شىعىس قازاقستان تۋريزمىن تەجەپ تۇرعان تۇيتكىلدەر قانداي

ماسەلەن، ادام كوپ باراتىن كەي جەرلەردە ءالى كۇنگە دەيىن اجەتحانا جوق. ودان سوڭ وبلىسقا كولىكپەن كەلەتىن دەمالۋشىلار پوليتسەيلەردىڭ سەبەپسىز توقتاتا بەرەتىنىنە جيى شاعىمدانادى. Kazinform ءتىلشىسى بۇل ماقالادا ءوڭىر تۋريزمىنىڭ بۇگىنگى احۋالىن زەردەلەپ كوردى.

«تەاتر ىلگىشتەن، تۋريزم دارەتحانادان باستالادى»

شىعىس قازاقستاندا ەل اراسىندا «ەكىنشى شۆەيتساريا» اتانىپ كەتكەن كاتونقاراعاي اۋدانى، 2021-جىلى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆ ەڭبەك دەمالىسىن وتكىزگەن تابيعاتى كوركەم بۇقتىرما سۋ قويماسى، بيىك تاۋلار اراسىندا ورىن تەپكەن مارقاكول كولى جانە باسقا دا دەمالىس ورىندارى بار.

ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسى دەپارتامەنتىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس، وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وبلىسقا كەلگەن تۋريستەر سانى 446,8 مىڭ ادامدى قۇراعان. بۇل كورسەتكىش الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا %4,4 پايىزعا ءوسىپتى. الايدا شقو تۋريزم باسقارماسى وڭىرگە دەمالۋعا كەلەتىندەر سانى بۇدان كوبىرەك دەپ ەسەپتەيدى.

- وبەكتيۆتى باعالاۋلارعا سايكەس، ناقتى تۋريستىك اعىن بۇدان ەداۋىر جوعارى. قازىرگى قولدانىستاعى ەسەپتەۋ ادىستەمەسىن وزگەرتۋ ماسەلەلەرى تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ پىسىقتالىپ جاتىر. وبلىستا 412 ورنالاستىرۋ ورنى جۇمىس ىستەيدى. بۇل كورسەتكىش بويىنشا ءبىز قازاقستاندا ءبىرىنشى ورىندامىز. ولاردىڭ ءبىرجولعى سىيىمدىلىعى 21737 توسەك-ورىندى قۇرايدى. ورنالاستىرۋ نىساندارىنىڭ ءبىر جىلدا كورسەتكەن قىزمەت كولەمى - 9,8 ميلليارد تەڭگە، - دەپ حابارلادى باسقارمادان.

تۋريستەردىڭ كوپ كەلگەنى جاقسى عوي. ءبىراق ولاردىڭ اراسىندا كوڭىلى تولماي كەتكەندەر جوق ەمەس. اسىرەسە ادام مول جينالاتىن كەي جەرلەردە اجەتحانانىڭ جوقتىعى نەمەسە ازدىعى تالايدىڭ نارازىلىعىن تۋعىزادى. ش ق و تۋريزم كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى سىمبات رامازانوۆتىڭ ايتۋىنشا، تەاتر ىلگىشتەن، ال تۋريزم دارەتحانادان باستالادى.

- ءوڭىرىمىز قىتايمەن شەكارالاس بولعاندىقتان سول ەلگە جيى بارىپ تۇرامىن. سونداعى جەمەنەي قالاسىنداعى جول بويىنداعى اجەتحانالاردى العاش كورگەندە تاڭدايىمىزدى قاقتىق. تەك ەر ادامدار كىرەتىن جاقتىڭ وزىنە 60 ادامداي سىيادى. مۇنداي اجەتحانالار ءتىپتى بىزدەگى ساۋدا ۇيلەرىندە دە جوق. ال تۋريستىك نىسانداردا بار بولعاننىڭ وزىندە 1-2 اجەتحانامەن شەكتەلىپ جاتامىز. ونىڭ وزىندە كەيبىرىنىڭ ەسىگى جابىق تۇرادى، - دەيدى ول.

سونداي-اق وبلىسقا كولىكپەن كەلەتىن دەمالۋشىلار پوليتسەيلەردىڭ سەبەپسىز توقتاتا بەرەتىنىنە جيى نارازىلىق ءبىلدىرىپ جاتادى.

