شەتەلدەگى قازاق دياسپوراسىن دا جۇمىسقا تارتامىز: «جاڭا ءسوز» جوباسى
استانا. KAZINFORM - «تەمىرقازىق» قوعامدىق قورى مەن حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامى بىرلەسىپ، قازاق ءتىلىنىڭ قولدانىس اياسىن كەڭەيتىپ، جاڭا قۇبىلىستار مەن زاماناۋي ۇعىمدارعا ۇلتتىق سيپاتتاعى بالاما تابۋدى كوزدەيتىن «جاڭا ءسوز» جوباسىن ىسكە قوستى.
جوبا تۋرالى كەلىسىمگە «تەمىرقازىق» قورىنىڭ ءتوراعاسى ءاليحان بايمەنوۆ پەن حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى راۋان كەنجەحان ۇلى قول قويدى.
جوبانىڭ ماقساتى - قازاق ءتىلىنىڭ لەكسيكالىق قورىنا ۇلتتىق سيپاتتاعى جاڭا سوزدەر مەن سالالىق تەرميندەردىڭ ۇتىمدى بالاماسىن ەنگىزۋ. بۇل باستاما قازىرگى جاھاندانۋ داۋىرىندە ەرەكشە وزەكتى بولىپ وتىر. سەبەبى كۇن سايىن تىلىمىزگە جاڭا تەحنولوگيالار، الەۋمەتتىك قۇبىلىستار مەن تۇرمىستىق زاتتارعا بايلانىستى جاڭا اتاۋلار كىرىپ جاتىر. كوپ جاعدايدا ول سوزدەر مەن ۇعىمداردىڭ قازاقشا بالاماسى تولىق قالىپتاسپاعان. تەرمينكوم بەكىتكەن 140 مىڭنان اسا تەرميننىڭ ءبىر بولىگى حالىق اراسىندا قولدانىسقا ەنبەي قالعانى بەلگىلى. سول سەبەپتى «جاڭا ءسوز» جوباسى سوزدىك قوردى بايىتۋعا، سونىمەن قاتار، حالىقتىڭ ءوز الەۋەتى ارقىلى تىلىمىزگە جاڭا اتاۋلاردى قوسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«جاڭا ءسوز» - ءتىلدىڭ قولدانىس ءورىسىن كەڭەيتىپ، تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋعا ارنالعان جالپى حالىقتىق جوبا. ۇلت ءتىلىنىڭ ومىرشەڭدىگى ونىڭ جاڭا سوزدەر مەن ءتۇرلى قۇبىلىستارعا اتاۋ بەرۋ قابىلەتىنە بايلانىستى. وسى جوبا ارقىلى تەك ءتىل ماماندارى عانا ەمەس، قاراپايىم حالىق تا ءسوز جاساۋ پروتسەسىنە قاتىسىپ، قازاق ءتىلىنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسا الادى.
جوبا til.kz پلاتفورماسىندا وتەدى. مۇندا قولدانۋشى وزگە تىلدەگى ءسوزدىڭ قازاق تىلىندەگى بالاماسىن ىزدەي الادى، ەگەر دايىن نۇسقاسى بولماسا، ءوز ۇسىنىسىن ەنگىزىپ، قوعامدىق تالقىعا شىعارادى. سونىمەن قاتار، قازاق تىلىندە بالاماسى جوق ۇعىمنىڭ سيپاتتاماسىن ءماتىن، فوتو، اۋديو نەمەسە بەينە فورماتىندا جولداپ، جاڭا اتاۋ تابۋعا مۇمكىندىك الادى. ءاربىر ۇسىنىس ساراپتامادان ءوتىپ، كوپشىلىك داۋىس بەرۋ ارقىلى ەڭ قولايلى نۇسقا تاڭدالادى. جەڭىمپازدار ارنايى ماراپاتتالادى.
