جىل قورىتىندىسى: ەلباسى ساپارلارى بەيبىتشىلىك پەن تاتۋلىقتى، ساياسي ءھام ەكونوميكالىق ۇندەستىكتى ۇندەيدى
مەملەكەت باسشىسىنىڭ مۇنداي ساپارلارى مەن كەزدەسۋلەرى بارىسىندا قازاقستاننىڭ شەتەلدەرمەن اراداعى ساياسي، ەكونوميكالىق ءارى مادەني- گۋمانيتارلىق بايلانىستارى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلىپ، نىعايا تۇسەتىندىگى دە بەلگىلى. ايتا كەتەرلىگى، ەلباسىنىڭ مۇنداي ساپارلارىنىڭ بارىندە دە «قازاقپارات» حالىقارالىق اقپارات اگەنتتىگىنىڭ تىلشىلەرى دە بولىپ، وقىرماندارىنا جەدەل اقپارات تاراتىپ وتىرعان ەدى. وسىعان وراي اگەنتتىك ق ر پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ اعىمداعى جىلعى شەتەلگە ساپارلارىنا شولۋ جاسايدى.
اعىمداعى جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا ەلباسى شۆەيتسارياعا ساپارلاپ، جىل سايىن وتەتىن داۆوستاعى فورۋم جۇمىسىنا قاتىستى. ساپار اياسىندا مەملەكەت جانە ۇكىمەت باسشىلارىمەن، ءىرى حالىقارالىق كومپانيالاردىڭ جەتەكشىلەرىمەن كەزدەسۋ وتكىزدى. ال فورۋم جۇمىسى اياقتالعان سوڭ مەملەكەت باسشىسى ونىڭ قورىتىندىسىنا ارنالعان بريفينگكە قاتىسىپ، ءسوز سويلەدى. ق ر پرەزيدەنتى دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋم الەمدىك ەكونوميكاداعى جاعدايلار مەن ونىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆالارى تۋرالى پىكىر الماسۋ الاڭى بولىپ سانالاتىنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق فورۋمدا ءبىرقاتار قاۋىپتى سىن-قاتەرلەر مەن بولاشاق داعدارىستار انىقتالعانىن ەرەكشە باسا ايتتى. «قيىندىقتار ءالى الدا. ەۋروپالىق وداقتاعى باستى قيىندىق - اسىرەسە جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق، سونداي-اق ەۋرو ۆاليۋتاسىنا قاتىستى سەنىمسىز كوزقاراس. جىلدىڭ ورتاسىنا قاراي بەلگىلەنگەن ەۋروپارلامەنت سايلاۋى وتە ماڭىزدى بولماق. ەۋروپا مەن ا ق ش-تىڭ ەكونوميكاسى باياۋ دا بولسا، كوتەرىلىپ كەلەدى، بۇل جاقسى جاڭالىق. وعان قوسا قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ تومەندەۋى بايقالۋدا، بۇل ءوز كەزەگىندە الاڭداۋشىلىق تۋدىراتىن نىشان بولىپ وتىر. ءبىز ءۇشىن رەسەي ەكونوميكاسىنىڭ جاعدايى دا ماڭىزدى. ءبىزدى وسى ماسەلەلەردىڭ ءبارى مازالايدى، ويتكەنى ءبىز - الەمدىك قوعامداستىقتىڭ ءبىر بولىگىمىز. الەمدە بولعان نارسەنىڭ ءبارى بىزگە دە اسەر ەتەدى. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز - سونى دەر كەزىندە اڭداپ، ىقتيمال قيىن احۋالداردان امان شىعۋدىڭ ءتيىستى شارالارىن قابىلداۋ»، - دەدى ن. نازاربايەۆ.
