بالاعا سمارتفوندى شەكتەۋ جەتكىلىكتى مە: كيبەرقاۋىپسىزدىك مامانى اتا-اناعا كەڭەس بەردى
استانا. KAZINFORM - بۇگىندە سمارتفون بالانىڭ ءبىلىم الۋىنا، اقپارات ىزدەۋىنە جانە جاقىندارىمەن بايلانىسۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن كۇندەلىكتى قۇرالعا اينالدى. الايدا ينتەرنەت كەڭىستىگى بالالار ءۇشىن كيبەربۋللينگ، الاياقتىق، قاۋىپتى كونتەنت، بەيتانىس ادامداردىڭ بايلانىسقا شىعۋى جانە جەكە دەرەكتەردىڭ تارالۋى سياقتى قاۋىپتەردى دە قاتار الىپ كەلدى.
وسىعان بايلانىستى الەمنىڭ ءبىرقاتار ەلىندە بالالاردىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەردى پايدالانۋىنا شەكتەۋ ەنگىزىلىپ جاتىر. اۆستراليادا 2025-جىلعى جەلتوقساننان باستاپ 16 جاسقا تولماعان بالالاردىڭ ءبىرقاتار الەۋمەتتىك جەلىدە اككاۋنت اشۋىنا تىيىم سالىندى. شەكتەۋ Facebook ،Instagram ،TikTok، Snapchat ،X جانە YouTube سەكىلدى پلاتفورمالاردى قامتيدى. ال مەسسەندجەرلەر، ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سەرۆيستەرى بۇل تالاپتان تىس قالدى.
مىسالى فرانسيادا 15 جاسقا دەيىنگى بالالاردىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەرگە كىرۋىن شەكتەۋ تۋرالى باستاما كوتەرىلگەنىمەن، بيىل كونستيتۋتسيالىق كەڭەس بۇل زاڭدى بۇعاتتادى. ەل بيلىگى ماسەلەنى قايتا قاراۋدى جوسپارلاپ وتىر. ال سلوۆاكيادا 16 جاسقا دەيىن الەۋمەتتىك جەلىلەردى پايدالانۋعا تىيىم سالۋ تۋرالى زاڭ جوباسى ۇسىنىلدى.
قازاقستاندا دا بالالاردىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى قاۋىپسىزدىگى كۇن تارتىبىنە شىقتى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆ 16 جاسقا دەيىنگى بالالاردىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەرگە تىركەلۋىنە شەكتەۋ قويۋ باستاماسىن قولدادى.
الايدا بۇل سمارتفوندى تولىق پايدالانۋعا تىيىم سالۋ دەگەندى بىلدىرمەيدى. كيبەرقاۋىپسىزدىك مامانى گۇلدانا جۇماتايدىڭ ايتۋىنشا، بالانىڭ ينتەرنەتتەگى قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن پلاتفورمالارعا شەكتەۋ قويۋمەن قاتار، اتا- انا باقىلاۋى مەن تسيفرلىق ساۋاتتىلىقتى قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى.
كيبەربۋللينگتەن گرۋمينگكە دەيىن
ماماننىڭ ايتۋىنشا، بالالار ينتەرنەتتە ويىن ويناپ، ساباق وقىپ قانا قويماي، الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى تانىس ادامدارىمەن جانە بەيتانىستارمەن دە سويلەسەدى. وسى ورتادا كيبەربۋللينگ سياقتى قاۋىپتەر تۋىنداۋى مۇمكىن.
- مەكتەپتە بالا بۋللينگكە ۇشىراسا، ونىڭ اينالاسىنداعىلار مۇنى بايقاپ، كۋا بولا الادى. ال كيبەربۋللينگ - جەلىدەگى قىسىم. بىرەۋگە جاي ءسوز بولىپ كورىنگەنىمەن، بالا ءۇشىن ول ۇلكەن پسيحولوگيالىق قاۋىپ بولۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار ەرەسەك ادامنىڭ بالامەن دوستاسىپ، اقپاراتتارىن جيناپ الۋى، ياعني گرۋمينگ تە قاۋىپتىڭ ءبىر ءتۇرى، - دەدى گۇلدانا جۇماتاي.
ونىڭ ايتۋىنشا، بالالار فيشينگتىك سىلتەمەلەر مەن ءتۇرلى جارنامالار ارقىلى دا الاياقتاردىڭ ارباۋىنا ءتۇسۋى مۇمكىن. بالانىڭ ومىرلىك تاجىريبەسى از بولعاندىقتان، ول اقپاراتتىڭ شىنايى نە جالعان ەكەنىن بىردەن اجىراتا الماۋى ىقتيمال.
