عالىمدار التىن وردا داۋىرىنە تيەسىلى جاڭا ەسكەرتكىشتەردى زەرتتەپ جاتىر

بۇل تۋرالى عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى ءمالىم ەتتى.

التىن وردا ءداۋىرىنىڭ جاڭا ارحەولوگيالىق ولجالارى عىلىمي اينالىمعا ەنگىزىلىپ جاتىر

مارعۇلان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى مەن ستۋدەنتتەرى التىن وردا داۋىرىنە جاتاتىن ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەردى ىزدەستىرۋ جانە زەرتتەۋ ماقساتىنداعى عىلىمي ەكسپەديتسيا جۇمىسىن جالعاستىرادى. ەكسپەديتسيا باعىتى ەرتىستىڭ سول جاعالاۋىن، قىزىلقاق كولىن، ولەڭتى، شىدەرتى جانە سىلەتى وزەندەرىنىڭ اڭعارلارىن قامتىپ، پاۆلودار، سولتۇستىك قازاقستان جانە اقمولا وبلىستارىنىڭ اۋماعى ارقىلى وتەدى.

زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن ماڭىزدى نىسانداردىڭ ءبىرى - جانتاي قونىسى. قازبا جۇمىستارىنىڭ باستاپقى كەزەڭىندە-اق ارحەولوگتار بۇل جەردە ءىرى ساۋلەت قۇرىلىسىنىڭ بولعانىن ايعاقتايتىن بەلگىلەردى انىقتادى. مۇنى كەيىنگى تاريحي كەزەڭدەرگە ءتان ەمەس كۇيدىرىلگەن كىرپىشتەردىڭ كوپتەپ تابىلۋى، سونداي-اق اۋماقتى زاماناۋي ليدار تەحنولوگياسى مەن گەورادار ارقىلى سكانەرلەۋ ناتيجەلەرى دالەل بولدى.

- كەيىنگى زەرتتەۋلەر تابىلعان كىرپىشتەردىڭ كولەمى 25×25 سانتيمەتر ەكەنىن جانە ولاردىڭ «التىن وردا ستاندارتىنا» سايكەس كەلەتىنىن كورسەتتى. ءدال وسىنداي قۇرىلىس ماتەريالى التىن وردا داۋىرىندە ساراي، مەشىت، كەسەنە جانە باسقا دا مونۋمەنتالدى ساۋلەت نىساندارىن تۇرعىزۋدا كەڭىنەن پايدالانىلعان، - دەپ حابارلادى ۆەدومستۆودان.

قازبا جۇمىستارى بارىسىندا ارحەولوگتار جەرلەۋ ورىندارىنىڭ ىزدەرىن جانە سازدى ەرىتىندىمەن قالانعان ورتاعاسىرلىق قابىرعا قالدىقتارىن انىقتادى. الدىن الا جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەسىنە سايكەس جانتاي قونىسىنداعى ساۋلەت كەشەنىنىڭ قيراندىلارى XIV-XV عاسىرلارعا جاتاتىن دالا اقسۇيەكتەرىنىڭ كەسەنەسى بولۋى مۇمكىن. ول التىن وردا كەزەڭى مەن قازاق حاندىعىنىڭ قالىپتاسۋ داۋىرىنە ءتان ساۋلەت ەسكەرتكىشتەرىنىڭ قاتارىنا جاتادى. سونىمەن قاتار كەسەنە ماڭىنان سول كەزەڭگە تيەسىلى اۋقىمدى قورىم دا انىقتالدى. ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتىڭ بارلىق ارشىلعان بولىكتەرى مۇقيات تىركەلىپ، روبوتتاندىرىلعان گەوسكانەردىڭ كومەگىمەن ءۇش ولشەمدى سيفرلىق مودەلگە اينالدىرىلدى. بولاشاقتا بۇل سيفرلىق كوشىرمە ارحەولوگيالىق نىساندى ساقتاپ قانا قويماي، جوعالعان ساۋلەت ەسكەرتكىشىن ءۇش ولشەمدى ۇلگىدە قايتا قالپىنا كەلتىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

ستۋدەنتتەردىڭ وندىرىستىك تاجىريبەسىنىڭ جەتەكشىسى اسقار ءابىلدين بۇل ەكسپەديتسيانىڭ التىن وردا ءداۋىرىن تەرەڭىرەك زەردەلەۋگە، ارحەولوگيالىق زەرتتەۋلەرگە تىكەلەي قاتىسۋ ارقىلى تاجىريبە جيناقتاۋعا جانە قازاقستان تاريحىنىڭ تىڭ بەتتەرىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتتى.

- قازبا جۇمىستارى بارىسىندا كيىمگە تاعىلعان مەتالل اشەكەيلەر مەن مونشاقتار جيىنتىعى تابىلدى. مەتال بۇيىمدارعا جۇرگىزىلگەن رەنتگەن-فلۋورەستسەنتتىك جەدەل تالداۋ ولاردىڭ قۇرامىندا قورعاسىن مەن قالايى مولشەرى جوعارى قولا قورىتپاسىنان جاسالعان. ارحەولوگ ەلەنا تۋشيەۆانىڭ پىكىرىنشە، بۇل التىن وردا داۋىرىندە ەرتىس وڭىرىندەگى مەتاللۋرگيا ءىسىنىڭ جوعارى دەڭگەيدە دامىعانىن دالەلدەيدى، - دەلىنگەن حابارلامادا.

مونشاقتار جيىنتىعىن زەرتتەۋ ناتيجەلەرى دە ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تۋدىردى. تالداۋ ولاردىڭ بارلىعىنىڭ سىرتتان اكەلىنگەنىن كورسەتتى. بۇل ورتا عاسىرلاردا ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ ەۋرازيانىڭ شالعاي ايماقتارىمەن تىعىز ەكونوميكالىق جانە مادەني بايلانىس ورناتقانىن كورسەتەدى.

تابىلعان جادىگەرلەردىڭ قاتارىندا تابيعي تارالۋ ايماعى ءۇندى مۇحيتى سانالاتىن كاۋري باقالشاعى دا بار. بيوارحەولوگ ناتاليا ميللەردىڭ پىكىرىنشە، بۇل - ۇلى دالانى عاسىرلار بۇرىن وڭتۇستىك ازيا وركەنيەتتەرىمەن بايلانىستىرعان ۇزاق ساۋدا جولدارىنىڭ بولعانىن دالەلدەيتىن تاعى ءبىر ماڭىزدى ايعاق.

ەكسپەديتسيا جەتەكشىسى، مارعۇلان ۋنيۆەرسيتەتى ارحەولوگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى تيمۋر سماعۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا، بۇل ولجالار ءوڭىردىڭ تاريحي دامۋى تۋرالى تۇسىنىكتى تولىقتىرا ءتۇسىپ، التىن وردا ءداۋىرىنىڭ مادەني مۇراسىن زەرتتەۋگە جاڭا مۇمكىندىكتەر اشىپ وتىر.

بۇعان دەيىن ماڭعىستاۋدا ريم داۋىرىمەن بايلانىستى كونە قالا تابىلعانىن جازدىق.

جەنت قالاسىندا التىن وردانىڭ تەڭگە سارايى جۇمىس ىستەگەن.