بەس ايماقتىڭ «ارىستانى» بولعان قوجاقاپان بالۋان

1929 -جىلى ءىنىسى سەيتجاعىپارمەن بىرگە مال وتارلاتىپ ءجۇرىپ، قازىرگى بايان-ولگەي ايماعىنىڭ بۇلعىن اۋىلىنىڭ جەرىنەن ەلىنە قايتا الماي، موڭعول اسكەرىنىڭ بوگەتىمەن وسى جەردە تۇراقتاپ قالادى. 1938~1940 -جىلدارى قۇجىرتى اۋىلىنىڭ اكىمى بولعان. 1932 -جىلى قۇجىرتى اۋىلىنداعى موڭعوليانىڭ تاۋەلسىزدىك مەرەكەسىندە كۇرەسكە ءتۇسىپ جەڭىمپاز بولدى. 1933 -جىلى بايتىك اسكەري بەكەتىنىڭ وباعا تابىنۋ تويى مەن 1934 -جىلى بايتىك، قاپتىق اسكەري بەكەتتەرىنىڭ بىرىككەن تويىندا دا كۇرەستەن جەڭىمپاز بولدى.

1935 -جىلى قوبدا ايماعىنىڭ موڭعوليانىڭ تاۋەلسىزدىك مەرەكەسىندە جەڭىمپاز بولىپ «ايماق ارىستانى» اتانادى. 1936 -جىلى ۋۆس ايماعىنىڭ موڭعوليانىڭ تاۋەلسىزدىك مەرەكەسىندەگى كۇرەستە، 1937 -جىلى قوبدا ايماعىنىڭ موڭعوليانىڭ تاۋەلسىزدىك مەرەكەسىندە قارسىلاستارىن تاس-تالقان قىلادى.

سونىمەن، 1941 -جىلدىڭ ءساتى جەتەدى. قوجاقاپان ءوزى ارمانداعان 1024 بالۋان تاڭدالعان موڭعوليا تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق تويىنداعى الامان ارىسقا تۇسەمىن دەپ جۇرگەندە، وعان قاستاندىق جاسالىپ، «ەلدى التاي اسىرىپ قاشۋعا ۇيىمداستىرعان» دەگەن جالامەن قوبدا تۇرمەسىنە اپارىپ ازاپتاپ، ارتىنشا 10 جىلعا سوتتاپ جىبەرەدى. 2 جىلدان سوڭ سەلەڭگى ايماعىنىڭ ءزۇۇنحاراا ەڭبەكپەن وزگەرتۋ مايدانىنا جىبەرىلەدى. ول جەردە باسقالاردان جۇمىستى ءۇش ەسە ارتىق ىستەپ، كۇنىنە 600 كىرپىش تاسىپ تاڭعالدىرادى. بۇل تۇرمەدە زاڭگەر بولىپ ىستەيتىن، كەزىندە ۋۆس ايماعىنداعى كۇرەستە قوجاقاپاننان جىعىلىپ ەكىنشى ورىن العان ناساگ بالۋان ونى جەڭىل جۇمىسقا اۋىستىرىپ الادى.

1946 -جىلى جازاسىن وتەپ جۇرسە دە، ناساگتىڭ كومەگىمەن سەلەڭگى ايماعىنىڭ موڭعوليانىڭ تاۋەلسىزدىك مەرەكەسىندە بايان-ولگەيدىڭ جولاۋشىسى رەتىندە كۇرەسىپ، ايماقتىڭ «مەملەكەتتىك لاشىنى» بولعان بالۋانى ميشيگدورجدى جىعىپ، سەلەڭگى ايماعىنىڭ «ايماق ارىستانى» اتانادى. 1948 -جىلى تۇرمەدەن بوساپ، وسى جىلعى بايان-ولگەي ايماعىنىڭ موڭعوليانىڭ تاۋەلسىزدىك مەرەكەسىندە جەڭىمپاز بولدى. وسى جولى 12 جىل بۇرىن وزىنەن ۋۆس ايماعىنىڭ تويىندا جىعىلىپ، ەسە قايتارۋعا كەلگەن «مەملەكەت لاشىنى» سەدەنبالجيردى قايتا جىعادى. 1949 -جىلى قوجاقاپان بالۋان تاعى دا بايان-ولگەي ايماعىنىڭ «ايماق ارىستانى» اتانادى.

1950 -جىلى ءوزى ارمانداعان 512 بالۋان تاڭدالعان موڭعوليا تاۋەلسىزدىگىنىڭ ۇلانباتىردا وتكەن 29 جىلدىق تويىنا 17 كۇن جول ءجۇرىپ بارىپ كۇرەسىپ، التىنشى كەزەك ايقاستا «مەملەكەت ارىستانى» بولعان سامداننان جىعىلىپ، «مەملەكەت لاشىنى» اتاعىمەن قايتادى.

قوجاقاپان ارمانداعان تاعى ءبىر الاماندا، 1951 -جىلعى موڭعوليا تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىق سالتاناتتى تويىنىڭ 1024 بالۋان تاڭدالعان دۇبىرىنە كىرىسىپ، 7 كەزەك ايقاسىپ، ءوزى سياقتى «مەملەكەت لاشىنى» بولعان بالۋاننان ەكەۋىن تىزە بۇكىتىرىپ، «مەملەكەت ءپىلى» بولعان لۋۆسان قاتارلى ەكى بالۋاندى جىعىپ، ايتۋلى 16 بالۋاننىڭ قاتارىنا ەنىپ، «مەملەكەت لاشىنى» دەگەن اتاعىمەن قايتادى.

قايتىپ كەلە جاتىپ، ارحانگاي ايماعىنىڭ موڭعوليا تاۋەلسىزدى تويىندا كۇرەسىپ، جەڭىمپاز بولىپ، بۇل جەردىڭ «ايماق ارىستانى» اتانادى. ءسويتىپ، قوجاقاپان بالۋان بەس بىردەي ايماقتىڭ «ايماق ارىستانى» بولعان جالعىز بالۋان سانالادى.

ول 5 جىلدان كەيىن تاعى ءبىر مارتە بايان-ولگەي ايماعىنىڭ «ايماق ارىستانى» بولىپ، 1966 -جىلى 52 جاسىنىڭ وزىندە بايان-ولگەي ايماعىنىڭ تاعى ءبىر مارتە «ايماق ارىستانى» بولعان قايتپاس كۇش يەسى.

1974 -جىلى بايان- ولگەي ايماعىندا ونىڭ 60 جاستىق مەرەيتويىنا وراي كۇرەستەن چەمپيونات وتەدى. سول جولى ءوزىنىڭ «مەملەكەت لاشىنى» ەكەنىن دالەلدەپ الىستان كەلگەن ەكى الىپتىڭ ءبىرىن جىقتى.

كوكبورى مۇباراك قيزات ۇلى