كوروناۆيرۋستىڭ «كۇزگى تولقىنى»: قاۋىپتى بولجام مەن قىزۋ دايىندىق

اسىرەسە ەۋروپا مەن ازيانىڭ ءبىرقاتار ەلىندە كوروناۆيرۋستىڭ قايتادان ءورشۋى ايىلدى جيىپ، الداعى ايلاردا ساقتىقتى كۇشەيتۋگە ماجبۇرلەپ وتىر.

دەمالىستاعى لوكداۋن كۇشىندە قالاتىن بولدى

بۇگىنگى ۇكىمەت وتىرىسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى الەكسەي سوي ەپيدەميولوگيالىق احۋالعا بايلانىستى ەسەپ بەردى.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا قازاقستاندا ەنگىزىلگەن قاتاڭ شارالاردىڭ ناتيجەسىندە 5-شىلدەدەن بەرى اۋرۋحانالاردا توسەك ورىنداردىڭ جۇكتەمەسى 6 ەسە، جانساقتاۋ بولىمىندەگى توسەك ورىنداردىڭ جۇكتەمەسى 6,6 ەسە ازايعان. كوروناۆيرۋس ينفەكسياسى بويىنشا جەدەل جاردەم شاقىرۋ جاعدايى 5,5 ەسە تومەندەگەن. ەمحانالار ۇيىندە قىزمەت كورسەتۋ تارتىبىنە كوشىپ، ءموبيلدى بريگادالاردىڭ سانى 6,7 ەسە كوبەيىپ، قازىرگى تاڭدا ولاردىڭ ەلدەگى سانى 3640 قا جەتكەن.

ءبىر وكىنىشتىسى، ەلدە ەپيدەميولوگيالىق احۋال تۇراقتالعانىمەن ەۋروپا مەن ازيانىڭ ءبىرقاتار مەملەكەتىندە تامىز ايىنان باستاپ كوروناۆيرۋس ينفەكسياسىنىڭ ءورشىپ كەتكەنى كورىنەدى. ماسەلەن ناۋقاستانعانداردىڭ سانى يتاليا، اۆستريا، يسپانيا، گەرمانيا، وڭتۇستىك كورەيا، تۇركيا ەلدەرىندە وسە باستاعان.

«ال ت م د ەلدەرىنە كەلەر بولساق، ونداعى اۋرۋدىڭ ورتاشا ءوسىمى 0,5 پايىزدى قۇرادى. بۇل - قازاقستانداعى جاعدايدان بەس ەسە كوپ»، - دەيدى سوي. وسىعان بايلانىستى اۋرۋدىڭ تارالۋىن بولدىرماۋ ءۇشىن ءبىرقاتار شەكتەۋ شاراسى كۇشىندە قالاتىن بولدى. اتاپ ايتقاندا ەلىمىزدە دەمالىس كۇندەرى لوكداۋن ساقتالادى.

«بۇگىنگى تاڭدا كوروناۆيرۋس ينفەكسياسىنا قارسى كۇرەستە قوعامنىڭ ءرولى وتە ماڭىزدى. الدىن الۋ شارالارى قانشالىقتى ساقتالسا - جاعداي سونشالىقتى جەڭىل بولادى. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى باسشىلارىنىڭ پايىمداۋىنشا، مەملەكەتتەردىڭ ۇكىمەتتەرى بەلسەندى تۇردە باسشىلىق ەتۋ جاۋاپكەرشىلىگىن الىپ، ال حالىق شەكتەۋ شارالارىن ساقتاپ، ماسكا تاعىپ، بۇقارالىق شارالارعا بارماۋى ءتيىس. د د س ۇ باس ديرەكتورى تەدروس گەبرەيەسۋستىڭ ويىنشا، بۇل - سوڭعى پاندەميا ەمەس. تاريحتىڭ ءوزى ىندەتتىڭ ءورشۋى - ءومىرىمىزدىڭ ءبىر بولىگى ەكەنىن ۇقتىرادى. شۆەيتساريانىڭ فەدەراتيۆتى قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى قازاقستاندى ازاماتتارى كەلگەن كەزىندە كارانتين ساقتاۋى ءتيىس مەملەكەتتەردىڭ تىزىمىنەن الىپ تاستاعانىن اتاپ ءوتۋ كەرەك» ، - دەدى الەكسەي سوي.

