ءار اعزانىڭ ارتىندا - ءبىر تاعدىر: ترانسپلانتاسيا جۇيەسى قالاي جۇمىس ىستەيدى

انارعا ءومىر سىيلاعان ترانسپلانتاتسيا

ءتورت جىل بۇرىن انار دا ءدال وسى كەزەكتە تۇرعان ەدى.

— وسىدان ءتورت جىل بۇرىن بۇيرەگىمە ترانسپلانتاتسيا جاسالماعاندا، قازىر سىزبەن سويلەسىپ وتىرماس ەدىم، — دەپ باستادى اڭگىمەسىن انار شايمەرگەنوۆا.

ونىڭ دەنساۋلىعى بالا كەزىنەن سىر بەرە باستاعان. انگينا اسقىنىپ، مۇنىڭ سالدارى بۇيرەگىنە اسەر ەتكەن. جاسوسپىرىم شاعىندا دارىگەرلەر بولاشاقتا بۇيرەك ترانسپلانتاتسياسى قاجەت بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرتەدى. ءسويتىپ جىلدار وتە كەلە ەكى بۇيرەگى دە ىستەن شىعىپ، گەمودياليزگە تاۋەلدى بولادى. سودان كەيىن ءتورت جىل بويى دونورلىق اعزا كەزەگىن كۇتەدى.

— كۇتۋ وڭاي ەمەس. دارىگەرلەر دە تەزىرەك وتا جاساۋ قاجەتتىگىن ايتىپ ءجۇردى. الايدا دونور تابىلماي، ءبىراز ءجۇرىپ قالدىق. راسىندا دا سول كەزدەرى ءولىپ قالۋىم ابدەن مۇمكىن ەدى. ءبىراق ءتورت جىلدان كەيىن مايىتتىك دونور تابىلىپ، امان قالدىم. ول كەزدە قىزىم 7 جاستا، 1 سىنىپقا ەندى بارعان. قىزىمدى قاتتى ۋايىمدادىم، ول مەنەن باسقا كىمگە كەرەك؟ ءسويتىپ دارىگەرلەردىڭ بارلىق ايتقانىن ىستەۋگە تىرىستىم، قاجەت ەمنىڭ ءبارىن ۋاقىتىلى الدىم. سول كەزدە بۇيرەگىمدى اۋىستىرماعاندا، سىزبەن سويلەسىپ وتىرماس پا ەدىم، كىم بىلگەن، — دەدى انار جىميىپ.

2022 -جىلى انارعا مايىتتىك دونوردىڭ بۇيرەگى ترانسپلانتاتسيالاندى. وسىدان كەيىن ول گەمودياليزگە تاۋەلدىلىكتەن قۇتىلىپ، قالىپتى ومىرىنە قايتا ورالدى. بۇگىندە قىزىن تاربيەلەپ، جۇمىس ىستەپ ءجۇر. ونىمەن قوسا الەۋمەتتىك جەلىدە دونورلىق تاقىرىبىن تۇراقتى تۇردە كوتەرىپ، ءوز تاجىريبەسى ارقىلى قوعامنىڭ دونورلىققا قاتىستى كوزقاراسىن وزگەرتۋگە كۇش سالىپ كەلەدى.

— پاتسيەنتتىڭ ءوز اۋزىنان ەستىگەندە ادامدار كوبىرەك سەنەدى. سوندىقتان باسىمنان وتكەننىڭ ءبارىن اشىق ايتام. بىزدە ترانسپلانتاتسيانى وتە جوعارى دەڭگەيدە جاسايدى. دارىگەر دە، قۇرال- جابدىق تا جەتكىلىكتى. ءبىراق ءبىر ماسەلە بار — دونور جەتىسپەيدى. سوندىقتان ادامدارعا دونورلىق تۋرالى دۇرىس اقپارات جەتكىزۋ كەرەك، — دەيدى ول.

انار شايمەرگەنوۆانىڭ سوزىنشە، دونورلىق تۋرالى اقپاراتتىڭ كوبىرەك جازىلۋى، كوبىرەك تارالۋى قوعامداعى كوپتەگەن كۇماندى سەيىلتۋگە كومەكتەسەدى.