ال اقپان ايىندا ق ر پرەزيدەنتى XXII قىسقى وليمپيادالىق ويىنداردىڭ اشىلۋ راسىمىنە قاتىسۋ ءۇشىن سوچيگە ساپارلادى. ساپار اياسىندا ەلباسى قازاقستاننىڭ وليمپيادالىق قۇراماسىنىڭ مۇشەلەرىمەن كەزدەسۋ وتكىزدى. «سىزدەردىڭ ءارقايسىڭىزدىڭ وليمپيادالىق ليتسەنزيانى جەڭىپ الۋىڭىزدىڭ ءوزى - سپورتتىق كارەراداعى ۇلكەن جەتىستىك. لوندون وليمپياداسىنان كەيىن ءبىز سپورتتىق جەتىستىكتەر دەڭگەيىن جوعارى كوتەردىك، مەن ەندى سىزدەرگە جاڭا جەڭىستەر تىلەيمىن»، - دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ناۋرىز ايىندا ماسكەۋگە جۇمىس ساپارىمەن بارعان ن. نازاربايەۆ جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ وتىرىسىنا قاتىستى. كەزدەسۋ بارىسىندا كەدەن وداعى مەن ءبىرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭىستىك اياسىنداعى ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ جاي-كۇيى مەن پەرسپەكتيۆالارى، سونداي-اق ج ە ە ك-ءتىڭ بۇرىنعى وتىرىستارىندا قول جەتكىزىلگەن كەلىسىمدەردى ىسكە اسىرۋدىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرى تالقىلاندى. سونىمەن قاتار، ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتى قۇرۋ تۋرالى شارت جوباسىنا دايىندىق بارىسى قارالدى.
وسىدان كەيىن قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ گاگادا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميتكە قاتىستى. نيدەرلاندىعا ساپارى اياسىندا ەلباسى ق ح ر توراعاسىمەن، ا ق ش، فرانسيا، فينليانديا پرەزيدەنتتەرىمەن، جاپونيا، ۇلى بريتانيا ۇكىمەت باسشىلارىمەن ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر وتكىزدى. ال سامميت بارىسىندا ءسوز العان قازاقستان كوشباسشىسى G-8 جانە G-20 اياسىنداعى جۇمىستىڭ جاھاندىق تۇيتكىلدەردى شەشۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى دەڭگەيدە ءتيىمدى بولىپ شىقپاعانىن اتاپ ءوتتى. «وسى توپتاردان «تىس» قالعانداردىڭ دا مۇددەلەرى ەسكەرىلۋى قاجەت. سوندىقتان بۇدان ەكى جىل بۇرىن مەن داعدارىستان شىعۋ جولدارىن ىزدەستىرۋ ءۇشىن G- Global باستاماسىن كوتەردىم. بۇل فورمات زور قولداۋعا يە بولدى جانە بۇگىندە وعان شامامەن 190 ەل قاتىسۋدا. بۇل ادىلەتتى، ترانسپارەنتتى، كوپ پوليارلى، سىندارلى بەيبىت قۇرىلىمعا باستايتىن جول، ول ادامزاتتىڭ يادرولىق قارۋمەن ءوزىن-ءوزى جويۋ قاۋىپ-قاتەرىنە جول بەرمەيدى. بۇعان بالاما جوق ەكەنىنە سەنىمدىمىن»، - دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ءساۋىر ايىندا ن. نازاربايەۆ ماسكەۋگە جۇمىس ساپارىمەن بارىپ، وندا م. لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە ءدارىس وقىدى. «مەن ەۋرازيالىق وداق تەك ەرىكتىلىك، تەڭ قۇقىلىق، ءوزارا ءتيىمدى جانە وعان مۇشە ءاربىر ەلدىڭ پراگماتيكالىق مۇددەلەرىن ەسكەرەتىن قاعيداتتار نەگىزىندە عانا مۇمكىن ەكەندىگىن تاباندى تۇردە جاقتاۋشى بولدىم جانە سولاي بولىپ قالا بەرەمىن. بۇل باستاما قازىرگى ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا دەپ اتالاتىن جاڭا تاريحي ۇدەرىستىڭ باستاپقى نۇكتەسىنە اينالدى»، - دەدى ن. نازاربايەۆ.