«كۇزگى تولقىن» كەلە مە؟ وعان دايىنبىز با؟

كۇز باستالعاننان كەيىن ەل ىشىندە تۇماۋ مەن ج ر ۆ ي-دىڭ ءورشيتىنى بەلگىلى. ىزىنشە كوروناۆيرۋستىڭ جاڭا تولقىنى باستالىپ كەتەدى-اۋ دەگەن قاۋىپ تە جوق ەمەس. مىنە سوندىقتان ەل بيلىگى قازىرگى ۋاقىتتا كۇزگە دايىندىق جۇمىسىن جۇرگىزىپ جاتىر. الەكسەي سويدىڭ ايتۋىنشا ەلدەگى اۋرۋحانالارداعى توسەك ورىنداردىڭ سانىن 54178 كە جەتكىزۋ كوزدەلگەن. بۇل دەگەنىمىز - قازىر قولدانىستاعى 16304 ينفەكسيالىق توسەك ورىن، جاڭادان سالىنىپ جاتقان ينفەكسيالىق نىسانداعى 2790 جاڭا توسەك ورىن مەن باسقا ستاتسيونارلارداعى 32064 توسەك ورىن.

جانساقتاۋ بولىمىندەگى توسەك ورىنداردىڭ سانىن دا 2981 گە جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. ءمينيستردىڭ سوزىنە سەنسەك بۇگىنگى تاڭدا ينفەكسيالىق جانە پروۆيزورلىق ستاتسيونارلاردا وكپەنى جاساندى جەلدەتۋدىڭ 3379 اپپاراتى بار. قوسىمشا تاعى 2619 اپپارات ساتىلىپ الىنعالى جاتىر. ونىڭ ىشىندە 1500 اپپارات وتاندىق كومپانيالاردا وندىرىلگەن.

«جەدەل جاردەم قىزمەتى تۋرالى ايتار بولساق، 2020 -جىلى وتاندىق وندىرىستەگى 1167 دانا سانيتاريالىق اۆتوكولىكتى ساتىپ الۋ كوزدەلىپ وتىر. ولاردىڭ ءبارى دە وسى جىلدىڭ قاراشا ايىنا دەيىن (اۋرۋحانالارعا) جەتكىزىلەدى»، - دەدى ول. سونداي-اق الەكسەي سوي قازاقستاندا ءدارى- دارمەكتىڭ مولشەرى ازايمايتىن ەكى ايلىق قورى جينالاتىنىن ءمالىم ەتتى. «پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا حالىقتى ءدارى- دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا ءبىرقاتار شۇعىل شارا قابىلداندى. بىرىنشىدەن، پاندەميا باستالعالى بەرى وڭىرلەر قۇنى 14 ميلليارد تەڭگەگە ءدارى- دارمەكتىڭ 91 تۇرىنە ءوتىنىم جىبەردى. 2020 -جىلدىڭ 22-شىلدەسىندە بۇكىل ەلدەگى ينفەكسيالىق جانە پروۆيزورلىق ستاتسيونارلارداعى ءدارى- دارمەك قورى جاساقتالدى. ءبىرىڭعاي ديستريبيۋتور 11,4 ميلليارد تەڭگەگە ءدارى- دارمەكتىڭ 91 ءتۇرىن تيەپ قويا بەردى.

ءبىرىڭعاي ديستريبيۋتور قازىرگى ۋاقىتتا سۇرانىسقا يە، ءدارى- دارمەكتىڭ قۇنى 8,2 ميلليارد تەڭگەلىك 44 ءتۇرىن ساتىپ الىپ جاتىر. بۇل مولشەر ستاتسيونارلارداعى 60 مىڭ ناۋقاستى ەمدەۋگە جەتەدى. بۇل باعىتتاعى شارا ءدارى- دارمەك رەزەرۆىن قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار امبۋلاتوريالىق دەڭگەيدەگى ءدارى- دارمەكتىڭ ءتىزىمى كەڭەيتىلدى»، - دەدى ول. سونىمەن بىرگە قازىرگى تاڭدا ءبىرىڭعاي ديستريبيۋتور تۇماۋعا قارسى 2 ميلليون 199 مىڭ 990 ۆاكسينا ساتىپ العان ەكەن.