— ءبىز ادامدارعا تەك دۇرىس اقپارات جەتكەنىن قالايمىز. كوپشىلىك دونورلىققا قاتىستى ءتۇرلى الىپقاشپا اڭگىمەلەرگە سەنەدى. ال شىن مانىندە ءبارى اشىق ءارى قاتاڭ باقىلاۋمەن جۇرگىزىلەدى. ءبىر ترانسپلانتاتسيانىڭ وزىنە جۇزدەن استام مامان قاتىسادى. قازاقستاندا وعان قاجەتتى مۇمكىندىك تە، تاجىريبە دە بار. سوندىقتان ادامدار بۇل ماسەلەنى ناقتى اقپاراتقا سۇيەنىپ باعالاسا دەيمىن. ءال وزىمنىڭ جاعدايىما كەلسەم، دەنساۋلىعىم جامان ەمەس، ەڭ باستىسى — ءتىرىمىن، — دەپ اياقتادى ءسوزىن.

وپەراتسيانىڭ 83 پايىزى ءتىرى دونوردان جاسالعان

ترانسپلانتاتسيانى جانە جوعارى تەحنولوگيالىق مەديتسينالىق قىزمەتتەردى ۇيلەستىرۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق ورتالىقتىڭ مالىمەتىنشە، وتكەن جىلى كۇتۋ تىزىمىندەگى 354 پاتسيەنت قايتىس بولىپ، وسىعان بايلانىستى تىزىمنەن شىعارىلعان. ال بيىلعى التى ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تاعى 154 پاتسيەنت كوز جۇمعان.

مامانداردىڭ ايتۋىنشا، مۇنداي جاعدايدىڭ باستى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى — مايىتتىك دونورلاردىڭ ازدىعى. سونىڭ سالدارىنان كوپتەگەن پاتسيەنت وزىنە سايكەس كەلەتىن اعزانى جىلداپ كۇتەدى. بۇگىندە قازاقستاندا جاسالعان ترانسپلانتاتسيالاردىڭ باسىم بولىگى ءتىرى دونورلاردىڭ كومەگىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. ال مايىتتىك دونورلاردىڭ ۇلەسى نەبارى 17 پايىزدى قۇرايدى.

— قازاقستاندا 2012 -جىلدان بەرى جاسالعان 3270 اعزا ترانسپلانتاتسياسىنىڭ 2678- ءى نەمەسە 83 پايىزى ءتىرى دونوردان، 545- ءى نەمەسە 17 پايىزى مايىتتىك دونوردان الىنعان اعزالار ارقىلى جۇرگىزىلدى. بۇيرەك ترانسپلانتاتسياسىنىڭ 239-ى، باۋىر ترانسپلانتاتسياسىنىڭ 84- ءى مايىتتىك دونورلاردىڭ كومەگىمەن جۇزەگە اسىرىلدى، — دەدى ترانسپلانتاتسيانى جانە جوعارى تەحنولوگيالىق مەديتسينالىق قىزمەتتەردى ۇيلەستىرۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق ورتالىقتىڭ ديرەكتورى ايدار سيتكازينوۆ.

2024 -جىلى 260, 2025 -جىلى 310 ترانسپلانتاتسيا جاسالعان. ال 2026 -جىلدىڭ 6 ايىنداعى كورسەتكىش بويىنشا، 151 وپەراتسيانى قۇراعان.

سونداي-اق ورتالىق مالىمەتىنشە، اعزالارى ترانسپلانتاتسياعا الىنعان قايتىس بولعان دونورلار سانى 2024 -جىلعى 6-دان 2025 -جىلى 18-گە دەيىن وسكەن.

قازاقستانداعى ترانسپلانتاتسيا تاريحى

وسى تۇستا، قازاقستانداعى ترانسپلانتاتسيا تاريحىنا كوز جۇگىرتسەك، ونىڭ تاريحى ارىدەن باستالاتىنىن بايقايمىز. ەلىمىزدە العاشقى بۇيرەك ترانسپلانتاتسياسى 1979 -جىلى جاسالعان. 1991 -جىلى بالاعا العاش رەت بۇيرەك اۋىستىرىلدى.

