بايگە، جامبى اتۋ، كوكپار - قازاقتىڭ سپورتى الەمدىك ارەنادا مويىندالا باستادى
استانا. KAZINFORM - ناۋرىز - تابيعاتتىڭ عانا ەمەس، ۇلتتىق رۋحتىڭ دا تۇلەيتىن شاعى. قازاق حالقى ءۇشىن جىلقى ەردىڭ قاناتى، ەركىندىكتىڭ نىشانى جانە تاريحتىڭ ءتىرى كۋاگەرى. بۇگىندە ەلىمىزدە ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى جاڭا قارقىنمەن دامىپ، كاسىبي دەڭگەيگە كوتەرىلىپ وتىر. بابالار اماناتى مەن زاماناۋي سپورتتىق تەحنولوگيالار توعىسقان تۇستا، وتاندىق ات سپورتىنىڭ بۇگىنگى بەينەسى قانداي بولماق؟ ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى قارساڭىندا سالا مايتالماندارىمەن تىلدەسىپ، تۇلپار باپتاۋدىڭ قۇپياسى مەن شاباندوز كاسىبيلىگىنىڭ قىر- سىرىنا ۇڭىلدىك.
ەۋروپا تورىندەگى قازاق شاباندوزى: قازاقتىڭ بايگەسىنە نەجەتپەيدى؟
ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىندە دالا ءتوسىن دۇبىرگە بولەيتىن بايگەنىڭ ورنى بولەك. قازاق ءۇشىن ات - ەردىڭ نامىسى. بۇگىندە بايگە تەك اۋىلدىڭ دۋمانى ەمەس، الەمدىك ارەنادا قازاقتىڭ اتىن شىعاراتىن ۇلكەن يندۋسترياعا اينالىپ كەلەدى. وسى ورايدا گەرمانيا اتشابارلارىندا توپ جارىپ، الەمدى مويىنداتقان وتانداسىمىز باۋىرجان مىرزابايەۆتىڭ ايتار ويى بار.
سوڭعى جىلدارى قازاق ات سپورتىندا ايتۋلى وقيعا بولدى. ەكى جىل بۇرىن دۋبايداعى مەيدان يپپودرومىندا وتكەن ايتۋلى بايگەدە قازاقستاندىق كابيرحان ەسىمدى تۇلپار جەڭىسكە جەتىپ، بۇكىل الەمدى ەلەڭ ەتكىزگەن ەدى.
- دۋباي World Cup جارىسىنىڭ جۇلدە قورى 12 ميلليون دوللاردى قۇرايدى. ول جەردە الەمنىڭ ەڭ مىقتى تۇلپارلارى جينالادى. قازاقستاننىڭ اتىنان شىققان اتتىڭ سول جەردە جەڭىسكە جەتۋى ەلىمىزدە ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تۋدىردى. قازىر كوپتەگەن كاسىپكەرلەر حابارلاسىپ، دۋبايدا ات ۇستاۋ، سول دەڭگەيدەگى بايگەگە تۇلپار قوسۋ تۋرالى كەڭەس سۇرايدى. بۇل - قازاق بايگەسىنىڭ شەكاراسى كەڭەيىپ، الەمدىك دەڭگەيگە شىعىپ جاتقانىنىڭ بەلگىسى، - دەيدى باۋىرجان.
ونىڭ پايىمىنشا، ءبىزدىڭ سايگۇلىكتەر كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ مىقتىسىن شاڭ قاپتىرا الادى. ءبىراق ول ءۇشىن تەك اقشا ەمەس، سول اتتى باپتايتىن، تاڭدايتىن كاسىبي ۇيىمشىلدىق قاجەت. باۋىرجان ءۇشىن جىلقى - ونىڭ بۇكىل ءومىرى، الايدا كاسىبي سپورتتا سەزىمنەن بۇرىن سۋىق اقىل مەن دالدىك ماڭىزدى. ول بايگە جولىنداعى تارتىستى الماتىنىڭ كەپتەلىسىمەن سالىستىرا وتىرىپ، ناعىز شاباندوزدىڭ شەبەرلىگىن بىلاي سيپاتتايدى:
- ەلەستەتىپ كورىڭىزشى، استىڭىزدا ەڭ مىقتى «پورشە» تۇر، ءبىراق ءسىز ءال-فارابي بويىنداعى كەپتەلىستە قالىپ قويدىڭىز. ەگەر تاكتيكاڭ قاتە بولسا، استىڭداعى ات قانشا جەردەن مىقتى بولعانىمەن، ناشار اتتىڭ ارتىنا تۇرىپ قالىپ، وزا الماي قالاسىڭ. ءار اتتىڭ ءوز مىنەزى بولادى. كەيبىرى الدا جۇرگەندى، كەيبىرى ارتىندا تىعىلىپ كەلىپ، سوڭعى ساتتە سۋىرىلىپ شىققاندى ۇناتادى. سەن سونىڭ ءبارىن سپيدومەتر سەكىلدى سەزۋىڭ كەرەكسىڭ. بايگەدە كىم از قاتە جىبەرسە، سول جەڭەدى، - دەيدى ول.