- وسى ماسەلەنى تالايدان بەرى كوتەرىپ كەلەمىن. زاڭسىز توقتاتۋ ول ءبىر جاعى. ەكىنشى ماسەلە - وڭىرىمىزگە قىتايدان جول تالعامايتىن كولىكتەرىمەن تۋريستەر كەلەدى. ول جاقتا كولىك تەرەزەلەرىن قاراڭعىلاۋعا رۇقسات ەتىلگەن. ال بىزدە وندايعا تىيىم سالىنعان. سول ءۇشىن دە پوليتسەيلەر توقتاتىپ جاتادى. بۇل تۇيتكىل ءالى شەشىمىن تاپپادى. وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتى، تۋريزم باسقارماسى جانە باسقا دا مۇددەلى ورگاندار جينالىپ، جاز كەزىندە دەمالۋشىلارعا جايلى جاعداي جاساۋدىڭ ءادىس-تاسىلدەرىن قاراسا دەيمىن. ءبىز ءار ءتۋريستى قۇشاق جايا قارسى الىپ، جول كورسەتىپ، سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرىپ جىبەرەك، ونىڭ دا كوڭىل- كۇيى كوتەرىڭكى بولادى، - دەيدى سىمبات رامازانوۆ.

كوپىردىڭ جاعدايى مۇشكىل

جازدا رەكرەاتسيالىق ايماقتارداعى ەكولوگيالىق تۋريزمگە قىزىعاتىندار دا از ەمەس. بۇل قورشاعان ورتاعا مينيمالدى اسەر ەتەتىن ساپارلارعا شىعاتىن دەمالىس ءتۇرى. سونىڭ ىشىندە كوپشىلىك كاتونقاراعاي مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركىن تاڭداپ جاتادى.

الايدا پارك اۋماعىنداعى اق بەرەل وزەنى ارقىلى كوككول سارقىراماسىنا اپاراتىن جاياۋ كوپىر مۇشكىل جاعدايدا. 1938-جىلى سالىنعان بۇل وتكەل 2024-جىلى تاسقىن سۋدان زاقىمدانعان. سونىڭ سالدارىنان التاي تاۋلارىنىڭ ەڭ بيىك شىڭى - مۇزتاۋعا باعىت العان تۋريستەر وزەندى اتپەن كەشىپ نەمەسە كەرىلگەن ارقان ارقىلى وتۋگە ءماجبۇر.

تۋريزم سالاسىندا جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقانىنا ەكى جىلدان اسقان ايان قالىمبەك شىعىس قازاقستانعا كەلۋگە نيەت بىلدىرگەندەردى ءوڭىردىڭ كورىكتى جەرلەرىنە اپارىپ ارالاتىپ ءجۇر. ونىڭ ايتۋىنشا، تۋريزمدى دامىتۋ ءتۇسۋ ءۇشىن اۋەلى قۇزىرلى باسقارما جۇمىسىن جانداندىرۋ قاجەت.

- شىنىن ايتقاندا، تۋريزم باسقارماسىنىڭ جۇمىسى كورىنبەي جاتىر. وبلىستىق تۋريستىك اقپارات ورتالىعىنىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى بەلسەندىلىگىنەن عانا اقپارات الىپ تۇرامىز. كاتونقاراعاي، مارقاكول، سامار، ۇلان اۋداندارى مەن ريددەر قالاسىنىڭ ءارقايسىسى جەكە-جەكە بەلسەندى بولۋى ءتيىس. ەكىنشى، جول جاعدايىن جاقسارتۋ كەرەك. ۇشىنشىدەن، جەرگىلىكتى حالىقتى قوناق كۇتۋگە دايىنداعان ابزال. ولاردىڭ تۋريستەردى قارسى الۋى، ادەپ ساقتاۋى، قوناقجايلىق تانىتۋى جوعارى دەڭگەيدە بولۋى ءتيىس. بيلىك تاراپىنان بۇنىڭ پايدا اكەلەتىنى، وبلىستى، قالا-اۋداندى دامىتاتىنى تۋرالى جان-جاقتى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋى قاجەت، - دەيدى ايان قالىمبەك.

جاڭا اجەتحانالار ورناتىلماق

بۇگىندە وبلىس بويىنشا 36 سانيتارلىق-گيگيەنالىق توراپ بار ەكەن. ولاردىڭ 17 ءسى سۋبسيديالانادى.