ال 2012 -جىلى مايىتتىك دونوردان جۇرەك، 2013 -جىلى باۋىر ترانسپلانتاتسياسى جاسالىپ، سول جىلى ءبىر دونوردان بىرنەشە اعزانى الۋ تاجىريبەسى باستالدى.

وسىلايشا، قازاقستاندا زاماناۋي ترانسپلانتاتسيا سالاسى جولعا قويىلعان 2012 -جىلدان بەرى 3270 اعزا ترانسپلانتاتسياسى جاسالدى.

— ەلىمىزدە سوڭعى ۇلگىدەگى ترانسپلانتاتسيا جولعا قويىلعاننان بەرى 3270 اعزا ترانسپلانتاتسياسى جاسالدى. ونىڭ ىشىندە 2413 بۇيرەك، 636 باۋىر، 118 جۇرەك، 28 وكپە، 73 كوزدىڭ قاساڭ قابىعى جانە 2 ۇيقى بەزى ترانسپلانتاتسياسى بار، — دەيدى ايدار سيتكازينوۆ.

ترانسپلانتاتسيا جۇمىسى قالاي ۇيىمداستىرىلادى

جالپى ترانسپلانتاتسيا — تەك بىرنەشە ساعاتقا سوزىلاتىن وپەراتسيا ەمەس. ونىڭ الدىندا دونوردى انىقتاۋدان باستاپ اعزانى جەتكىزۋگە دەيىنگى كوپتەگەن كەزەڭنەن تۇراتىن، سىرت كوزگە بايقالا بەرمەيتىن ۇلكەن جۇمىس جۇرەدى. «University Medical Center» كورپوراتيۆتىك قورى مەديتسينالىق جانە رەتتەۋشى ماسەلەلەر دەپارتامەنتىنىڭ باس مەنەدجەرى، ترانسپلانتاتسيا جونىندەگى ۇيلەستىرۋشى ساۋلە شايسۇلتانوۆانىڭ ايتۋىنشا، ترانسپلانتاتسيا — ونداعان ماماننىڭ بىرلەسكەن جۇمىسىن قاجەت ەتەتىن كۇردەلى پروتسەسس. دونور انىقتالعان ساتتەن باستاپ بارلىق كەزەڭدى ترانسپلانتاتسيا جونىندەگى ۇيلەستىرۋشىلەر ۇيىمداستىرادى.

— الدىمەن دونورلىق ستاتسيوناردا پاتسيەنتكە مي ءولىمى دياگنوزى قويىلادى. كەيىن ازاماتتىڭ eGov پورتالىندا مايىتتىك دونورلىققا قاتىستى ۇستانىمى تەكسەرىلەدى. ەگەر كەلىسىمى نە باس تارتۋى تىركەلمەسە، دونوردىڭ تۋىستارىمەن سويلەسىپ، ولاردىڭ كەلىسىمى الىنادى. ودان كەيىن اقپارات ترانسپلانتاتسيا ورتالىقتارىنا جولدانىپ، ماماندار دونور اعزالارىنىڭ جارامدىلىعىن باعالايدى، قوسىمشا زەرتحانالىق تەكسەرۋلەر جۇرگىزەدى. اعزالار ترانسپلانتاتسياعا جارامدى دەپ تانىلعاننان كەيىن عانا حيرۋرگيالىق بريگادا دونورلىق ستاتسيونارعا بارىپ، ولاردى الىپ، رەتسيپيەنتكە جەتكىزۋدى ۇيىمداستىرادى، — دەدى ول.

ونىڭ ايتۋىنشا، دونورلار ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن وڭىرىندە بولۋى مۇمكىن. سوندىقتان ۇيلەستىرۋشىلەر اعزالاردى وڭىرلەر اراسىندا تاسىمالداۋ جۇمىستارىن دا ۇيىمداستىرادى. بۇل رەتتە ءار اعزانىڭ اعزادان تىس ساقتالۋ ۋاقىتى قاتاڭ ەسكەرىلەدى.