سول ايدىڭ ىشىندە قازاقستان پرەزيدەنتى بەلارۋس ەلىنە ساپارلاپ، جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ شاعىن جانە كەڭەيتىلگەن قۇرامداعى وتىرىستارىنا قاتىستى. وتىرىس كەزىندە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتتىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرى قوسىمشا تالقىلاندى، سونداي-اق كەدەن وداعى مەن ءبىرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭىستىككە ارمەنيا رەسپۋبليكاسىنىڭ قوسىلۋى جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسى قارالدى. قازاقستان، رەسەي جانە بەلارۋس باسشىلارى شارتتى دايىنداۋدا ىلگەرىلەۋشىلىك بارىن ايتتى، سونداي-اق ونى ازىرلەۋگە ىسكەر توپتاردىڭ بەلسەنە قاتىسقانىن ەسكەردى. ءۇش ەلدىڭ كوشباسشىلارى قۇجاتتاردىڭ كەلىسىلۋ ۇدەرىسىن وڭ باعالاپ، مۇنىڭ مەملەكەتتەر اراسىندا قالىپتاسقان قارىم-قاتىناستاردىڭ جوعارى دەڭگەيىنىڭ ناتيجەسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
مامىردا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ق ح ر- عا ساپارلاپ، شانحاي قالاسىندا قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ءتوراعاسى شي جينپيڭمەن، سونداي-اق، ءبىرقاتار قىتايلىق كومپانيالار باسشىلارىمەن كەزدەسۋ وتكىزدى. بۇدان بولەك، مەملەكەت باسشىسى ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى كەڭەسىنىڭ IV سامميتىنە، ليانيۋنگان تەڭىز پورتىنداعى قازاقستان-قىتاي لوگيستيكالىق تەرمينالىنىڭ ءبىرىنشى كەزەگىنىڭ اشىلۋ راسىمىنە قاتىستى. ا و س ش ك سامميتى بارىسىندا ەلباسى جاڭا قاۋىپتەر مەن سىن-قاتەرلەردىڭ پايدا بولۋىنا بايلانىستى الەمدىك قۇرىلىمداعى كەيىنگى كەزدەرى بايقالىپ وتىرعان تۇبەگەيلى وزگەرىستەرگە نازار اۋداردى. «بۇل جاعداي ءبىزدىڭ فورۋمنىڭ قاجەتتىلىگىن ارتتىرا تۇسەدى، سونداي-اق بىزدەن بارىنشا ىنتىماقتى بولۋدى، ا و س ش ك ماقساتتارى مەن مىندەتتەرىن ساپالى جۇزەگە اسىرۋدى تالاپ ەتەدى. اسكەري-ساياسي سالاداعى سەنىم شارالارى تۇجىرىمداماسىن قابىلداۋ ءالى دە ماڭىزدى دەپ سانايمىن. لاڭكەستىكتى جويۋ جانە وركەنيەتتەر اراسىنداعى سۇحباتقا ىقپال ەتۋ تۋرالى ا و س ش ك دەكلاراتسياسىن قابىلداۋ وسى باعىتتاعى العاشقى بىرلەسكەن قادام بولدى. قازاقستان ا و س ش ك مەن ش ى ۇ اراسىندا ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلۋىن قۇپتايدى»، - دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