مىسالى الاياقتار بالاعا «سىيلىق ۇتىپ الدىڭ» نەمەسە «اقشا تابۋعا مۇمكىندىك بار» دەگەن جارناما كورسەتۋى مۇمكىن. مۇنداي جاعدايدا بالا ونىڭ ءقاۋىپتى ەكەنىن تۇسىنبەي، اتا-اناسىن قۋانتۋ نەمەسە سىيلىق الۋ نيەتىمەن كۇماندى سىلتەمەگە ءوتىپ كەتۋى ىقتيمال.
سوندىقتان مامان بالالاردى ينتەرنەتتەن تولىق وقشاۋلاۋ دۇرىس شەشىم ەمەس دەپ سانايدى.
- جالپى پلاتفورمادا وتىرماۋ، تولىق شەكتەۋ قويۋ - مەنىڭ ويىمشا، قاتە. شەكتەۋ كەرەك، ءبىراق فيلترلەردى دە ورناتا ءبىلۋ قاجەت. مىسالى بالانىڭ جاسىنا قاراي ءتيىستى كونتەنت ۇسىنىلۋى كەرەك. كەي اقپاراتتى بالا پسيحولوگيالىق تۇرعىدان قابىلداۋعا دايىن بولماۋى مۇمكىن نەمەسە ونى شىنايى دەپ قابىلداۋى مۇمكىن، - دەدى ول Jibek Joly تەلەارناسىنداعى «بۇگىن. LIVE» باعدارلاماسىندا.
اتا-انا باقىلاۋى مەن سەنىم قاتار ءجۇرۋى كەرەك
گۇلدانا جۇماتايدىڭ ايتۋىنشا، بالانىڭ سيفرلىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدە اتا-انانىڭ باقىلاۋى ماڭىزدى. قازىر سمارتفونداردا بالانىڭ ينتەرنەتتەگى ارەكەتىن شەكتەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ارنايى اتا-انا باقىلاۋى فۋنكسيالارى مەن باعدارلامالار بار.
الايدا تەحنيكالىق باقىلاۋمەن قاتار، اتا-انا مەن بالا اراسىندا سەنىم قالىپتاستىرۋ دا قاجەت.
- ءبىز اتا-انالارعا بالالاردىڭ ينتەرنەتتەگى قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەكى باستى پرينتسيپتى ۇسىنامىز. ءبىرىنشىسى - اتا-انا باقىلاۋى، ياعني سمارتفوندارداعى ارنايى باعدارلامالاردى پايدالانۋ. ەكىنشىسى - سەنىم. بالا ينتەرنەتتەن ءبىر نارسە وقىپ، كۇماندانسا نەمەسە قورىقسا، جاۋاپتى ينتەرنەتتەن ەمەس، اتا-اناسىنان ىزدەۋى كەرەك، - دەدى مامان.
ونىڭ پىكىرىنشە، سيفرلىق گيگيەنا بالانىڭ تاربيەسىنىڭ ءبىر بولىگىنە اينالۋى ءتيىس. بالا كىشكەنتاي كەزىنەن ينتەرنەتتەگى قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرىن ءبىلىپ، اتا-اناسىمەن ءتۇرلى تاقىرىپتى اشىق تالقىلاۋعا ۇيرەنسە، بولاشاقتا الاياقتىق سحەمالاردى تانۋ قابىلەتى دە قالىپتاسادى.
ماماننىڭ سوزىنشە، بالانىڭ ينتەرنەتتەگى قاۋىپسىزدىگى تەك بەلگىلى ءبىر جاسقا دەيىنگى شەكتەۋمەن شەشىلمەيدى. باستى ماقسات - بالانى سيفرلىق ورتادا ءوزىن قاۋىپسىز ۇستاي الاتىن، اقپاراتتى سارالايتىن جانە كۇماندى جاعدايدا كومەك سۇرايتىن دەڭگەيگە جەتكىزۋ.
سوندىقتان الەۋمەتتىك جەلىلەردى پايدالانۋعا قويىلاتىن جاس شەكتەۋى اتا-انانىڭ باقىلاۋى مەن بالانىڭ سيفرلىق ساۋاتتىلىعىن قالىپتاستىرۋ شارالارىمەن قاتار جۇرگەندە عانا ءتيىمدى بولماق.
ايتا كەتەيىك، بۇعان دەيىن، جاڭا وقۋ جىلىندا بۋللينگكە قارسى قانداي قوسىمشا تەتىكتەر ەنگىزىلەتىنىن جازعان ەدىك.