— مىسالى، دونورلىق جۇرەك ءتورت ساعات ىشىندە رەتسيپيەنتكە ترانسپلانتاتسيالانۋى ءتيىس. وسى ماسەلەنى رەتتەۋ ءۇشىن قازاقستاندىق دارىگەرلەر دونورلىق اعزالاردى الىس قاشىقتىققا تاسىمالداۋعا ارنالعان جاڭا جۇيەنى ازىرلەپ جاتىر. قازىر ول كلينيكاعا دەيىنگى زەرتتەۋ كەزەڭىنەن ءوتۋ ۇستىندە، — دەدى ترانسپلانتاتسيا جونىندەگى ۇيلەستىرۋشى.

ال ازىرگە قازاقستاندىق دارىگەرلەر دونورلىق اعزانى وڭىرلەر اراسىندا تاسىمالداۋدى امەريكاندىق جۇيە ارقىلى جۇزەگە اسىرىپ وتىر. سپيكەردىڭ سوزىنشە، ونىڭ باعاسى قىمبات. سوندىقتان دا دارىگەرلەر وتاندىق جۇيەنى ازىرلەۋدى قولعا العان.

— بولاشاقتا وسى تەحنولوگيانىڭ ارقاسىندا دونورلىق اعزالاردى اناعۇرلىم ۇزاق ۋاقىت ساقتاپ، ۇزاق قاشىقتىققا جەتكىزۋ مۇمكىندىگى ارتادى. بۇل ەلىمىزدىڭ ءارتۇرلى وڭىرلەرىندە ترانسپلانتاتسيانى ۇيىمداستىرۋعا قوسىمشا مۇمكىندىك بەرەدى، — دەدى ساۋلە شايسۇلتانوۆا.

ترانسپلانتاتسيا ينفراقۇرىلىمى قالاي دامىپ جاتىر

ترانسپلانتاتسيانى جانە جوعارى تەحنولوگيالىق مەديتسينالىق قىزمەتتەردى ۇيلەستىرۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق ورتالىعىنىڭ مالىمەتىنشە، 2024 -جىلى ەلدە 7 ترانسپلانتاتسيا ورتالىعى جۇمىس ىستەسە، 2026 -جىلى ولاردىڭ سانى 11-گە جەتكەن. قازىرگى جۇيەگە 40-تان استام دونورلىق ۇيىم، 5 HLA- زەرتحانا، سانيتاريالىق اۆياتسيا قىزمەتى، 3 رەسپۋبليكالىق، 20 وڭىرلىك جانە 30 ستاتسيونارلىق ترانسپلانت- ۇيلەستىرۋشى كىرەدى.

مامانداردىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى تاڭدا ترانسپلانتاتسيا ورتالىقتارى تەك استانا مەن الماتىدا عانا ەمەس، وڭىرلەردە دە نىسانداردى دامىتۋ قولعا الىنعان.

— ماسەلەن، قىزىلوردادا بۇل باعىت بەلسەندى دامىپ جاتىر. شىمكەنتتە ەكى ترانسپلانتاتسيا ورتالىعى بار. تۇركىستان وبلىستىق اۋرۋحاناسى دا وسى باعىتتا جۇمىس ىستەيدى. الماتىدا قالالىق كارديوحيرۋرگيا ورتالىعى مەن كارديولوگيا جانە ىشكى اۋرۋلار ينستيتۋتىندا جۇرەك ترانسپلانتاتسياسى جاسالا باستادى. سوندىقتان ترانسپلانتاتسيا ورتالىقتارىنىڭ سانى ارتىپ كەلەدى، — دەدى ايدار سيتكازينوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى ماقسات — دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن وڭىرلىك كلاستەرلەر قۇرۋ.

— الداعى ۋاقىتتا وڭىرلىك كلاستەرلەر قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىر. سوعان سايكەس سەمەي شىعىس وڭىرىنە، اقتوبە باتىس وڭىرىنە قىزمەت كورسەتەتىن ورتالىقتارعا اينالماق، — دەدى ول.

دونورلىققا قاتىستى شەشىمدى eGov ارقىلى تىركەۋگە بولادى

قازاقستان زاڭناماسىنا سايكەس، ازاماتتار قايتىس بولعاننان كەيىن اعزالارىن الۋعا كەلىسەتىنىن نەمەسە قارسى ەكەنىن الدىن الا تىركەي الادى. مۇنى ەمحاناعا تىكەلەي بارىپ نەمەسە ەلەكتروندى ۇكىمەت پورتالى ارقىلى جاساۋعا بولادى.