قازاق بايگەسىنىڭ بۇگىنگى ەڭ جاندى جەرى - شاباندوز بالالاردىڭ بولاشاعى. اۋىلدا بايگەگە شاۋىپ، ات قۇلاعىندا ويناعان بالالار ەسەيگەندە نە ىستەيدى؟ باۋىرجاننىڭ شەتەل اسۋىنا دا وسى ماسەلە تۇرتكى بولعان.
- بىزدە بايگەدەن كەيىن ىستەيتىن ءىس جوق. بالالار ەسەيىپ، سالماعى اۋىرلاعان سوڭ قانداي ماماندىققا بارارىن بىلمەي داعدارادى. شەتەلدە جوكەيلەر مەكتەبى بار. وندا بالالار 3 جىل وقىپ، جىلقىنىڭ اناتومياسىن، جارىستىڭ قىر- سىرىن تۇگەل مەڭگەرىپ شىعادى. بىزدە دە سونداي مەكتەپ سالىنسا، بالالار كاسىبي جوكەي نەمەسە مەنەدجەر بولىپ قالىپتاسار ەدى. بۇل ماسەلەدە ۇكىمەت پەن كاسىپكەرلەردىڭ باسىن قوساتىن ءبىر ۇيىمشىلدىق جەتىسپەي تۇر، - دەيدى.
قازىرگى سمارتفونعا تاڭىلعان زاماندا جىلقىعا ورالۋ - ۇلتتىق كودتى ءتىرىلتۋدىڭ توتە جولى. باۋىرجان اتقا ءمىنۋدىڭ تەك سپورتتىق ەمەس، رۋحاني پايداسى وراسان زور ەكەنىن ايتادى.
- ات جالىن تارتىپ مىنگەن بالا ەشقاشان جولدا قالمايدى، سترەسس پەن دەپرەسسياعا تۇسپەيدى. بۇل - ءبىزدىڭ قانىمىزعا جازىلعان قاسيەت. ۇلتتىق سپورت كۇنىندە ايتارىم، اتقا جاقىن ەكەنىمىزدى ۇمىتپايىق. ناۋرىز مەيرامىندا ءار قازاقتىڭ شاڭىراعىنا قۇت-بەرەكە تىلەيمىن. ەلىمىز تىنىش، تۇلپارلارىمىزدىڭ ءدۇبىرى ۇزىلمەسىن! - دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن كەيىپكەر.
جامبى اتۋ: د ن ق كودىنداعى جاۋىنگەرلىك رۋح
قازاقتىڭ «مەرگەن» دەگەن اتاعى - تاريحتىڭ تەرەڭىنەن تامىر تارتاتىن شىندىق. بۇگىندە شاپشاڭدىق پەن باتىرلىقتىڭ نىشانى - جامبى اتۋ ونەرى قالالىق جاستاردىڭ اراسىندا قايتا تۇلەپ جاتىر. ءداستۇرلى ساداق اتۋ فەدەراتسياسىنىڭ ۆيتسە- پرەزيدەنتى دياس احمەتوۆتىڭ ايتۋىنشا، بۇل سپورت - قازاققا بابادان قالعان ەڭ قىمبات امانات.
- جامبى اتۋ مەن ساداق اتۋ - ءبىزدىڭ د ن قدا بار كود. اۋىلدا وسكەن ءار بالا قولدان ساداق جاساپ، وق جونادى. سول بالالىق اۋەستىك بۇگىن ۇلكەن سپورتقا اينالدى. ساداق پەن تۇلپاردى بىرگە كورگەندە، ناعىز قازاقتىڭ ىشىندەگى رۋحى ويانادى. ءبىز ءۇشىن اتتى ءبىرىنشى باعىندىرعان، ات قۇلاعىندا ويناعان بابالاردىڭ جولىن جالعاۋ - ۇلكەن مارتەبە، - دەيدى دياس بەرىك ۇلى.