وسى ايدا مەملەكەت باسشىسى تۇركياعا جۇمىس ساپارىمەن بارىپ، بودرۋم قالاسىندا وتكەن تۇركى تىلدەس مەملەكەتتەر ىنتىماقتاستىعى كەڭەسىنىڭ ءتورتىنشى سامميتىنە قاتىستى. القالى جيىن بارىسىندا ن. نازاربايەۆ تۇركسوي جانە تۇركى كەڭەسى سياقتى ۇيىمدارداعى جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن ۇيىمعا مۇشە-مەملەكەتتەردىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە جاس مامانداردى دايارلاۋ قاجەتتىگىنە توقتالدى. سونداي-اق، ول تۇركى اكادەمياسىنا تۇركى الەمى ەلدەرىنىڭ ينتەگراتسيالانۋ جولدارىن ايقىنداۋ ءۇشىن باعدارلاما ازىرلەۋگە تاپسىرما بەرۋدى ۇسىندى. «تۇركى اكادەمياسى ورتاق قۇندىلىقتارىمىز بەن مۇرالارىمىزدى زەردەلەۋ ىسىندە كوپ نارسە جاساي الادى. تۇركى حالىقتارىنىڭ مادەنيەتى مەن ونەرىن ناسيحاتتاۋدا تۇركسوي- دىڭ اتقاراتىن ءرولى زور. ونىڭ بەلسەندى قىزمەتى بىرلىگىمىزدى نىعايتىپ، مادەني بايلانىستاردى كەڭەيتۋگە ىقپال ەتۋدە»، - دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
تامىزدا تاعىدا بەلارۋسقا ساپارلاعان ەلباسى كەدەن وداعى ەلدەرى كوشباسشىلارىنىڭ، ۋكراينا جانە ەۋروپالىق وداق وكىلدەرىنىڭ كەزدەسۋىنە قاتىستى. ءوز سوزىندە مۇنداي كەزدەسۋ وتكىزۋدىڭ ماڭىزدىلىعى مەن قاجەتتىگىن باسا ايتقان ق ر پرەزيدەنتى. «ۋكرايناداعى احۋال ءبىر ەلدىڭ اياسىنان الدەقاشان اسىپ، حالىقارالىق اۋقىمعا شىعىپ، قاتەرلى شەككە جەتتى. جاعدايدىڭ بۇدان ءارى ۋشىعۋى وڭىرلىك قانا ەمەس، جاھاندىق اۋقىمداعى بولجاۋسىز سالدارلارعا سوقتىرۋى مۇمكىن، بۇل بۇكىل الەمگە قاۋىپتى»، - دەدى. ن. نازاربايەۆ كەزدەسۋدەن كەيىنگى بريفينگكە دە قاتىسىپ، وسىنداي كەزدەسۋدى جالعاستىرۋ تۋرالى ۋاعدالاستىق پەن ماسەلەنى بىرتىندەپ شەشۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋداردى. «بالكىم، كەلەسى كەزدەسۋ قازاقستاندا وتەتىن بولار، بۇل تۋراسىندا ەۋروپالىق وداق ءوتىنىش ءبىلدىردى. ءبىز كەلىسىم بەردىك. قالاي بولعاندا دا، كەز كەلگەن كەلىسسوز قاقتىعىستان جاقسى. بۇل كەزدەسۋگە ءبىزدىڭ قاتىسۋىمىزدىڭ وزىندىك ماڭىزى بولدى، ويتكەنى قازاقستان ەكى تاراپتىڭ دا سەنىمىنە يە. ءبىز ءادىلمىز، بەيبىتشىلىكتى، سونداي-اق ىنتىماقتاستىق پەن ءوزارا تۇسىنىستىكتى جولعا قويۋ ماسەلەسىنە كومەكتەسە وتىرىپ، رەسەي مەن ۋكراينانىڭ ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزگەنىن قالايمىز»، - دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
وسى ايدا ەلباسى تۇركياعا ساپارلاپ، ەلدىڭ جاڭا پرەزيدەنتى رەدجەپ ەردوعاندى ۇلىقتاۋ راسىمىنە قاتىستى. تۇركيا پرەزيدەنتىن ۇلىقتاۋ راسىمىنە الەمنىڭ شامامەن 90 عا جۋىق ەلىنىڭ جانە ءبىرقاتار حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى، شەتەل مەملەكەتتەرىنىڭ ەلشىلەرى، دەپۋتاتتار جانە ب ا ق وكىلدەرى قاتىستى.