بۇل مولشەر جالپى حالىقتىڭ 11 پايىزىن قامتۋعا جول اشاتىنىن ايتقان مينيستر ەكپە جۇمىستارى جۇرەك قان تامىرلارى مەن تىنىس الۋ جولدارىندا سوزىلمالى اۋرۋلارى بار ادامدارعا، ءجيى اۋىراتىن بالالارعا، ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنداعى بالالارعا، اتا- اناسىنىڭ قاراۋىنسىز قالعان بالالارعا، مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەرگە سالىناتىنىن جەتكىزدى. ودان بولەك ەلدەگى پ ت ر- تەستتەن ءوتۋدىڭ تاۋلىكتىك مولشەرىن جىل سوڭىنا دەيىن 63 مىڭعا جەتكىزۋ جوسپارلانعان.

ۇكىمەت باسشىسى جۇكتەگەن ءۇش مىندەت

ءمينيستردىڭ ەسەبىن تىڭداعاننان كەيىن ۇكىمەت باسشىسى اسقار مامين كۇزدە ۆيرۋستى اۋرۋلار مەن تۇماۋ جۇقتىرۋ جاعدايلارىنىڭ ارتۋ ىقتيمالدىعىنا بايلانىستى قانداي شارالار قولعا الىنعانىن ايتىپ بەردى. پرەمەر- مينيستر دە الەكسەي سويدىڭ ءسوزىن قۇپتاپ، قابىلدانعان شارالاردىڭ ارقاسىندا ەلدە كوروناۆيرۋسقا قاتىستى جاعداي تۇراقتالعانىن مالىمدەدى. كوروناۆيرۋس ينفەكسياسى مەن ۆيرۋستىق پنيەۆمونيانىڭ تاۋلىكتىك ءوسۋى 0,5 پايىز شەگىندە. بۇگىنگى تاڭدا وسى ينفەكسيانى جۇقتىرعان ادامداردىڭ 94 پايىزى ەمدەلىپ شىققان.

ينفەكسيالىق اۋرۋحانالاردىڭ جۇكتەلۋى 15 پايىزى عانا بولسا، كوروناۆيرۋس ينفەكسياسىنا بايلانىستى جەدەل جاردەم شاقىرۋ 80 پايىزعا دەيىن تومەندەگەن. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا اۋرۋ جۇقتىرعانداردىڭ سانىن ازايتىپ، مەديتسينالىق كومەك تيىمدىلىگىن جاقسارتۋ بويىنشا ناقتى شارالار قابىلدانعان.

«وزدەرىڭىز بىلەتىندەي كۇزدە ۆيرۋستى اۋرۋلار مەن تۇماۋ جۇقتىرۋ جاعدايلارى ارتادى. وسىعان بايلانىستى 15-قىركۇيەكتەن باستاپ حالىققا تۇماۋعا قارسى ۆاكسينا سالۋ باستالادى. وڭىرلەردە 12 ينفەكسيالىق اۋرۋحانا سالىنىپ جاتىر. 2 ستاتسيونار قايتا جاڭارتىلۋدا. جالپى اۋرۋحانالارداعى ورىنداردىڭ سانىن 50 مىڭ ورىنعا دەيىن ۇلعايتۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. اۋىلدى جەرلەردەگى مەديتسينالىق كومەكتىڭ قول جەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. جەدەل جاردەم اۆتوكولىكتەرىمەن جانە بارلىق قاجەتتى جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلىپ جاتىر. جەكە قورعانۋ قۇرالدارى مەن ءدارى- دارمەكتەردىڭ جەتكىلىكتى قورى جاسالدى. تاپشىلىق بولمايدى»، - دەدى ول.

ۇكىمەت باسشىسى ودان بولەك تامىز ايىنان بەرى اۋرۋحانالاردا ۆيرۋستى ينفەكسيادان ەمدەلۋ ءۇشىن حالىققا تەگىن ءدارى- دارمەك بەرىلىپ جاتقانىن ءمالىم ەتتى.

