قازاقستان ازيا-تىنىق مۇحيت ءوڭىرى ەلدەرىمەن ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرا تۇسەدى - ەلباسى - فوتو

مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىندە قازاقستان وركەنيەتارالىق جانە ءدىنارالىق ديالوگقا ۇلەس قوسىپ وتىرعانىنا توقتالدى.

- ءبىز باستاماشىلىق ەتكەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى ءدىن كوشباسشىلارىنىڭ سەزى حالىقارالىق تۇرعىدان مويىندالعان سۇحبات الاڭىنا اينالدى. ەلدەرىڭىزدىڭ دەلەگاتسيالارىن بيىل ماۋسىمدا استانادا وتەتىن بەسىنشى سەزگە شاقىرامىز. بيىل الەمدىك قوعامداستىق ەكىنشى دۇنيە جۇزىلىك سوعىستىڭ اياقتالۋىنىڭ 70 جىلدىعىن، حەلسينكي قورىتىندى اكتىسىنىڭ 40 جىلدىعىن جانە جاڭا ەۋروپاعا ارنالعان پاريج حارتياسىنىڭ 25 جىلدىعىن اتاپ وتەدى. وسى مەرەيتويلىق داتالار قازىرگى زامانعى حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى احۋال جونىندە تەرەڭ ويلانۋعا جانە اشىق سويلەسۋگە سەبەپ بولۋعا ءتيىس، - دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.

وسىعان بايلانىستى قازاقستان پرەزيدەنتى ۋكراينانىڭ وڭتۇستىك-شىعىسىنداعى قاقتىعىس 5 مىڭنان استام ادامدى قازاعا ۇشىراتقانىن ەسكە سالدى.

- ۋكرايناداعى شيەلەنىس ادام ءومىرىنىڭ قۇنىن جوعالتاتىن شەكتەن اسىپ كەتەدى دەپ ەشكىم كۇتكەن جوق. بۇل - ۋكراين حالقىنىڭ زور قاسىرەتى. قازاقستان وسى داعدارىستى رەتتەۋ جولدارىن ىزدەستىرۋ جونىندەگى بارلىق جۇمىسقا بەلسەنە قاتىستى جانە ونى جالعاستىرىپ كەلەدى. ۋكرايناداعى احۋال مەنىڭ شەتەلدىك ارىپتەستەرمەن كەلىسسوزدەرىمدەگى نەگىزگى تاقىرىپتىڭ ءبىرى بولىپ وتىر، - دەدى مەملەكەت باسشىسى.

نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ءبىزدىڭ ەلىمىز مينسكىدە 12- اقپاندا وتكەن «نورماند تورتتىگى» مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ كۇردەلى كەلىسسوزدەرىنىڭ ناتيجەلەرىن قۇپتايتىنىن اتاپ ءوتتى.

- بۇل وتە كۇردەلى ءارى ماڭىزدى كەلىسسوزدەر بولدى. ءبىز ۇستامدىلىق تانىتقان، مامىلەگە كەلۋگە جانە كوشباسشىلىققا ءازىر بولعان مەملەكەتتەر باسشىلارىنا قوشەمەت كورسەتۋگە ءتيىسپىز. ولار ءبىرىنشى كەزەكتە قانتوگىستى توقتاتۋ جونىندە ماڭىزدى جۇمىس جۇرگىزدى. وسىنى كۇتكەن بارشا الەمدىك قوعامداستىق سەكىلدى، ءبىز قول جەتكەن ۋاعدالاستىقتاردى ورىنداۋعا، وق اتۋدى توقتاتۋعا جانە قالعان ساياسي ماسەلەلەردى شەشۋگە شاقىرامىز. ۋكراينانىڭ وڭتۇستىك-شىعىسىنداعى قاقتىعىستى بەيبىت شەشۋدەن وزگە بالاما جوق ەكەنىنە نىق سەنىمدىمىز، - دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

مەملەكەت باسشىسى الەمدە جانجال وشاقتارى كوبەيىپ وتىرعان جاعدايدا حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسىن نىعايتۋ اسا ماڭىزدى ەكەنىنە نازار اۋداردى.

