استانا-سەۋل: پرەزيدەنت ساپارى قازاق-كورەي سەرىكتەستىگىن جاڭا ساتىعا شىعاردى

بۇدان وزگە تاراپتار يندۋستريالاندىرۋ، سيفرلاندىرۋ، جاساندى ينتەللەكت پەن كادر دايارلاۋ باعىتىندا ءبىرشاما جوباعا نيەت تانىتىپ وتىر. Kazinform ءتىلشىسى بۇل كەلىسىمدەردىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق ماڭىزى تۋرالى ساراپشىلاردىڭ پىكىرىن تىڭدادى.

شيكىزات شەڭبەرىنەن شىعۋ

مەملەكەت باسشىسىنىڭ كەلىسسوزدەرى مەن ساپار اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان بيزنەس-فورۋمدا جاڭا ۇمتىلىس بار. سەبەبى مۇندا باستى نازار ونەركاسىپ پەن ءبىلىم، شيكىزات رەسۋرسى مەن جاڭا تەحنولوگياعا ويىستى.

قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى باسقارما ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى ازامات بايعاليەۆتىڭ پىكىرىنشە، سيفرلاندىرۋ ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى سالاسى بولماق.

- كورەيا - سيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكتىنى ناقتى وندىرىستە قولدانۋ باعىتىندا الەمدىك كوشباسشى. مۇنى كورەيالىق ۇيالى تەلەفوندار مەن اۆتوكولىكتەر نارىعىنان بايقاپ وتىرمىز، - دەدى ازامات بايعاليەۆ.

ساراپشىنىڭ بايلامىنا سۇيەنسەك، كەيىنگى جىلدارى قازاق-كورەي كەلىسسوزى شيكىزات تاقىرىبىنان تەحنولوگيالىق ارىپتەستىك جايىنا اۋىسىپ كەلەدى.

- ەلىمىزدە كورەيانىڭ ءىرى كاسىپورىندارى جۇمىس ىستەپ جاتىر. قازىر ولارمەن ءوندىرىستى جەرگىلىكتەندىرۋ، الەمدىك نارىق تالابىنا سايكەس كەلەتىن تاۋار ءوندىرۋ جانە ەكسپورتقا قاتىستى ماسەلە تالقىلانۋدا. ياعني، ءبىز اناعۇرلىم كۇردەلى وندىرىستىك كووپەراتسياعا قاراي بەت الىپ كەلەمىز. ارينە، قازاقستاندىق مامانداردىڭ حالىقارالىق تاجىريبەنى بارىنشا جەدەل مەڭگەرىپ، كاسىپورىندارىمىزدى زامان تالابىنا بەيىمدەۋى ماڭىزدى، - دەپ باعالادى سپيكەر.

ال ساياساتتانۋشى سەرىك بەلگىبايەۆ ساپاردىڭ ناتيجەسىن قول قويىلعان مەموراندۋم سانىمەن ەمەس، ناقتى ناتيجەمەن باعالاۋعا شاقىردى. اسىرەسە، ونەركاسىپتەگى ىلگەرىلەۋگە قانشالىقتى سەپتىگىن تيگىزەتىنى قاپەردە بولۋى كەرەك.

- QazaqGaz, Hyundai Engineering جانە SICIM Kazakhstan باتىس قازاقستاندا گاز وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋعا ىنتا ءبىلدىردى. كورەيا العاش رەت تەك ساۋدا سەرىكتەسى ەمەس، قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە قاۋقارلى تاراپ رەتىندە كورىنىپ وتىر. الايدا ناقتى ناتيجە شيكىزاتتان تەحنولوگياعا كوشكەن كەزدە باستالماق. مىسالى، كورەي كومپانيالارى ءوز قارجىسىنا ليتيي مەن سيرەك كەزدەسەتىن مەتالداردى وڭدەپ، ءونىم وندىرگەن كەزدە عانا جۇمىس جەمىستى بولدى دەن ايتا الامىز.

ءبىراق كورەيانىڭ بيزنەس وكىلدەرى وتاندىق نارىققا كەشە كەلگەن جوق، كوپ جىل بويى تاجىريبە جينادى. ماسەلەن، قازىر Hyundai مەن KIA اۆتوكولىكتەرى قازاقستاندا قۇراستىرىلىپ جاتىر. سوندىقتان جاڭا ينۆەستورلار ءۇشىن ءبىزدىڭ نارىققا ەنۋ قيىنعا سوقپايتىن سەكىلدى، - دەگەن ويدا سەرىك بەلگىبايەۆ.

ساياسات تانۋشى اتاپ وتكەندەي، كەيىنگى جىلدارى مەملەكەت شەتەلدىك ينۆەستورلاردى شاقىرىپ، يننوۆاتسيا مەن وزىق ينجەنەرلىك تاجىريبەنى بىرلەسىپ يگەرۋگە باسىمدىق بەرىپ وتىر.

اكادەميك ە. ا. بوكەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ساياساتتانۋ جانە الەۋمەتتانۋ كافەدراسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى ولجاس تەمىرقۇلوۆتىڭ پىكىرىنشە، استانا ءۇشىن سەۋلمەن جاقىن قارىم-قاتىناستىڭ بەرەرى مول. كورەيا تەحنولوگياسى سىرتقى تاۋەكەلدەردى ينستيتۋتسيونالدىق شەشۋگە شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

- ليتي، نيكەل، كوبالت جانە تانتال يمپورتى سەۋلگە اۋاداي قاجەت. بۇل شيكىزاتتاردىڭ جارتىلاي وتكىزگىشتەر يندۋسترياسى مەن ەنەرگەتيكا سالاسىندا ماڭىزى وراسان. وسى تۇرعىدا قازاقستان رەسۋرستىق بازاسىن ءتيىمدى قۇرال رەتىندە پايدالانۋى قاجەت. تەك كەن ەكسپورتتاۋعا نەگىزدەلگەن مودەلدەن باس تارتىپ، تەحنولوگيا ترانسفەرى، تەرەڭ وڭدەۋدى قازاقستاندا جەتىلدىرگەن ءجون، - دەپ تۇسىندىرەدى ساراپشى.

كاپيتال كۇشى

قاسىم- جومارت توقايەۆتىڭ سەۋلگە جاساعان مەملەكەتتىك ساپارىنىڭ وزەگى تەحنولوگيا مەن ءبىلىم باعىتىن توعىستىردى. ساپار اياسىنداعى ونەركاسىپتىك جوبالار مەن سيرەك مەتالدار ماسەلەسى قارالعانىن بىلەمىز. سونىڭ ىشىندە KAIST فيليالىنىڭ اشىلۋى، «الاتاۋ» كامپۋسىنىڭ قۇرىلىسى سەكىلدى ءبىلىم بەرۋ باستامالارىن اتاۋعا بولادى.

قازاقستان شەتەلدىك كاپيتال كولەمىن ارتتىرۋدى مىسە تۇتپايدى، ءبىز ءۇشىن ۇزاق مەرزىمدى ناتيجە كەرەك. ەگەر وزىق تەحنولوگيالارمەن جۇمىس ىستەي الاتىن الەۋەت قالىپتاستىرا الساق، مامان دايارلاۋ مەن ءوندىرىستى جەرگىلىكتەندىرۋ جەڭىل بولماق. سوندىقتان سەۋلگە ساپار ءبىلىم بەرۋ باعىتىن ونەركاسىپ ساياساتىنىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتىنە اينالدىردى دەپ اتاۋعا نەگىز بار.

- گۋمانيتارلىق سالادا الەۋەت مول. ويتكەنى قازاقستان جاستارىنىڭ كورەياعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى وراسان. 2014-جىلى ۆيزاسىز رەجيم ەنگىزىلگەننەن كەيىن كورەيادا زاڭسىز جۇمىس ىستەيتىن وتانداستاردىڭ سانى 359 ەدى. 2019-جىلعا قاراي ستاتيستيكا 12 مىڭ ادامدى كورسەتتى. قازاقستاننىڭ كورەيانىڭ ەڭبەك ميگراتسياسىنا ارنالعان EPS باعدارلاماسىنا قوسىلۋى كولەڭكەلى اعىندى زاڭدى ارناعا بۇرىپ، ەڭبەك ميگرانتتارىنا قۇقىعى مەن ساقتاندىرۋ جايىن ءبىرجولا شەشەدى دەپ ويلايمىن.

بۇل، ءسىرا، ساپاردىڭ گۋمانيتارلىق تۇرعىداعى ەڭ ماڭىزدى ناتيجەسى. دەگەنمەن باعدارلاما بويىنشا العاشقى جۇمىسشىلار كورەياعا تەك 2028-جىلى بارا باستايدى، - دەپ اتاپ ءوتتى سەرىك بەلگىبايەۆ.

عالىمنىڭ ايتۋىنشا، گۋمانيتارلىق سالادا ءتىل ۇيرەتۋ باعدارلامالارىن، اكادەميالىق الماسۋلاردى جانە مادەني باستامالاردى ودان ءارى كەڭەيتۋ كەرەك بولىپ تۇر. بۇعان كورەيا تاراپى دا دايىن.

«ورتالىق ازيا - كورەيا» فورماتى: ارىپتەستىكتىڭ وڭىرلىك ولشەمى

ونەركاسىپ، يننوۆاتسيا، ءبىلىم بەرۋ تاقىرىپتارى العاشقى «ورتالىق ازيا - كورەيا رەسپۋبليكاسى» سامميتىنىڭ باستى مازمۇنىنا يە بولدى. سامميتتە مەملەكەت باسشىسى ونەركاسىپتىك جانە تەحنولوگيالىق دامۋ ارىپتەستىگىن ىسكە قوسۋعا باستاماشى بولدى. مۇنداي قادام تەحنولوگيا ترانسفەرى مەن سىرتقى نارىققا شىعۋدى جەڭىلدەتەتىنى تۇسىنىكتى.

- ورتالىق ازيا مەن كورەيا اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق فورماتىنىڭ كەلەشەگىن بارىنشا وڭ باعالاۋعا بولادى. مۇندا كوپتەگەن فاكتوردى ەسكەرۋ قاجەت. ولاردىڭ قاتارىندا تاريحي نەگىز، بۇرىنعى تاجىريبە، جاڭا جوبالار، قالىپتاسقان قۇقىقتىق بازا ماڭىزى جوعارى. ەڭ باستىسى - ءوزارا مۇددە قالىپتاسقان: كورەيا سەنىمدى رەسۋرستار ەسپورتى مەن جاڭا نارىقتارعا مۇددەلى بولسا، ورتالىق ازيا ەلدەرى ينۆەستيتسياعا، تەحنولوگيالار مەن ينفراقۇرىلىمعا مۇقتاج. الايدا بۇل فورماتتىڭ تۇراقتى دامۋى ءۇشىن كەزدەسۋلەردى تۇراقتى تۇردە وتكىزۋ، ناقتى قارجىلاندىرۋ كوزدەرىن ايقىنداۋ جانە جوبالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىن باقىلاۋدىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرىن قالىپتاستىرۋ قاجەت، - دەپ اتاپ ءوتتى ازامات بايعاليەۆ.

سەرىك بەلگىبايەۆ اتاپ وتكەندەي، كورەيانىڭ ورتالىق ازيامەن ىنتىماقتاستىعى ءتۇرلى كەزەڭنەن ءوتتى.