«ەلدە ۆيرۋسقا تەستىلەۋ مۇمكىندىگى ارتتى. ۆاكسينا ساتىپ الۋ جونىندە كەلىسسوزدەر وتكىزىلىپ، وزىمىزدە ۆاكسينا جاساپ شىعارۋ بويىنشا جۇمىس ۇيىمداستىرىلعان. ۇكىمەت تاراپىنان اۋقىمدى جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. قابىلدانعان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە ءبىز ەلىمىز ءۇشىن كۇردەلى كەزەڭدى ەڭسەردىك. ۆيرۋستىڭ تارالۋ دەڭگەيىنىڭ تومەن بولۋى قامتاماسىز ەتىلدى. باستىسى، بىزدەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى كوروناۆيرۋس جۇقتىرعانداردى ەمدەۋ بويىنشا زور تاجىريبە جيناقتادى»، - دەدى اسقار مامين ۇكىمەت وتىرىسىندا.

پرەمەر-مينيستر بارلىق قابىلدانىپ جاتقان شارالار كۇزدە پايدا بولۋى مۇمكىن پاندەميانىڭ جاڭا تولقىنىنا جانە ماۋسىمدىق اۋرۋلارعا قارسى كۇرەسۋگە جاعداي جاسايتىنىن ايتادى. سوزىنشە سانيتاريالىق تالاپتاردى قاتاڭ ساقتاۋ كەرەك. الەمدەگى ەپيدەميانىڭ تۇراقسىزدىعىن ەسكەرسەك، ۆيرۋستىڭ قايتادان ءورشۋ مۇمكىندىگىنە دايىندىق جۇمىستارىن جالعاستىرعان ءجون. كەيبىر شەكتەۋ شارالارىن جالعاستىرعان ابزال.

«وسىعان بايلانىستى مىناداي تاپسىرما بەرەمىن: بىرىنشىدەن، وڭىرلەردىڭ اكىمدەرى ەپيدەميولوگيالىق جاعدايدى ەرەكشە باقىلاۋدا ۇستاسىن، بارلىق سانيتاريالىق نورمالاردى قاتاڭ ساقتاسىن. ۆيرۋستىڭ تارالۋى مەن اۋرۋ جۇقتىرۋ كورسەتكىشتەرىنىڭ وزگەرۋىنە قاراي جەدەل ءارى ناقتى ارەكەت ەتسىن. ينفراقۇرىلىمدى دايىنداۋ شارالارىن قابىلداسىن جانە بارلىق ساتىداعى مەديتسينا جۇمىسكەرلەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتسىن. ەكىنشىدەن، دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرگە حالىق اراسىندا پروفيلاكتيكالىق جۇمىستى كۇشەيتۋدى تاپسىرامىن. ەمحانالاردىڭ دايىندىعىن باقىلاۋدا ۇستاۋ قاجەت جانە دە قاۋىپ توبىنداعى ادامداردى ناقتى قاداعالاپ تۇرۋ كەرەك. ۇشىنشىدەن، سيفرلىق دامۋ مينيسترلىگى دەنساۋلىق ساقتاۋ، اقپارات مينيسترلىكتەرىمەن بىرگە حالىق اراسىندا اقپاراتتىق- ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىن جۇرگىزسىن»، - دەپ ءتۇيدى پرەمەر-مينيستر.

ۇكىمەت وتىرىسى بارىسىندا ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرلان تۇرعىمبايەۆ تۇماۋعا قارسى ۆاكسينا سالىناتىن ازاماتتاردىڭ ساناتىنا پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىن دە قوسۋدى سۇرادى.

سەبەبى «پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى دە قازىر مەديتسينا ماماندارىمەن بىرگە ىندەتپەن بىرگە كۇرەسىپ جاتىر» دەيدى ول. وسىلايشا ەلىمىزدە تاعى دا ىندەتپەن بولۋى مۇمكىن كۇرەسكە دايىندىق جۇمىستارى قىزۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر.

اۆتور: ايان بەكەن ۇلى