- سەنىمدى، بارىنشا ورنىقتى الەمدىك ءتارتىپتى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن حالىقارالىق قۇقىقتىڭ تۇپكى قاعيداتتارىن تاعى دا راستاۋ قاجەت. قازىرگى جاعدايدا حالىقارالىق شارتتار مەن كەلىسىمدەر بويىنشا ءوز مىندەتتەمەلەرىن ەشقانداي مەملەكەتتىڭ قالىس قالماي ساقتاۋى وتە ماڭىزدى. قازاقستان تەڭدىكتى، مۇددەلەردى ءوزارا ەسكەرۋ، نەگىزگى پروبلەمالاردى حالىقارالىق قۇقىققا جانە ب ۇ ۇ- نىڭ ورتالىق رولىنە سۇيەنە وتىرىپ ۇجىمدىق رەتتەۋ قاعيداتتارىن بەكىتۋدى جاقتايدى، - دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.

قازاقستان پرەزيدەنتى 2010-جىلى جەلتوقساندا استانادا وتكەن ە ق ى ۇ سامميتىنە قاتىسۋشى مەملەكەتتەر ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ورتاق ەۋرواتلانتيكالىق جانە ەۋرازيالىق قاۋىپسىزدىك قوعامداستىعىن قۇرۋ تۋرالى يدەياسىن قولداعانىنا توقتالدى.

- بۇگىندە قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ وسى تاجىريبەسىنە قاجەتتىلىك بار. ХХІ عاسىردىڭ سىن-قاتەرلەرگە وراي ءبىز 1975-جىلعى حەلسينكي اكتىسىنە ۇقساس، تۇجىرىمدىق تۇرعىدان مۇلدە جاڭا شارت ازىرلەۋگە كىرىسۋدى ۇسىنامىز. ول ءوزارا مۇددەلەردىڭ جانە ە ق ى ۇ استانا دەكلاراتسياسىنىڭ قاعيداتتارىن ناقتى ءىس جۇزىنە اسىرۋدىڭ نەگىزىندە قاۋىپسىزدىكتىڭ جاڭا جۇيەسىن قۇرۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋى ءتيىس. وسى تاريحي مىندەتتى شەشۋ ءۇشىن بارلىق كوشباسشىلاردان ساياسي ەرىك-جىگەر جانە بولاشاققا باعىتتالعان جاھاندىق ويلاۋ ماشىعى قاجەت ەتىلەدى، - دەدى مەملەكەت باسشىسى.

نۇرسۇلتان نازاربايەۆ قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ مەيلىنشە ءتيىمدى جولى مەملەكەتتەردىڭ تىعىز ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

- بۇگىندە باتىس پەن رەسەيدىڭ ءوزارا ەكونوميكالىق سانكسيالارى الەمدىك ەكونوميكاداعى ونسىز دا كۇردەلى احۋالدى قيىنداتىپ، ەلدەر مەن حالىقتاردىڭ جاعدايىن ناشارلاتۋدا. الەمدىك قوعامداستىقتىڭ مۇشەسى رەتىندە قازاقستان دا بۇدان قالىس قالىپ وتىرعان جوق. وسىعان وراي، 12- اقپاندا مينسكىدە قابىلدانعان دەكلاراتسيانىڭ «اتلانتيكادان تىنىق مۇحيتقا دەيىن ورتاق ەكونوميكالىق كەڭىستىك قۇرۋ يدەياسىنا بەيىلدىلىكتى» قاراستىرعانى ماڭىزدى. قازاقستان ءوز تاراپىنان سىرتقى ەكونوميكالىق بايلانىستاردى جانە وڭىرلىك ىقپالداستىقتى كەڭەيتۋ باعدارىنان اينىمايدى، - دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

مەملەكەت باسشىسى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ تۋرالى شارتتىڭ كۇشىنە ەنگەنىن ەسكە سالدى.

- ە ا ە و نەگىزىندە ەگەمەندىكتى، ەكونوميكالىق پراگماتيزمدى، تەڭدىك پەن اشىقتىقتى قۇرمەتتەۋ قاعيداتتارى جاتقانىن، ونسىز بىردە ءبىر بىرلەستىك ءومىر سۇرە المايتىنىن ايرىقشا اتاپ وتەمىن. الدەن-اق ون شاقتى ەلدىڭ ە ا ە و- مەن ەركىن ساۋدا ايماعىن قۇرۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتۋى وداقتىڭ تارتىمدىلىعىن بايقاتادى، - دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.

