ازەربايجاندا حالىق سانى 10 ميلليوننان استى
استانا. قازاقپارات - 2026 -جىلدىڭ قاڭتارىنان مامىرىنا دەيىن ازەربايجان حالقى 9287 ادامعا نەمەسە 0,1 پايىزعا ءوستى، دەپ حابارلايدى Kazinform اگەنتتىگىنىڭ باكۋدەگى ءتىلشىسى ەلدىڭ مەملەكەتتىك ستاتيستيكا كوميتەتىنە سىلتەمە جاساپ.
1-ماۋسىمداعى جاعداي بويىنشا ەل حالقىنىڭ سانى 10271638 ادامدى قۇرادى.
اگەنتتىك مالىمەتىنشە ەل حالقىنىڭ 54,3 پايىزى قالالاردا، ال 45,7 پايىزى اۋىلدىق جەرلەردە تۇرادى.
ەرلەر حالىقتىڭ 49,8 پايىزىن، ال ايەلدەر 50,2 پايىزىن قۇرايدى.
وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا نەكەگە تۇرۋ كورسەتكىشى 1000 تۇرعىنعا شاققاندا 4,7-دەن 3,6-عا دەيىن، ال اجىراسۋ كورسەتكىشى 2-دەن 1,9-عا دەيىن تومەندەدى. وسى كەزەڭدە ازەربايجاندا 15107 نەكە جانە 8087 اجىراسۋ تىركەلدى.
***
قازىرگى «ازەربايجان» ەتنونيمى يران ازەربايجانى مەن ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇركى حالىقتارىنا قاتىستى. ولار تاريحي تۇردە وزدەرىن مۇسىلماندار، تۇرىكتەر، تۇرىكمەندەر، پارسىلار نەمەسە ايامدار دەپ اتاعان (نەمەسە باسقالار اتاعان) - ياعني ەتنيكالىق سايكەستەندىرۋدەن گورى ءدىني سايكەستەندىرۋ باسىم بولدى. بۇل ازەربايجانداردىڭ يراندىقتار مەن تۇرىكتەردەن شىققانىن كورسەتەدى.
ⅩⅨ عاسىردا وڭتۇستىك كاۆكاز رەسەي يمپەرياسىنىڭ قۇرامىنا كىرگەندە، ءداستۇرلى تۇردە بۇكىل تۇركى حالىقتارىن تاتارلار قاتارىنا جاتقىزعان رەسەي بيلىگى زاكاۆكازە ايماعىندا تۇراتىن تۇرىكتەردى باسقا تۇركى توپتارىنان ەرەكشەلەۋ ءۇشىن كاۆكازدىق نەمەسە ادەربەياندىق (ادەربەيجان) تاتارلار دەپ بەلگىلەدى. 1890 -جىلى جازىلعان ورىس ەنتسيكلوپەديالىق بروكگاۋز جانە ەفرون سوزدىگىندە دە ازەربايجانداعى «تاتارلار» ادەربەيجاندار دەپ سيپاتتالعان، سونىمەن بىرگە بۇل تەرميننىڭ جالپىعا بىردەي قابىلدانباعاندىعى ايتىلعان.
ازەربايجان ورتاسىندا «ازەربايجاندار» نەمەسە «ازەربايجان تۇرىكتەرى» تەرمينى العاش رەت 1891 -جىلى باكۋداعى ليبەرالدى «كەشكۋل» گازەتىندە يران-رەسەي شەكاراسىنىڭ ەكى جاعىندا تۇراتىن حالىقتاردى بەلگىلەۋ ءۇشىن ۇسىنىلدى، ءبىراق رەسمي تۇردە «ازەربايجاندار» ەتنونيمى تەك 1930 -جىلدارى ك س ر و- دا قابىلدانعان. 1926 -جىلعى بۇكىل وداقتىق حالىق ساناعىندا ءازىربايجاندار تۇرىك دەپ اتالدى، ال 1939 -جىلعى كەلەسى بۇكىل وداقتىق ساناقتا ولار «ازەربايجاندار» دەپ بەلگىلەندى.
ازەربايجان ۇلتى الەمنىڭ 70 تەن استام ەلىندە قونىستانعان، ولاردىڭ جالپى سانى شامامەن 40 ميلليون ادامدى قۇرايدى جانە ەڭ ۇلكەن بولىگى، ياعني 15-تەن 30 ميلليونعا دەيىنگى سانى يراننىڭ سولتۇستىگىندە (وڭتۇستىك ازەربايجاندا) تۇرادى، ال قالعان ءىرى توپتارى ازەربايجان رەسپۋبليكاسىندا (10,2 ميلليون)، تۇركيادا (800 مىڭنان 3 ميلليونعا دەيىن)، رەسەيدە (600 مىڭنان 2 ميلليونعا دەيىن)، گرۋزيادا (233 مىڭ) جانە قازاقستاندا (145 مىڭنان استام) شوعىرلانعان.