ال قىركۇيەك ايىندا قازاقستان پرەزيدەنتى تاجىكستانعا بارىپ، وندا شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ شاعىن جانە كەڭەيتىلگەن قۇرامداعى وتىرىستارىنا قاتىستى. وتىرىستا سويلەگەن نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ش ى ۇ-نىڭ 2025-جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىن قابىلداۋ ۇيىمدى بۇدان ءارى كۇشەيتۋدىڭ ايقىن باعدارلارى مەن پەرسپەكتيۆالارىن ايقىنداپ بەرەتىنىن ايتتى. تەرروريزمگە قارسى وڭىرلىك قۇرىلىم قىزمەتىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ ءۇشىن استانانىڭ كۇش-جىگەر جۇمىلدىرۋعا ءازىر ەكەنىن دە اتاپ ءوتتى. مەملەكەت باسشىسى ۋكرايناداعى احۋالدى بەيبىت رەتتەۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا دا توقتالدى. «داعدارىستىڭ اۋقىمى مەن اسەرى الدەقاشان بۇل ەلدىڭ شەگىنەن شىعىپ كەتتى. شىعىس ۋكرايناداعى احۋال كەزەك كۇتتىرمەيتىن شارالار مەن ارەكەتتەردى تالاپ ەتەدى. تۇيتكىلدى شەشۋدىڭ ۇزاق مەرزىمدى بىردەن-ءبىر جولى - ساياسي ديالوگ»، - دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
سونىمەن قاتار وسى ايدا ەلباسى رەسەيدىڭ استراحان قالاسىنا جۇمىس ساپارىمەن بارىپ، كاسپي ماڭى مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ ءتورتىنشى سامميتىنە قاتىستى. سامميت بارىسىندا كاسپي تەڭىزىن بىرلەسىپ باسقارۋ، سۋ ايدىنىندا زاماناۋي قۇقىقتىق رەجىم قالىپتاستىرۋ، ونىڭ بىرەگەي تابيعي ورتاسى مەن بيولوگيالىق رەسۋرستارىن ساقتاۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. قازاقستان پرەزيدەنتى ءوز سوزىندە تاراپتاردىڭ كەلىسسوزدەر ۇدەرىسىندە 2010-جىلعى باكۋ كەزدەسۋىنەن بەرى ايتارلىقتاي ىلگەرىلەگەنىنە توقتالدى. «وسىنشا كۇردەلى تاقىرىپتى تالقىلاۋ دوستىق، ءوزارا تۇسىنىستىك پەن سەرىكتەستىك اۋاندا ءوتىپ جاتىر. وسىدان ءتورت جىل بۇرىن ءبىز قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويۋعا وسىلاي شىققان ەدىك. بۇل ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ كاسپي تەڭىزىندەگى تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋداعى كەڭ اۋقىمدى ماسەلەلەر بويىنشا ءوزارا ءىس-قيمىلىن كەڭەيتۋگە بەرىك نەگىز قالادى»، - دەدى مەملەكەت باسشىسى. ەلباسى سونداي-اق «كاسپي بەستىگىنىڭ» جالپى اۋانى سىندارلىلىعىمەن ءارى مامىلەگە كەلۋگە دايىندىعىمەن سيپاتتالاتىنىنا نازار اۋدارىپ، تاراپتاردىڭ كاسپي تەڭىزىنىڭ ءادىل قۇقىقتىق رەجيمىن ورناتۋعا تاياۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
قازاندا ەلباسى بەلگياعا جۇمىس ساپارىمەن باردى. ساپار اياسىندا ق ر پرەزيدەنتى ەۋروپالىق كوميسسيا ءتوراعاسى جوزە مانۋەل بارروزۋمەن كەزدەستى. كەزدەسۋدەن كەيىن ق ر مەن ە و- نىڭ كەڭەيتىلگەن سەرىكتەستىك جانە ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمىنىڭ جوباسى بويىنشا كەلىسسوزدەردىڭ اياقتالعاندىعى تۋرالى قۇجاتقا، سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن ەۋروپالىق وداقتىڭ قازاقستاننىڭ د س ۇ- عا كىرۋى اياسىنداعى ەكىجاقتى كەلىسسوزدەرىنىڭ اياقتالعاندىعى تۋرالى قۇجاتقا قول قويۋ ءراسىمى بولىپ ءوتتى. وسىدان كەيىن ارنايى بريفينگ ءوتىپ، وندا ەلباسى جاڭا كەلىسىمدى جۇزەگە اسىرۋ قازاقستان مەن ە و اراسىنداعى ەكونوميكالىق بايلانىستاردىڭ كەڭەيۋىنە سەپتىگىن تيگىزەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى. «جاڭا كەلىسىم - قازاقستاندىق جانە ەۋروپالىق كاسىپكەرلەردىڭ تابىستى قىزمەتى ءۇشىن قاجەتتى جاعدايدى قامتاماسىز ەتەتىن پراكتيكالىق قۇرال. سونىمەن قاتار ول ازاماتتارىمىزدىڭ اراسىنداعى بايلانىستاردى نىعايتاتىن بولادى. قازاقستان 2050-جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىن قابىلداپ، وزىق 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋدى ماقسات ەتىپ قويدى. ەۋروپالىق وداقتىڭ وراسان الەۋەتى مەن بىرەگەي تاجىريبەسىن ەسكەرە وتىرىپ، ءبىز ەلىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان امبيتسيالى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋدا ونىڭ قولداۋىنا ءۇمىت ارتامىز»، - دەدى ن. نازاربايەۆ.