قازاقستان پرەزيدەنتى يادرولىق قاتەر بۇگىنگى زاماننىڭ ەڭ سالماقتى پروبلەمالارىنىڭ ءبىرى بولىپ وتىرعانىنا نازار اۋداردى.

- يادرولىق قارۋدى جالپىعا بىردەي گوريزونتالدى جانە ۆەرتيكالدى تاراتپاۋدىڭ جاڭا امبەباپ شارتىن ازىرلەۋ جونىندەگى ءبىزدىڭ باستامامىزدىڭ وزەكتىلىگىن اتاپ وتكىم كەلەدى. قازاقستان يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ رەجىمىن نىعايتۋ باعىتىندا كۇش جۇمساۋدى جالعاستىرۋدا. نيۋ-يوركتە ورتالىق ازيادا يادرولىق قارۋسىز ايماق قۇرۋ تۋرالى شارتقا حاتتاماعا قول قويۋ وسى باعىتتاعى ءساتتى جەتىستىكتىڭ ءبىرى بولدى، - دەدى مەملەكەت باسشىسى.

نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ۆاشينگتون مەن سەۋلدە وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى جاھاندىق سامميتتەردە بارلىق ەلدەردىڭ يادرولىق قارۋسىز الەم يدەالدارىنا ۇمتىلۋعا دەگەن تاۋەكەلى كورىنىس تاباتىن جالپىعا بىردەي يادروسىز الەم دەكلاراتسياسىن قابىلداۋ يدەياسىن ۇسىنعانىن ايتتى.

- بۇل - وڭاي ماسەلە ەمەس. ەگەر وركەنيەتتى ساقتاپ قالامىز دەسەك، ءبارىبىر وسى باعىتتا العا جىلجۋىمىز كەرەك، - دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

مەملەكەت باسشىسى 2015-جىلى ەلىمىز حالىقارالىق بايلانىستاردى بەلسەندى تۇردە كەڭەيتىپ، تەرەڭدەتە ءتۇسۋ باعىتىن جالعاستىرا بەرەتىنىن جەتكىزدى.

- ءبىزدىڭ باسىمدىقتارىمىز تۇراقتى، ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتى تۋرالى قابىلدانعان تۇجىرىمدامادا كورىنىس تاپقان. وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا رەسەي فەدەراتسياسىمەن ХХІ عاسىرداعى تاتۋ كورشىلىك پەن وداقتاستىق تۋرالى شارت كۇشىنە ەندى. بۇل قۇجات بارلىق سالاداعى ساياسي، ەكونوميكالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستارىن نىعايتۋ ءىسىن كورسەتەدى. ءبىز ءوز ارامىزدا سەنىم قاتىناستارى ورنىققان قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىمەن تۇتاس ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىق پەن تاتۋ كورشىلىك قاتىناستى ودان ءارى نىعايتا تۇسۋگە نيەتتىمىز، - دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.

قازاقستان پرەزيدەنتى ەلىمىز كورشىلەرىمىزبەن - حالىقتارىن تاريحي، مادەني جانە ءتىل ورتاقتىعى بايلانىستىراتىن ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىمەن قارىم-قاتىناستى دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ وتىرعانىن ايتتى.

نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ەلىمىزدىڭ جەتەكشى ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق سەرىكتەستەرى - ەۋروپالىق وداق مەملەكەتتەرىمەن ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا كۇش جۇمساي بەرەتىندىگىنە توقتالدى.

مەملەكەت باسشىسى امەريكا قۇراما شتاتتارىمەن ەلىمىز بەلسەندى تۇردە دامىتىپ كەلە جاتقان ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتى نىعايتۋ ماسەلەسى دە ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

قازاقستان پرەزيدەنتى قارىم-قاتىناستاردى دامىتۋ ءۇشىن قاجەت ءبىرقاتار باعىتتاردى دا اتاپ كورسەتتى.

