلۋى مۇمكىن،- دەيدى زاڭگەر.

ونىڭ پىكىرىنشە، جول قاۋىپسىزدىگى مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ جۇرگىزۋشى كۋالىگىن الار ساتتەن ەمەس، مەكتەپ قابىرعاسىنان باستالۋى كەرەك. سوندىقتان ونى ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنا ەنگىزۋ ماسەلەسى شەت قالماۋى ءتيىس.

- مەنىڭ ويىمشا، جول ەرەجەسىن 9-سىنىپتان باستاپ وقىتۋ كەرەك. كولىك جۇرگىزبەسە دە ءار ادام جاياۋ جۇرگىنشى رەتىندە ساۋاتتى بولۋى قاجەت، - دەپ اتاپ ءوتتى ارجان ءسادۋاقاس.

ساراپشىلار ۇسىنىستاردىڭ حالىقارالىق تاجىريبەمەن ۇندەسەتىنىن ايتادى. كوپتەگەن دامىعان ەلدە جۇرگىزۋشى كۋالىگىن الۋ زور جاۋاپكەرشىلىك رەتىندە قاراستىرىلادى جانە وعان قويىلاتىن تالاپ ايتارلىقتاي قاتاڭ.

ماسەلەن، گەرمانيادا اۆتومەكتەپتەر مىندەتتى ليتسەنزيا نەگىزىندە جۇمىس ىستەيدى. ارنايى جابدىقتالعان كولىك پەن كاسىبي نۇسقاۋشىلارسىز قىزمەت كورسەتۋگە رۇقسات بەرىلمەيدى، تەوريالىق جانە پراكتيكالىق دايىندىق قاتار جۇرگىزىلەدى. جاپونيادا دا تالاپ جوعارى: اۆتومەكتەپتەردىڭ جەكە اۆتودرومىنىڭ بولۋى، بەكىتىلگەن وقۋ باعدارلاماسىن قولدانۋى جانە سەرتيفيكاتتالعان نۇسقاۋشىلارمەن جۇمىس ىستەۋى مىندەتتى. ا ق ش-تا ەرەجەلەر ءار شتاتتا ءارتۇرلى بولعانىمەن، جۇرگىزۋشىنىڭ پراكتيكالىق ماشىعىن قالىپتاستىرۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى.

ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، حالىقارالىق تاجىريبەدە ءوزىن ءتيىمدى دالەلدەگەن مۇنداي تەتىكتەر قازاقستان ءۇشىن وزەكتى.

QR- كود داۋى مەن رەفورما

جۇرگىزۋشىلەردى دايارلاۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ ماسەلەسى ماجىلىستە تەك وقىتۋ ساپاسى تۇرعىسىنان عانا ەمەس، قارجىنىڭ اشىقتىعى تۇرعىسىنان دا كوتەرىلدى. دەپۋتات ماقسات تولىقباي اۆتومەكتەپتەردەگى تولەم جۇيەسىنە قاتىستى سۇراق قويىپ، جينالاتىن قاراجاتتىڭ قوزعالىسىنا نازار اۋداردى.

- جىلىنا شامامەن 670 مىڭ ادام جۇرگىزۋشى كۋالىگىنە تاپسىرادى. ەگەر ءارقايسىسى 8,5 مىڭ تەڭگەدەن تولەسە، جىلىنا 5,6 ميلليارد تەڭگە جينالادى. بۇل اقشا كىمنىڭ قالتاسىنا كەتىپ جاتىر؟ ول مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە دە، ءى ءى م جۇيەسىنە دە تۇسپەيدى،-دەدى دەپۋتات ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا.

ماسەلەگە قاتىستى ىشكى ىستەر مينيسترلىگى قىزمەتتىك تەكسەرىس باستالعانىن مالىمدەدى.

- اۆتومەكتەپتەر مەن اكىمشىلىك پوليتسيا اراسىندا ەشقانداي دەلدال بولماۋى كەرەك. بۇل جەردە سىبايلاس جەمقورلىققا جول بەرىلمەۋى ءتيىس. قاجەتتى شارالار قابىلدانادى،-دەدى ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى سانجار ءادىلوۆ.

وسىلايشا، ۇسىنىلىپ وتىرعان وزگەرىستەر تەك اۆتومەكتەپتەردىڭ جۇمىسىن رەتتەۋگە ەمەس، سالاداعى اشىقتىقتى ارتتىرۋعا دا باعىتتالعان. الايدا ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، ماسەلە بۇدان الدەقايدا تەرەڭ.

اۆتوساراپشى الەكسەي الەكسەيەۆتىڭ پىكىرىنشە، رەفورمانىڭ قاجەتتىلىگى جول- كولىك وقيعالارىنىڭ ستاتيستيكاسىنان-اق كورىنەدى.

- ءبىز جىل سايىن جول-كولىك وقيعالارىنان شاعىن ءبىر قالانىڭ حالقىنداي ادامنان ايىرىلىپ وتىرمىز. وتكەن جىلى قازاقستان جولدارىندا 2330 ادام قازا تاپتى. مەنىڭشە، تۇبەگەيلى رەفورما قاجەت. ويتكەنى جۇرگىزۋشىلەردى ءالى كۇنگە دەيىن 50-70 -جىل بۇرىنعى تاسىلدەرمەن وقىتىپ كەلەمىز. ءوزىم 30 جىل بۇرىن جۇرگىزۋشى كۋالىگىنە وقىدىم، سول كەزدەگى ەمتيحان بيلەتتەرى ءالى وزگەرمەگەن،-دەدى ساراپشى.

دەگەنمەن زاڭ جوباسىنداعى بارلىق باستاما بىردەي قولداۋ تاۋىپ وتىرعان جوق. ماسەلەن، سولتۇستىك قازاقستانداعى جۇرگىزۋشىلەردى دايارلاۋ ۇيىمدارى قاۋىمداستىعىنىڭ باسشىسى ۆيكتوريا گيمەلرايح بيومەتريالىق باقىلاۋ جۇيەسىنە كۇمانمەن قارايدى.

- بىرىنشىدەن، بۇل ادام قۇقىعىن بۇزادى. ەكىنشىدەن، كەز كەلگەن بيومەتريانى اينالىپ وتۋگە بولادى. پوليتسيا قىزمەتكەرى كەلىپ، ساباقتىڭ شىن مانىندە ءوتىپ جاتقانىن تەكسەرە الادى. ءبىراق ءبىز جالپى مەملەكەتتىك باقىلاۋعا قارسى ەمەسپىز،- دەدى ول.

P. S. جالپى، جۇرگىزۋشىلەردى دايارلاۋ جۇيەسىن جاڭارتۋعا قاتىستى پىكىرتالاس جوق. ماسەلە ونى قالاي دۇرىس جۇزەگە اسىرۋعا قاتىستى بولىپ وتىر.