جامبى اتۋ دەگەن جەردە تۇرىپ ساداق اتۋ ەمەس. بۇل جەردە اتتىڭ بابى مەن مەرگەننىڭ دالدىگى تارازىعا تۇسەدى. دياس احمەتوۆتىڭ پايىمىنشا، ات سپورتى وتە اۋىر ۇدەرىس. اتقا بارىپ، ونى تاڭەرتەڭ تاراۋ، جۋىندىرۋ، ءتىلىن تابۋ - بالا كۇتىمىمەن بىردەي.
- ات - بالا سياقتى. وعان ەرەكشە ۋاقىت ءبولۋ كەرەك. ءبىر ساعاتتىق جاتتىعۋ ءۇشىن ونى ەكى ساعات بويى قىزدىرىپ، بابىنا كەلتىرەسىڭ. وق اتۋ بارىسىندا ات مارەگە دەيىن نەبارى 10 سەكۋندتا شاۋىپ وتسە، سول قىسقا ۋاقىتتا 3-4 وق اتىپ ۇلگەرۋىڭ شارت. قازىر دەڭگەي ءوستى. بۇرىن ءبىز اسىقپاي كوزدەۋ ءۇشىن باياۋ ات تاڭداساق، قازىر كەرىسىنشە، ەڭ جىلدام سايگۇلىكتەرگە مىنەمىز. ويتكەنى ۋاقىتتى ۇنەمدەگەن سايىن قوسىمشا ۇپاي بەرىلەدى. جامبى اتۋ سپورتىنا بايگەنىڭ جىلقىلارى ەمەس، ساداق العاندا ۇركىمەيتىن، كوكپاردان شىققان اتتار عانا جارامدى، - دەيدى مەرگەن.
تۇلپاردىڭ دا اقىلدىلىعى وسىندا، ول شاباندوزدىڭ وق اتار ءساتىن سەزىپ، شابىسىن باياۋلاتادى، ال اتۋ داۋىسىن ەستي سالا، مارەگە جەتۋ ءۇشىن جىلدامدىعىن ۇدەتە تۇسەدى ەكەن. مۇنداي ۇيلەسىمگە تەك قاجىرلى ەڭبەكپەن عانا جەتۋگە بولادى.
دياس احمەتوۆ قازىرگى تاڭدا ۇلتتىق سپورتتىڭ مارتەبەسى زاڭ جۇزىندە بەكىتىلىپ، وليمپيادالىق سپورت تۇرلەرىمەن تەڭەستىرىلگەنىن ۇلكەن ماقتانىشپەن جەتكىزدى. بۇل - سپورتشىلار ءۇشىن ۇلكەن قولداۋ. ونىڭ ۇستىنە، جاستاردىڭ جامبى اتۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
- قازىر استانا مەن وزگە دە ىرى قالالاردىڭ ماڭايىندا اتشابارلار كوبەيىپ كەلەدى، ءتىپتى قازاقتى اتقا مىنگىزۋدىڭ ينستيتۋتى قالىپتاسىپ كەلە جاتىر دەسەم دە بولادى. جاستار تەلەفون مەن ينتەرنەتتەن ءسال دە بولسا الشاقتاپ، تابيعاتقا، جانۋارلارمەن جۇمىس ىستەۋگە بەت بۇرىپ وتىر. اتقا مىنگەن ادامنىڭ مازاسىزدىعى دا، كۇيزەلىسى دە بولمايدى، ناعىز رۋحاني تەراپيا، - دەيدى دياس بەرىك ۇلى.
بيىلعى ناۋرىز مەرەكەسىندە ءداستۇرلى ساداق اتۋ مەن جامبى اتۋدان تۇركىستان مەن شىمكەنتتە ۇلكەن حالىقارالىق جارىس ءوتىپ جاتىر.
كوكپار بىلەك پەن مىنەز سىنالاتىن مايدان
تۇركىستان وبلىسى كوكپار فەدەراتسياسىنىڭ ءتوراعاسى عاني احمەتبايەۆتىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە كوكپار - الەمدىك دەڭگەيدەگى كاسىبي سپورت. تۇركىستان تورىندەگى جاڭا يپپودرومدا ءوتىپ جاتقان الەم چەمپيوناتى - سونىڭ ايقىن دالەلى.
- بۇگىندە تۇركىستاندا الەمنىڭ 9 مەملەكەتىنەن كەلگەن ۇلتتىق قۇرامالار باق سىناسىپ جاتىر. اۋعانستان، موڭعوليا، تۇركيا، ءتىپتى ماجارستان مەن رەسەي سپورتشىلارى قازاقتىڭ كوكپارىنا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ، الىستان ات تەرلەتىپ كەلدى. بۇل - ءبىزدىڭ ۇلتتىق قۇندىلىعىمىزدىڭ دۇنيەجۇزىلىك برەندكە اينالعانىنىڭ بەلگىسى، - دەيدى عاني احمەتبايەۆ.
كوكپار - كەزىندە بابالارىمىزدى جاۋعا شاپقاندا شىڭداعان ناعىز سوعىس مەكتەبى. قازىر كوكپار كوماندالىق جانە جاپپاي بولىپ ەكىگە بولىنەدى. عاني مىرزانىڭ ايتۋىنشا، بۇل سپورتتا كەز كەلگەن اتپەن ونەر كورسەتۋ مۇمكىن ەمەس.
- كوكپار اتى ەرەكشە باپتالادى. ول شاباندوزبەن ءبىر ءبۇتىن بولۋى كەرەك. كوكپار - جاراقات الۋ قاۋپى وتە جوعارى سپورت. سوندىقتان مۇندا بىلەگى مىقتى، ات ۇستىندە مىعىم وتىراتىن، جۇرەگىنىڭ تۇگى بار ناعىز ەرلەر عانا شىعادى. قازىر ەلىمىزدە 11 ۇلتتىق سپورت تۇرىنەن ارنايى مەكتەپتەر مەن كلۋبتار جۇمىس ىستەيدى. 16 جاستان باستاپ جاستارعا بۇل ونەر تەگىن ۇيرەتىلەدى، - دەيدى ق ر ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى.
ناۋرىز مەيرامى قارساڭىندا، 15-21-ناۋرىز ارالىعىندا تۇركىستاندا ءوتىپ جاتقان بۇل بايراقتى باسەكەلەر - «ناۋرىزناما» ونكۇندىگىنىڭ ءسانى. عاني احمەتبايەۆتىڭ ايتۋىنشا، كوكپاردىڭ ەرەجەلەرى بۇگىندە تولىق جۇيەلەنگەن.
- جاپپاي كوكپاردىڭ ءوزى - توي كوكپار، باتا كوكپار، اس كوكپار بولىپ ءبولىنىپ كەتە بەرەدى. بۇل ءبىزدىڭ حالىقتىڭ قۋانىشىمەن ءبولىسۋ مادەنيەتى. ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىندە ات سۇيەر قاۋىمدى، ات ۇستىندەگى جاستاردى شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن. جاڭا جىل ءار شاڭىراققا باقىت اكەلسىن. قازاق سپورتى دامي بەرسىن، جاقسى شاباندوزدار مەن سايگۇلىكتەر كوپ شىقسىن! - دەپ تىلەگىن ءبىلدىردى فەدەراتسيا ءتوراعاسى.
بايگەنىڭ تاكتيكاسى، جامبى اتۋدىڭ دالدىگى مەن كوكپاردىڭ قايسارلىعى بىرىگە كەلە، ۇلتتىق بولمىسىمىزدىڭ تۇتاس بەينەسىن قۇرايدى. بۇگىندە ۇلتتىق سپورت جاستاردى وتانسۇيگىشتىككە، ەڭبەكقورلىق پەن توزىمدىلىككە تاربيەلەيتىن ۇلكەن مەكتەپ بولىپ وتىر. تۇلپار باپتاعاننىڭ باعى جاناتىن، اتقا مىنگەننىڭ رۋحى وياناتىن زامان قايتا ورالدى. ات سپورتىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيگە كوتەرىلۋى، زاماناۋي اتشابارلاردىڭ اشىلۋى جانە ۇلتتىق ويىنداردىڭ زاڭ جۇزىندە مارتەبەسىنىڭ ارتۋى - مەملەكەتتىڭ ءوز تامىرىنا بەت بۇرعانىنىڭ كورىنىسى.
ناۋرىز - جاڭارۋ مەن جاڭعىرۋ مەرەكەسى. ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىندە ات جالىن تارتىپ مىنگەن ازاماتتارىمىزدىڭ قاتارى كوبەيىپ، كوكپارىمىز بەن بايگەمىز الەمدىك ارەنادا بيىكتەي بەرمەك.
ايتا كەتەيىك، الدىڭعى جىلى ات سپورتىندا تاعى ءبىر جاڭا بەلەستەردىڭ ءبىرى - قازاقستان 2026 -جىلى FEI جارىستارىن وتكىزەتىن ەل رەتىندە بەكىتىلدى.
الەمدە 57 ميلليوننان استام جىلقى بار، سونىڭ شامامەن 5 ميلليونى قازاقستاندا ەكەن. سوعان قاراماستان، ەلىمىزدە ات سپورتى كەنجە قالىپ كەلەدى. بۇعان دەيىن ات سپورتىنا مەملەكەتتەن قولداۋ جەتىسپەي تۇرعانىن جازعان ەدىك.
اۆتور
كاميلا مۇلىك