- ءبىز ازيا-تىنىق مۇحيت ءوڭىرى ەلدەرىمەن جانە وڭىرلىك قۇرىلىمدارىمەن ەكونوميكالىق، ينۆەستيتسيالىق جانە تەحنولوگيالىق ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرا ءتۇسۋدى كوزدەپ وتىرمىز. قازاقستان ورتا جانە تاياۋ شىعىس مەملەكەتتەرىمەن تاريحي جانە رۋحاني تىعىز بايلانىس جاساي وتىرىپ، ەكى جاقتى نەگىزدە ءارى وڭىرلىك ۇيىمدار اياسىندا سەرىكتەستىك ورنىقتىراتىن بولادى. اۋعانستاننىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك دامۋىنا جاردەم ەتۋدى جالعاستىرا بەرەمىز، - دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.

سونىمەن قاتار، مەملەكەت باسشىسى يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسى جونىندەگى كەلىسسوزدەر بيىل ماسەلەنى تولىق قامتيتىن جانە بارلىق تاراپتاردى قاناعاتتاندىراتىن شەشىمگە قول جەتكىزۋمەن اياقتالادى دەپ ۇمىتتەنەتىنىن ايتتى.

- بۇل - ءبىزدىڭ ەكونوميكالىق بايلانىستارىمىزدىڭ دا، ساياسي بايلانىستارىمىزدىڭ دا تۇتاستاي دامىعانىن قالايتىن كورشىمىز ءارى سەرىكتەسىمىز، - دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

قازاقستان پرەزيدەنتى ءبىزدىڭ رەسپۋبليكامىزدىڭ افريكا قۇرلىعى، لاتىن امەريكاسى، كاريب تەڭىزى ەلدەرىمەن قارىم-قاتىناسى دايەكتى دامي بەرەتىنىن جەتكىزدى. اتاپ ايتقاندا، سوڭعى جىلداردا بۇل وڭىردەگى ءبىرقاتار مەملەكەتتەردە ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ەلشىلىكتەرى اشىلدى.

نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ءسوز سوڭىندا ءبىزدىڭ ەلىمىز قازاقستانداعى ديپلوماتيالىق كورپۋس وكىلدەرىنىڭ قىزمەتىن تولىق قولدايتىنىن ايتىپ، ولاردىڭ مەملەكەتتەرىمەن اراداعى قاتىناستاردىڭ دامۋىنا ءۇمىت ارتاتىنىن ءبىلدىردى.

ديپلوماتيالىق كورپۋس دۋايەنى، رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى م. بوچارنيكوۆ قازاقستانداعى بارلىق شەتەلدىك ديپلوماتتار اتىنان مەملەكەت باسشىسىنا جانە بۇكىل قازاقستان حالقىنا تابىس پەن باق-بەرەكە تىلەدى.

م. بوچارنيكوۆ قازاقستاننىڭ بەلسەندى حالىقارالىق قىزمەتىن ديپلوماتيالىق كورپۋس لايىقتى باعالايتىنىن اتاپ ءوتتى.

- بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا حابارلانعانىنداي، 2014-جىلى ءسىزدىڭ قاتىسۋىڭىزبەن حالىقارالىق سيپاتتاعى 150 گە جۋىق كەزدەسۋ مەن ءىس-شارا ءوتتى، سونىڭ 8- ءى ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستار اياسىنداعى شەتەلدىك ساپار بولسا، 17 ءسى مەملەكەتارالىق سامميت جانە 4 ەۋى حالىقارالىق فورۋم. ءبىز ءسىزدىڭ ۋكرايناداعى داعدارىستى رەتتەۋگە، «نورماند تورتتىگى» فورماتىنداعى كەزدەسۋدى شاقىرۋعا جۇمساعان كۇش-جىگەرىڭىزدى زور قۇرمەتپەن قولدايمىز، - دەدى دۋايەن.

رەسەيلىك ەلشى 2015-جىلدىڭ ماڭىزدى مەرەيتويلىق داتالارىنىڭ ءبىرى ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعى ەكەنىنە، وعان ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دايىندىق جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتقانىنا نازار اۋداردى.

م. بوچارنيكوۆ سونداي-اق ديپلوماتيالىق كورپۋستىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 20 جىلدىعىن، كونستيتۋتسيانىڭ 20 جىلدىعىن، قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىن اتاپ ءوتۋ سىندى جالپى ۇلتتىق نەگىزگى ءىس-شارالارعا قاتىسۋعا دايىن ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى.