اۋەزوۆتىڭ نيۋ-يوركتەگى باياندامالارىن تىڭداعان وقىرماندار دالا داناسىنىڭ وبرازىن كوردى - ولەس گونچار

اۋەزوۆ ءوزىنىڭ قازاق حالقىنىڭ وكىلى عانا ەمەس، كوپ ۇلتتى بۇكىل كەڭەس ادەبيەتىنىڭ وكىلى ەكەندىگىن تولىق ءتۇسىندى. امەريكاندىق ۋنيۆەرسيتەتتەردە، باسپادا، جۋرنال رەداكسيالارىندا، باسپا ءسوز كونفەرەنسيالارىندا ول ورىس، سونىمەن بىرگە ۋكراين، بەلورۋس، گرۋزين، لاتىش جانە باسقا دا ەلدەردىڭ ادەبيەتى، ەڭ ارعىسى از ۇلتتاردىڭ ادەبيەتى تۋرالى تولعانا بايانداپ، دا جىلى سوزدەرىن ايامادى.مۇحتار ومارحان ۇلى شىن مانىندەگى اسا كوركەم مىنەزدى، سۇيكىمدى ادام بولدى. ودان ءبىر قاراعاندا-اق ادامدى وزىنە تارتىپ الاتىن، جىلۋلىقتى سەزىندىم. قۇشاعىنىڭ كەڭدىگى سونداي، بىردەن سەنىمىنە يە بولىپ، ءوزىڭدى جەڭىل سەزىنەسىڭ، تەز ءتىل تاۋىپ، ەركىن پىكىر الماسا الاسىڭ. بارىنەن بۇرىن، اۋەزوۆ قايىرىمدى، مەيىرىمدى، كوزى نۇرلى، ىشكى مادەنيەتى جوعارى عاجاپ جان بولدى. 
وعان ماقتانشاقتىق، مەنمەندىك، تاكاپپارلىق، بەتىمەن كەتىپ، اۋا جايىلۋشىلىق سەكىلدى ادامدى ازدىراتىن مىنەزدەر مۇلدەم جات بولاتىن. ول بارلىق جاعدايدا وزىمەن ءوزى، قاراپايىم، تابيعي بولمىسىمەن ەشقاشان دا ءوزىنىڭ ورتادا ابىروي-بەدەلىن جوعالتپايتىن. شىنشىلدىعى، تابيعيلىققا ۇشتاسقان اشىقتىعى، بارلىعى دا شىعارماسىندا كورىنىس تاپقانداي شىنايى شىعاتىن. ويلى ادام - دەپ ول كىسى تۋرالى ۇلكەن سەنىممەن ايتۋعا بولادى. ول بارلىق نارسەگە اسىقپاي ۇلكەن ويمەن قاراپ، قالىمەن زەردەلەپ، زاتتار مەن قۇبىلىستاردىڭ قۇپياسىن اشقىسى كەلگەندەي سابىرمەن، ساليقالى تۇردە مۇقيات قارايتىن. جازۋشىنىڭ بۇل قاسيەتىن امەريكاندىق جۇلقىنعان رەپورتەرلەر بىردەن بايقادى.
بىرەۋگە لاقاپ ات قويعىشتار العاشقى كۇننەن اق اۋەزوۆتى: «فيلوسوف، شىعىس داناسى!»، - دەپ اتادى. ۆاشينگتون سەناتىنىڭ كىتاپحاناسىندا تۇرىك فيلولوگياسىنىڭ زەرتتەۋشىسى بيبليوگرافپەن سالقىنقاندى سۇحباتى؛ كاليفورنيانىڭ گۇلدەستەگە تولى دالاسى مەن تاۋىندا، الىپ اڭعار ماڭىندا تابيعاتتىڭ قۇدىرەتتىلىگىن مويىندايسىز، عالامشاردىڭ ءالى اشىلماعان قۇپيالارى تۋرالى ويعا كەتەسىز؛ ءبىزدىڭ دوسىمىزدىڭ تاستى ينديا رەزەرۆاتسياسىنىڭ تابانىمەن قادامداپ، امەريكاندىق جۇماقتىڭ اياقتالىپ، كارتون ۇيلەردەگى قايعىرىپ وتىرعان ۇندىستەردى كوشەسى باستالاتىندىعىن كوزبەن كوردىك. ومىردەن ابدەن قاجىعان ايەلدىڭ قايعىسى اۋەزوۆتىڭ جۇزىنە اۋىستى. وسى ساتتە ول نە ويلادى ەكەن؟ ءوز حالقىنىڭ قيلى تاعدىرىنا الاڭدادى ما؟ الدە، سوتسياليزم كەزىندە جاڭا زامانعا لايىق ءومىر سۇرە باستاعان ەلى تۋرالى ويلادى ما ەكەن؟
ا ق ش- قا اۋەزوۆ ىسىلعان جازۋشى، اسا ءبىلىمدار دانا ادام رەتىندە كەلدى. ول قايىرىمدى، ادامگەرشىلىگى مول بولعانىمەن بۇل قۇرلىقتىڭ تۇرعىندارىنىڭ مىنەز-قۇلقىن جاقتىرمادى. 
ولار وركەنيەتتى ەلدە ءومىر ءسۇرىپ جاتسا دا، استامشىلىعى، بىلىمدەرىنىڭ تاڭعالارلىق تۇردەگى تايازدىعى، اسىرەسە ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ حالقى، تاريحى، مادەنيەتى تۋرالى ءۇستىرتىن ويلارى اشۋ-ىزامىزدى كەلتىردى. اۋەزوۆ ءوزىنىڭ اشۋ-ىزاسىن جاسىرا المادى:
- قالىڭ ەلدىڭ ءومىرى تۋرالى ەشتەڭە بىلمەستەن، جارىق دۇنيەدە رۋداكي، شيەۆچەنكو، رۋستاۆەلي بولعاندىعىنان حابارسىز بولا تۇرا، ءوزىن مادەنيەتتى اداممىن دەپ قالاي ويلاۋعا بولادى...
ءبىرقاتار نيۋ-يورك، بوستون تۇرعىندارىنا اۋەزوۆ ەكزوتيكالىق تۇلعا بولىپ تانىلدى. مۇنداي ادام قايدان شىققان؟ وسى ءبىر ازيالىق فيلوسوف قاي جەردە ءوسىپ- جەتىلگەن؟، - دەگەن سۇراق ولاردى مازالادى. وسى كەزدە الما-اتا ەسىمىزگە ورالادى. كۇن شۋاقتى. ءومىرى قايناپ جاتقان رەسپۋبليكانىڭ استاناسى. جايناعان الما باعى. 
دوستاستىق ەلدەرىنىڭ ميلليونداعان كوپ ءتىلدى وقىرماندارىنىڭ سۇيىكتى التىن كۇزى. بۇل جازۋشىنىڭ تانىمالدىعى ارتا تۇسكەن مەرەكەلى دە بەرەكەلى كۇندەرى ەدى. بارلىق مەرەكەلىك شارالاردا اۋەزوۆ وتە قۋانىشتى ءجۇردى. ول ءوزى ءۇشىن ەمەس، ءوز حالقىنىڭ جاسارىپ، جاڭعىرا تۇسكەن شاتتىعىنا قۋاندى. قازاقتىڭ قوناقجايلىعىنا، مىنەزىنىڭ دارحاندىعىنا، مادەنيەتى، ءبىلىمى ءوسىپ كەلە جاتقاندىعىنا رياسىز قۋاندى.

