اۋرۋدىڭ ادىمىن اشتىرمايتىن اقمولدا احۋن
اقمولدا احۋن ىرىسباي ۇلى - شامامەن 1898 -جىلى كوكتوعاي اۋدانىنىڭ تۇرعىن وڭىرىندە تۋعان. ولەرىنەن بۇرىن، ولگەن كەزىندە سۇيەگىن ءوزىنىڭ سۇيىكتى اق اتانىنا ارتىپ، بۇيداسىن بوس قويا بەرۋىن، تۇيە شوككەن جەردى قازسا استىنان اقبوز قۇلىپتاس شىعاتىنىن، سونى وزىنە بەلگى ەتۋىن وسيەت ەتكەن.
1947 -جىلى ەل جاپپاي بوعداعا اۋعاندا موري اۋدانىنىڭ قۇمىندا قايتىس بولىپ، اق اتانىنا ارتىلعان سۇيەكتى ارتىپ كەلە جاتقاندا تۇيە شوگىپ، سول جەردى قازعاندا اقبوز قۇلىپتاس شىعىپ، قۇبا- تۇزگە سونى بەلگى ەتىپ، مارحۇمدى جەرلەگەن. بۇل كىسىنىڭ اۋەلگى اتى بولەباي بولسادا، اققۇبالىعى مەن احۋندىعىنا بايلانىستى اقمولدا اتانعان.
قۇراندى جاتتاعان قاري، كۇن جايلاتاتىن، جىلان ءتىلىن بىلەتىن، قۇتىرىق اۋرۋىن، قۇرت اۋرۋىن، تەرى اۋرۋلارىن تۇبەگەيلى جازاتىن ەمكوس ەدى. «32 ءتىستىڭ 32 ءتۇرلى دۇعاسى بار» دەپ، قاي ءتىس زارداپ شەكسە سول ءتىستىڭ عانا دۇعاسىمەن ەمدەگەن سوڭ، ول ءتىس ەندى قايتىپ اۋىرمايتىن بولعان.
قازان باسپاسىنان باسىلعان فولكلوردى جاتقا ايتاتىن قيساگەر دە ەدى. كورىپكەل اتامىز ءار ۇلى دۇنيەگە كەلگەن سايىن ولاردىڭ بولاشاقتا كىم بولاتىنىن، وزىنە قانداي ۇرپاق قالدىراتىنىن الدىن-الا ءبىلىپ، «مىنادان ماعان تاربيەلى كوپ ۇرپاق وربىمەيدى» دەپ پىشاعىمەن ءسابيدىڭ تاماعىن سىزىپ وتىرعان. وسىلاي ءۇش-ءتورت ۇلى شەتىنەيدى. «مىناۋ مەنى جەتەلى كوپ ۇرپاققا يە ەتەدى» دەپ ءبىر بالاسىن ءتىرى قالدىرعان. وسى سالىق دەگەن ۇلىنان جەتى نەمەرەلى بولادى. ءبىراق، «قانشا بالاڭىز بار؟ » دەسە، سول ولگەن بالالارىنىڭ سانىن ايتادى ەكەن. 1966~1976 -جىلدارداعى اتىشۋلى «مادەنيەت زور توڭكەرىسىندە» ونىڭ نەمەرەسى قابيمولداعا ەشكىم باتپاي، كەرىسىنشە ءدىنسىز زاماندا قايتىس بولعان ادامنىڭ ءبارىنىڭ جانازاسىن كۇن-ءتۇن دەمەي شىعارىپ تۇرعان.
اقمولدا احۋننىڭ اۋلەتتىك شەجىرەسى:
نازار بي - تۇگەلباي بي — جادىك بي — كولباي — قۋاندىق — مامەتاي — كەنەن — ىرىسباي — بولەباي (اقمولدا) — سالىق (مۇحامەتسالىق) — قابيمولدا — احمەتكارىم — تابيعات، ءنابيعات، اسىعات، قاناعات، تاۋپيق.
ونىڭ تالانتتى شاكىرتى كوكسەگەن جىلقىشى ۇلى دا قاري بولدى. ول 1916 -جىلى مامىردا كوكتوعاي اۋدانىنىڭ تۇرعىن وڭىرىندە تۋعان. ول دا كۇن جايلاتىپ، جىلان ءتىلىن بىلۋدەن تىس، ۇستازى ەمدەگەن اۋرۋلاردى ەمدەي ءبىلدى. «مۇحامەت قۇناپيا»، «كەربالانىڭ سوعىسى»، « ء ساليحا سامەن»، «سال- سالدىڭ سوعىسى» داستاندارىن سۋىرىلىپ جاتقا ايتاتىن. كىتاپ اشىپ، جۇلدىزناما قارايتىن. 1998 -جىلى موري اۋدانىنىڭ شوقپارتاس اۋىلىندا دۇنيەدەن وزدى. ۇستازى ەكەۋى دە قاراقاس اتانىڭ بۋىنىنان شىققان ۇل ەدى.
اۆتورى: كوكبورى مۇباراك