— مايىتتىك دونور رەتىندە 18 جاستان اسقان، مي قىزمەتىنىڭ ءولىمى دياگنوزى قويىلعان ادام عانا قاراستىرىلادى. الايدا ادام ءتىرى كەزىندە نەمەسە ول قايتىس بولعاننان كەيىن جاقىن تۋىستارى اعزالاردى الۋعا قارسى ەكەنىن بىلدىرسە، ترانسپلانتاتسيا جاساۋعا رۇقسات بەرىلمەيدى، — دەدى ايدار سيتكازينوۆ.

eGov مالىمەتتەرى بويىنشا، دونورلىققا قاتىستى شەشىمىن تىركەگەندەر سانى جىل سايىن ءوسىپ كەلەدى. ونىڭ ىشىندە قايتىس بولعاننان كەيىن دونور بولۋعا كەلىسىم بەرگەندەر سانى دا ايتارلىقتار ارتقا. ماسەلەن، 2023 -جىلى 4991 ادام بولسا، 2026 -جىلى كەلىسىم بەرگەندەر سانى 16109-عا جەتكەن.

شەتەلدىك تاجىريبە ەنگىزىلىپ جاتىر

قازاقستان دونورلىق جانە ترانسپلانتاتسيا جۇيەسىن دامىتۋ ءۇشىن يسپانيا، بەلارۋس جانە تۇركيامەن مەموراندۋمدار جاساسقان. يسپانيامەن بىرگە قان اينالىمى توقتاعاننان كەيىنگى دونورلىق تەحنولوگياسىن ەنگىزۋ، بەلارۋسپەن قازاقستاندىق مامانداردى وقىتۋ كوزدەلگەن.

— سونداي- اق شۆەيتساريا، وڭتۇستىك كورەيا، كاتار جانە بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىمەن ىنتىماقتاستىقتى جالعاستىرۋ جونىندە ۋاعدالاستىق بار. قازاقستاندىق ترانسپلانت- ۇيلەستىرۋشىلەر، حيرۋرگتەر مەن وفتالمولوگتار شەتەلدىك ورتالىقتاردا ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ جاتىر، — دەدى ترانسپلانتاتسيانى جانە جوعارى تەحنولوگيالىق مەديتسينالىق قىزمەتتەردى ۇيلەستىرۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق ورتالىعىنىڭ باسشىسى.

حالىقتىڭ سەنىمىن ارتتىرۋعا باسىمدىق بەرىلىپ وتىر

ترانسپلانتاتسيا سالاسىن دامىتۋ تەك مەديتسينالىق ينفراقۇرىلىممەن شەكتەلمەيدى. ورتالىق حالىققا مايىتتىك دونورلىقتىڭ ءتارتىبىن ءتۇسىندىرۋ، جۇيەنىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋ جانە قوعامنىڭ سەنىمىن قالىپتاستىرۋ باعىتىندا دا جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر.

— وسى ماقساتتا دەرەكتى فيلم، الەۋمەتتىك جانە انيماتسيالىق بەينەروليكتەر ازىرلەندى. ءدىني باسقارما وكىلدەرىمەن كەزدەسۋلەر وتكىزىلىپ، مايىتتىك دونورلىقتىڭ ءدىني قىرلارى دا تالقىلاندى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى ءۇشىن ارنايى لەكسيالار ۇيىمداستىرىلىپ، جوعارى وقۋ ورىندارىندا ستۋدەنتتەرمەن كەزدەسۋلەر وتكىزىلدى، — دەدى ايدار سيتكازينوۆ.

سونىمەن قاتار «ءومىر سىيى»، «ءومىر تىنىسى»، «سەنىم» جانە «نوۆوە دىحانيە» قوعامدىق ۇيىمدارىمەن ىنتىماقتاستىق ورناتىلعان. وڭىرلەردە ترانسپلانتاتسيا ماسەلەلەرىنە ارنالعان قوعامدىق كەڭەستەردىڭ وتىرىستارى ءوتىپ تۇرادى.

اۆتورلار

نازەركە سۇيىندىك