جوبا بىرنەشە كەزەڭدە جۇزەگە اسادى. الدىمەن جۇمىس توپتارى قۇرىلىپ، پورتالدىڭ تەحنيكالىق مۇمكىندىكتەرى جاساقتالدى. ەندى جاڭا سوزدەردى جيناقتاۋ، بايقاۋ وتكىزۋ، ساراپتاۋ جانە كوپشىلىك تالقىسىنا ۇسىنۋ جالعاسادى. الداعى ۋاقىتتا ارنايى ەكسپەديتسيالار ۇيىمداستىرىلىپ، ايماقتارداعى حالىقتىق ءسوز قولدانىستارى زەرتتەلەدى. شەتەلدەگى قازاق دياسپوراسىن دا وسى جۇمىسقا تارتۋ جوسپارلانىپ وتىر. جينالعان سوزدەر ق ر عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنە قاراستى تەرمينولوگيا كوميسسياسىنىڭ قاراۋىنا جولدانىپ، رەسمي بەكىتىلۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلادى.
جاڭا سوزدەردىڭ اۋدارماسى جۇيەلى، قۇبىلىستىڭ ءمانىن اشۋعا بارىنشا قابىلەتتى، جازۋعا ىڭعايلى بولۋى شارت. بۇل رەتتە مادەنيەت، اقپاراتتىق تەحنولوگيالار، مەديتسينا، ەكونوميكا، قارجى جانە ساۋدا سالالارىنداعى وزگەرىستەر ەسكەرىلەدى. جوبا بارىسىندا كالكاسىز، قازاق ءتىلىنىڭ بايىرعى قورىنان الىنعان اتاۋلارعا باسىمدىق بەرىلەدى. سونداي-اق، تۇركى تىلدەرىمەن سالىستىرمالى زەرتتەۋلەر جاسالىپ، عىلىم ءتىلىن انا تىلىندە دامىتۋ تاجىريبەسى قولدانىلماق.
- ءتىلدىڭ يەسى - حالىق. ەندەشە سوزدىك قوردى مولايتۋدا ۇلتتىڭ ءوز الەۋەتىن تولىق پايدالانۋ - ءومىر مەن زامان تالابى. «جاڭا ءسوز» جوباسى وسى باعىتتاعى باستاما»، - دەدى «تەمىرقازىق» قورىنىڭ ءتوراعاسى ءاليحان بايمەنوۆ.
- ءتىل - ءتىرى ورگانيزم. ول ۇنەمى وزگەرىپ وتىرادى. بۇل تەك قازاق تىلىنە عانا ەمەس، جالپى تىلگە قاتىستى قۇبىلىس. سەبەبى جاھاندانۋ پروتسەسى وتە قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. جاھاندانۋ زامانىندا جاڭا قۇبىلىستارعا قازاقى بالاما تابۋ - سوزدىك قوردى بايىتۋدىڭ جولى. «جاڭا ءسوز» جوباسى وسىعان ۇلەس قوسۋدى كوزدەيدى، - دەدى حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى راۋان كەنجەحان ۇلى.
جاڭا ءسوز، جاڭا ءتىل ورتاسىن قالىپتاستىرۋعا قازاق ءتىلىن بىلەتىن كەز كەلگەن جاناشىر قاتىسا الادى. جوبا تۋرالى تولىق اقپاراتتى «تەمىرقازىق» قوعامدىق قورىنىڭ رەسمي پاراقشالارىنان جانە حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ til.kz پورتالىنان، سونداي-اق الەۋمەتتىك جەلىدەگى qazaq.tili_qogamy پاراقشاسىنان تابۋعا بولادى.
ايتا كەتەيىك، «تەمىرقازىق» قوعامدىق قورى - ۇلتتىق زياتكەرلىك پەن مادەني- اعارتۋ باعىتىنداعى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋشى ۇيىم. ۇلتتىق الەۋەت پەن بىرەگەيلىكتى دامىتۋ جانە ساقتاۋعا ارنالعان ءتۇرلى ءىس-شارالار ۇيىمداستىرۋمەن اينالىسادى.
حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامى - 35 جىلدىق تاريحى بار ەلىمىزدەگى ىرگەلى قوعامدىق ۇيىمداردىڭ ءبىرى. قازاق تىلىندەگى مازمۇن قورىن ارتتىرۋ، ءبىلىم جۇيەسىنە ادىستەمەلىك قولداۋ كورسەتۋ، ءتىلدى دامىتۋدا IT- شەشىمدەردى ۇتىمدى قولدانۋ باعىتتارىنداعى جوبالار مەن ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرادى. 2024 -جىلى حالىقارالىق، رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق دەڭگەيدە 30-دان اسا شارا وتكىزدى.