... سول كەزدە ءبىز دە حالقىنىڭ رۋحاني ءومىرىنىڭ دامىپ جەتىلۋىنە سۇبەلى ۇلەس قوسقان ۇلتىنىڭ شىنشىل تالانتتى تۋماسىنىڭ ەرەن ەڭبەگىنە ءتانتى بولدىق. اۋەزوۆتىڭ ەپوپەياسى حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى، تاريحى، ءداستۇرى، بولاشاققا دەگەن ءۇمىتى مەن ۇمتىلىسىن كورسەتۋ ارقىلى ءبىزدىڭ جانە شەتەلدەگى وقىرماندارىمىزعا تىڭ جاڭالىقتار اشىپ بەردى. 
رەسپۋبليكاعا قوناققا كەلگەن ءبىز قىرعا شىقتىق. كيىز ۇيلەردە بولدىق. سول كەزدە اۋەزوۆ پروزاسىنىڭ ىرعاعىن تۇسىندىك.
دالالىق ۋاقىتتىڭ ەپيكالىق اسىقپايتىن ماڭعازدىعىن، بايتاق دالانىڭ ۇشى-قيىرسىز كەڭىستىگىن، بيىك شىڭدارى مۇنارلانعان تاۋلارىن كورگەندە، ەلىنىڭ سۇيىكتى جازۋشىسى، تۋعان ۇلىنىڭ مىنەزى قايدان جۇققاندىعىن تابيعي بولمىسىمىزبەن تۇسىندىك. كەشكىسىن باقشادا حالىق ەپوسىنىڭ مىڭداعان جولداردان تۇراتىن جىرىن شەرتكەن دالالىق گومەردى تىڭدادىق. ابدەن قاراڭعى تۇسكەنشە، وسى ءبىر عاجايىپ اقساقالدىڭ ورىنداۋىنداعى ەجەلگى ەپوستاردى تىڭداۋدان جالىقپادىق. اۋەزوۆ قوناقتارعا جىرداعى كارتينالاردىڭ كوركەمدىك سيپاتىن ءتۇسىندىرىپ وتىردى.
ۇمىتىلماس كۇندەر ارتتا قالدى. حالىق ءانشىسى مەن كاسىبي ادەبيەتشى ءبىر-ءبىرىن قاس قاباعىنان ءتۇسىندى. ءبىر-ءبىرىن قۇرمەتتەۋىنىڭ ءوزى بولەك. ولاردى اسقان ونەر تابىستىردى. ءوز ەلىنە دەگەن شەكسىز سۇيىسپەنشىلىك پەن ادەبي كوركەم شىعارمانىڭ باي ءتىلى مەن ونىڭ تىلسىم مازمۇنى مەن قۇدىرەتى تابىستىردى.
بۇل ەپيزود كەيىن نيۋ-يوركتا قايتالاندى. بىردە كەشكىسىن كەڭەس دەلەگاتسياسىنىڭ قۇرمەتىنە دايىندالعان كەشتە اۋەزوۆ سۋىرىپ سالما اقىننىڭ دا ءرولىن وينادى. بۇل ءبىزدىڭ ساپارىمىزدىڭ سوڭعى كۇندەرىنىڭ ءبىرى بولاتىن. كوپ جايلارعا قانىقتىق.
اۋەزوۆ نيۋ-يوركتەگى اسپانمەن استاسقان بيىك عيماراتتاردا بايانداما جاسادى. ونىڭ باياندامالارىن تىڭداعان وقىرماندارى دالالىقتاردىڭ دارقان دالاسىنان بالالىق شاعىندا كوپ قيىندىقتاردى كورىپ، سۋىرىلىپ شىققان، ادامزات مادەنيەتىنىڭ شىڭىنا جەتكەن، دالا داناسىنىڭ وبرازىن كوردى. اۋەزوۆتىڭ باياندامالارىن تىڭداعان وقىرمانداردىڭ قانشالىقتى زەيىن قويعاندىعىن كوزبەن كورۋ كەرەك.