سونىمەن قاتار قازان ايىندا ەلباسى جۇمىس ساپارىمەن بەلارۋس ەلىنە بارىپ، ت م د مەملەكەت باسشىلارى كەڭەسىنىڭ شاعىن جانە كەڭەيتىلگەن قۇرامداعى وتىرىستارىنا قاتىستى. كەڭەيتىلگەن قۇرامداعى وتىرىستا ءسوز العان ن. نازاربايەۆ ت م د- عا ءتوراعالىق 2015-جىلى قازاقستانعا وتەتىنىنە توقتالىپ، سوعان وراي ءبىزدىڭ ەلدىڭ ءتوراعالىعىندا باسىمدىق بەرىلەتىن ءبىرقاتار ماسەلەلەردى اتادى. «نەگىزگى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى - دوستاستىقتاعى سەنىم مەن ءوزارا تۇسىنىستىكتى نىعايتۋ، ت م د كەڭىستىگىندەگى تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى قولداۋعا باعىتتالعان باستامالارعا اتسالىسۋ. ەلدەرىمىزدىڭ كوپجاقتى فورماتتاعى ىنتىماقتاستىعىنداعى وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋدە دوستاستىقتىڭ ءرولىن ارتتىرۋ ماڭىزدى. تاعى ءبىر ماڭىزدى باعىت - ءوزارا ساۋدا-ەكونوميكالىق ءىس-قيمىلدى ارتتىرۋ. بۇل تۇرعىدا ەركىن ساۋدا ايماعى تۋرالى شارتتىڭ الەۋەتىن كوتەرۋ دە قاراستىرىلادى. ونەركاسىپتەگى، ەنەرگەتيكا، كولىك، اگرارلىق جانە باسقا دا ەكونوميكا سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرۋ جونىندە شارالار قابىلداناتىن بولادى»، - دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
قازاقستان كوشباسشىسىنىڭ يتاليا رەسپۋبليكاسىنا جۇمىس ساپارى دا قازان ايىندا ورىن الدى. ساپار بارىسىندا ەلباسى ءبىرقاتار شەت ەلدىڭ پرەزيدەنتتەرىمەن كەزدەسىپ، «ازيا- ەۋروپا» فورۋمىنىڭ 10- سامميتىنىڭ پلەنارلىق سەسسياسىنا قاتىستى. قازاقستان پرەزيدەنتى قازىرگى قاۋىپتەر مەن سىن- قاتەرلەرگە لايىقتى جاۋاپ ىزدەۋ مىندەتى ەۋروپا مەن ازيا مەملەكەتتەرىن بىرىكتىرىلگەن كۇن ءتارتىبىن قاراستىرۋعا ماجبۇرلەپ وتىرعانىن ايتتى. نۇرسۇلتان نازاربايەۆ داعدارىستى ەڭسەرۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى جولى رەتىندە ەۋرازيالىق ءوڭىردىڭ ىقپالداستىق الەۋەتىن اشۋدى اتادى. وسىعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسى قۇرلىقتاعى ىنتىماقتاستىقتىڭ بولاشاعىنا قاتىستى ءوز كوزقاراستارىن ورتاعا سالدى.