- كورەيانىڭ ەۋرازيالىق باعىتتاعى ساياساتىنا ءتان ءبىر ەرەكشەلىك بار: ءاربىر جاڭا پرەزيدەنت اتاۋىن وزگەرتكەنىمەن، مازمۇندىق تۇرعىداعى وزگەرىستەر باياۋ جۇرەدى. كورەيانىڭ ارتىقشىلىعى دا وسىندا: ول گەوساياسي شارتتار قويمايتىن سەرىكتەس، - دەيدى ساراپشى.

ساراپشى ولجاس تەمىرقۇلوۆتىڭ پايىمداۋىنشا، ءدال وسىنداي قىسىمسىز، ءبىراق ناقتى ەكونوميكاعا باعىتتالعان فۋنكتسيونالدىق ينۆەستيتسيالار وڭىرلىك ەليتالار ءۇشىن ءتيىمدى. ساراپشىنىڭ بولجامىنشا، الداعى 1- 2 جىلدا «ورتالىق ازيا - كورەيا رەسپۋبليكاسى» فورماتى ناقتى كورسەتكىشتەرمەن ايقىندالا باستايدى. اتاپ ايتقاندا، ستراتەگيالىق ماڭىزى بار مەتالدار سالاسىندا مىندەتتى وفتەيك-كەلىسىمشارتتارعا قول قويىلۋى مۇمكىن. ءتىپتى Doosan Enerbility ،KEPCO سەكىلدى ءىرى كورەي كومپانيالارىنىڭ ەنەرگەتيكالىق جانە لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ جوبالارىنا قاتىسۋى ىقتيمال. سونداي-اق جۇمىس ىستەپ تۇرعان اۆتوزاۋىتتاردىڭ اينالاسىندا شاعىن جانە ورتا سەرۆيستىك وندىرىستەر پۋلىن قالىپتاستىرۋى عاجاپ ەمەس.

- بۇل وزگەرىس ناقتى سەكتورعا دا اسەر ەتىپ وتىر. ونەركاسىپتىك كووپەراتسيا اۆتوكومپونەنتتەردى جەرگىلىكتەندىرۋ، بولشەك توراپتىق ءوندىرىس (CKD) جانە ىلەسپە ينجەنەرلىك كلاستەرلەر قۇرۋعا قاراي بەت بۇرۋدا.

سونىمەن قاتار «K- Silk Road» باستاماسى اياسىندا «كورەيا - ورتالىق ازيا» كوپجاقتى فورماتى وڭىرلىك تەپە-تەڭدىككە ەلەۋلى وزگەرىستەر ەنگىزىپ وتىر. قىتايدىڭ ەكونوميكالىق ىقپالى مەن رەسەيدىڭ اسكەري- ساياسي ىقپالى اراسىنداعى تەپە-تەڭدىك قالىپتاسپاق، - دەپ تۇسىندىرەدى ولجاس تەمىرقۇلوۆ.

وسىلايشا، «ورتالىق ازيا+كورەيا» فورماتى ەكىجاقتى باستامالارعا قوسىمشا ولشەم بەرەدى: ولار ۇلتتىق جوبالاردىڭ شەڭبەرىنەن شىعىپ، ىنتىماقتاستىقتىڭ وڭىرلىك ارحيتەكتۋراسىنا اينالادى. وسى شەڭبەردە تەحنيكالىق ستاندارتتاردىڭ ۇيلەسىمدىلىگىن، ساۋدا راسىمدەرىن جەڭىلدەتۋدى، ءارتۇرلى ەلدەردىڭ كاسىپورىندارى اراسىندا وندىرىستىك تىزبەكتەردى قۇرۋدى تالقىلاۋعا بولادى. مۇنداي قادامدار ورتالىق ازيانى ۇزاق مەرزىمدى كورەي ينۆەستيتسيالارى ءۇشىن نەعۇرلىم تارتىمدى ەتە الادى، ال قازاقستان ءۇشىن ايماقتىڭ وندىرىستىك، كولىك جانە تەحنولوگيالىق تورابىنىڭ ءرولىن نىعايتادى.