- سۋبسيديالاناتىن توراپتاردىڭ ءتيىستى دەڭگەيدە ۇستالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا مونيتورينگ جۇرگىزىلىپ، قاجەتتى شارالار قابىلدانادى. ءبىرىنشى جانە قايتالانعان بۇزۋشىلىقتار انىقتالعان جاعدايدا ەسكەرتۋ بەرىلىپ، ال ءبىر كۇنتىزبەلىك جىل ىشىندە ءۇشىنشى بۇزۋشىلىق تىركەلسە سۋبسيديالاۋدى توقتاتۋ كوزدەلگەن. سونىمەن قاتار سۇرانىسقا يە تۋريستىك باعىتتار بويىنشا قوسىمشا 9 سانيتارلىق-گيگيەنالىق توراپ ورناتۋ ماسەلەسى پىسىقتالۋدا، - دەيدى ش ق و تۋريزم باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەرجان سەمبينوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا، اق بەرەل وزەنى ارقىلى كوككول سارقىراماسىنا اپاراتىن جاياۋ كوپىر رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار ۇلتتىق پارك اۋماعىندا ورنالاسقان. سوعان بايلانىستى ونى رەسپۋبليكالىق بيۋجەت ەسەبىنەن جوندەۋ ماسەلەسى بويىنشا ەكولوگيا مينيسترلىگىنە جانە قارجى مينيسترلىگىنە بىرنەشە رەت ءوتىنىش جولدانعانىمەن، جاۋاپقا سايكەس جوندەۋ جۇرگىزۋ تەك جەرگىلىكتى بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن مۇمكىن ەكەنى كورسەتىلگەن.

- جاعدايدىڭ كۇردەلىلىگى نىساننىڭ قولجەتىمدىلىگى تومەن اۋماقتا ورنالاسۋىمەن بايلانىستى. قۇرىلىس ماتەريالدارىن جەتكىزۋ تەك تىكۇشاقپەن نەمەسە جۇك اربالى كولىكپەن جۇزەگە اسىرىلۋى مۇمكىن. بۇدان بولەك، تۋريستەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا سوقپاقتاردى نىعايتۋ جانە مارشرۋتتى تاڭبالاۋ جۇمىستارى قاجەت. بۇل تۋريستەردىڭ مەملەكەتتىك شەكارانى بايقاۋسىزدا بۇزۋ تاۋەكەلىن بولدىرماۋعا مۇمكىندىك بەرەدى، - دەيدى ە. سەمبينوۆ.

باسقارما مالىمەتىنە سۇيەنسەك، 2030-جىلعا دەيىنگى ستراتەگياعا سايكەس، شىعىس قازاقستاندا تۋريستىك سالانى دامىتۋ ءتورت نەگىزگى كلاستەر شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا، كاتونقاراعاي جانە ۇلكەن نارىن اۋداندارى (ساۋىقتىرۋ جانە ەكولوگيالىق تۋريزم) ، التاي جانە ريددەر قالالارى (تاۋ-شاڭعى جانە بەلسەندى تۋريزم) ، مارقاكول جانە زايسان اۋداندارى (ەكولوگيالىق تۋريزم)، وسكەمەن قالاسى، ۇلان جانە گلۋبوكوە اۋداندارى (جىل بويعى دەمالىس كۇنگى تۋريزم باعىتى رەتىندەگى «قالا-تاۋلار-كولدەر» كلاستەرى).

- 2025-جىلعى جاز كەزىندە مەملەكەتتىك ينسپەكتوردىڭ مونيتورينگتىك تەكسەرۋى بارىسىندا انىقتالعان ەسكەرتۋلەردى جويۋ جانە 2026-جىلعى جازعى ماۋسىمعا دايىندىق شەڭبەرىندە اكىمدىكتەر جاعاجاي ينفراقۇرىلىمىنىڭ دايىندىعىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزدى. ينفراقۇرىلىمنىڭ وزەكتى جاي- كۇيىن باقىلاۋ ماقساتىندا باسقارما تاراپىنان كاتونقاراعاي، التاي، سامار جانە ۇلكەن نارىن اۋداندارى باعىتتارىندا ءموبيلدى توپتاردىڭ كوشپەلى ءىس-شارالارى ۇيىمداستىرىلدى. انىقتالعان ەسكەرتۋلەر مەن ۇسىنىستار قامتىلعان انىقتاما ءتيىستى اكىمدىكتەرگە جولداندى، — دەلىنگەن اقپاراتتا.

ەسكە سالساق، وسىعان دەيىن ەلىمىزدە تۋريزم سالاسىندا 600 مىڭنان استام ادام جۇمىسپەن قامتىلعانى حابارلانعان.