مەملەكەت باسشىسى ميلاننان قايتار جولدا ساپارىن قورىتىندىلادى، سونداي-اق بەلگيا كورولدىگى مەن بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنا جاساعان سوڭعى ساپارلارىنىڭ ناتيجەلەرى تۋرالى اڭگىمەلەدى. ەلباسى مۇنداي فورۋمدار وزگە مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارىمەن وزەكتى ماسەلەلەر بويىنشا پىكىر الماسۋعا مۇمكىندىك بەرەتىندىگىنە توقتالدى. اتاپ ايتقاندا، سامميت جۇمىسىنىڭ ءبىر جارىم كۇنى ىشىندە نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ۇلى بريتانيا، جاپونيا، گەرمانيا، قىتاي، وڭتۇستىك كورەيا، ۆەنگريا، يتاليا جانە نيدەرلاند كوشباسشىلارىمەن كەزدەسۋلەر وتكىزدى. مەملەكەت باسشىسى ولارمەن وتكەن كەلىسسوزدەر ىنتىماقتاستىق اياسىن ودان ءارى كەڭەيتۋگە جانە تەرەڭدەتۋگە، سونداي-اق ءوزارا ءىس-قيمىلدى دامىتۋدىڭ جاڭا باعىتتارىن انىقتاۋعا باعىتتالعانىن مالىمدەدى. «بۇل كەزدەسۋلەر ەلىمىزدىڭ الەمدىك ارەناداعى بەدەلىن كوتەرەدى، جاھاندىق ەكونوميكاداعى كۇردەلى احۋال جاعدايىندا قازاقستانعا ينۆەستيتسيا تارتۋ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتەدى، سونداي-اق رەسپۋبليكامىزعا دەگەن وڭ كوزقاراس قالىپتاستىرادى. كوپتەگەن ەلدەر قاراجاتتارىن قازاقستانعا سالۋعا ۇمتىلادى، ول ەكونوميكانىڭ دامۋىن ىنتالاندىرىپ، جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋى مەن حالقىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى»، - دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.
سونداي-اق قازان ايىندا مەملەكەت باسشىسى 10- دۇنيەجۇزىلىك يسلام ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ جۇمىسىنا قاتىسۋ ءۇشىن بىرىككەن اراب امىرلىگىنە باردى. فورۋم اياسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتى Global Islamic Finance Awar (GIFA) ۇيىمىنىڭ «يسلامدىق قارجى بويىنشا جاھاندىق كوشباسشى» سىيلىعىمەن ماراپاتتاۋ ءراسىمى ءوتتى. ال فورۋم بارىسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى الەمدىك ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستاردىڭ 70 پايىزىنا باقىلاۋ جاسايتىن يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنا الەمدىك ءى ج و- ءنىڭ تەك 7,5 پايىزى جانە جاھاندىق تاۋار اينالىمىنىڭ 11,2 پايىزى عانا تيەسىلى ەكەنىن ايتتى. سونىمەن قاتار قازاقستان ينۆەستورلار تارتۋ ءۇشىن بارلىق جاعدايدى جاساپ، ءتيىمدى كولىكتىك-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىرىپ جاتقانىن ايتقان قازاقستان كوشباسشىسى: «10 مىڭ شاقىرىمنان استام اۆتوكولىك جولى، 2,5 مىڭ شاقىرىم تەمىرجول سالىندى جانە قايتا جوندەلدى. قىتايدان پارسى شىعاناعىنا دەيىنگى قاشىقتىق 1200 شاقىرىمعا قىسقاردى»، - دەدى.