جاڭادان تانىسقان امەريكاندىق دوستارىمىز اۋەزوۆتىڭ قۇدىرەتتى پوەتيكالىق تالداۋىنان، دانالىق ويلارىنان كەيىن جاڭا زاماننىڭ عاجايىپ تۋىندىسىن وقۋعا اسىققانى راس. سول كەزدە اۋەزوۆتىڭ تالانتى مەن دانالىعى بارىنشا اشىلعان كەزەڭى بولدى. مەنىڭ ەسىمدە بۇل كورىنىستەر ماڭگىلىككە قالىپ قويدى. مۇحتار اۋەزوۆ ءىزسىز، ءتۇزسىز كەتەتىن ادامداردىڭ ءبىرى ەمەس. ونىڭ ەسىمى ەشقاشان ۇمىتىلمايدى. بۇگىنگى تاڭدا دا ءوزىنىڭ ولمەس كىتاپتارىمەن، دوستارىنىڭ جۇرەگىندەگى وشپەس، قايتالانباس ساتتەرىمەن ماڭگى ەستە قالادى.
ءوزىنىڭ نۇرلى جانارىمەن قايىرىمدى دا قاراپايىم قالپىمەن، اقىلىمەن، كۇلىمسىرەگەن جىلى جىميىسىمەن ەسىمىزدە ماڭگىلىككە قالىپ قويدى.

ۋكراين كەڭەس جازۋشىسى ، ك س ر و جازۋشىلار وداعىنىڭ حاتشىسى، ۋكراينا ك س ر عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى گونچار الەكساندر (ولەس) تەرەنتيەۆيچ (1918 -1995)  

Bekzhan Bektenbai