جەلتوقسان ايىندا ەلباسى تۇركىمەنستانعا ساپارلاپ، كورشى ەلدىڭ كوشباسشىسى گۇربانگۋلى بەردىمۇحامەدوۆپەن شاعىن جانە كەڭەيتىلگەن قۇرامدا كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى. كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى بويىنشا ۇيىمداستىرىلعان بريفينگتە ن. نازاربايەۆ قول جەتكەن ۋاعدالاستىقتاردىڭ ەرەكشە ماڭىزدىلىعىن اتاي كەلىپ، كەڭ اۋقىمداعى ماسەلەلەر جونىندە جۇرگىزىلگەن كەلىسسوزدەردىڭ ناتيجەسىنە جوعارى باعا بەردى. «بۇگىنگى ساپار قارىم-قاتىناستارىمىزدى نىعايتۋعا دەگەن ورتاق ىقىلاستى كورسەتەدى. ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ جونىندە پىكىر الماسىلدى. سونداي-اق بىزگە ءسوزسىز اسەرى تيەتىن وڭىرلىك جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى تالقىلاندى. ءبىز ەلدەرىمىز اراسىنداعى ىقپالداستىقتى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان ءبىرقاتار ەكىجاقتى قۇجاتتارعا قول قويدىق»، - دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
قازاقستان كوشباسى تۇركىمەنستاننان بىردەن يران جەرىنە كەلىپ، وندا تۇرىكمەنستان پرەزيدەنتى گۋربانگۋلى بەردىمۇحامەدوۆ پەن يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى حاسان رۋحانيمەن بىرگە «قازاقستان- تۇركىمەنستان- يران» جاڭا تەمىرجول ماگيسترالىنىڭ تۇركىمەنستان مەن يراننىڭ شەكاراسىنداعى ءتۇيىستىرۋشى «التىن توسەمىن» قويۋ راسىمىنە قاتىستى. شارا بارىسىندا ەلباسى اتالعان ماگيسترالدىڭ قازىردىڭ وزىندە ەكونوميكالىق تيىمدىلىك اكەلىپ وتىرعانىن جانە ءوزارا ساۋداداعى قاجەتتىلىكتى وتەۋگە قابىلەتتى ەكەنىنە دە توقتالدى. «قازاقستان بىلتىر يرانعا 1 ميلليون توننا بيداي جەتكىزدى، ال پارسى شىعاناعىنىڭ قاجەتتىلىگى 9-10 ميلليون توننانى قۇرايدى. ءبىز بولات، مينەرالدى تىڭايتقىش، وزگە دە قازاقستاندىق ونىمدەردى جەتكىزگەلى وتىرمىز»، - دەدى ن. نازاربايەۆ.
سونداي-اق وسى ايدا ەلباسى كيەۆكە جۇمىس ساپارىمەن بارىپ، ۋكراينا پرەزيدەنتى پەتر پوروشەنكومەن شاعىن جانە كەڭەيتىلگەن قۇرامداعى كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى. ونىڭ ناتيجەسىندە ۋكرايندىق ارىپتەسىمەن بىرگە ب ا ق وكىلدەرىنە بريفينگ وتكىزدى. مەملەكەت باسشىسى ەلدە قالىپتاسقان احۋالدان شىعۋدىڭ جولدارى بار ەكەنىنە توقتالدى. «نەگىزگى سەرىكتەس بولىپ سانالاتىن رەسەيمەن قارىم-قاتىناستى قالپىنا كەلتىرۋگە بولادى دەپ ويلايمىن. ۋكراينا ەۋروپاعا جاقىن، وسىنى ەسكەرە وتىرىپ، ونىمەن قاۋىمداسۋىن تولىق تۇسىنۋگە بولادى. مەن ۇلكەن ءارى تاجىريبەلى ادام رەتىندە رەسەيدى دە، ۋكراينانى دا ەلدىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىن ساقتاي وتىرىپ، تىعىرىقتان شىعۋدىڭ جولىن ىزدەۋ ءۇشىن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە شاقىرامىن. ۋكراينا بۇل جاعدايدان نىعايىپ شىعادى جانە ءاردايىم سولاي بولعانى سەكىلدى قۋاتتى ەلگە اينالادى دەپ ۇمىتتەنەمىن. ونىڭ زور ەكونوميكالىق الەۋەتى بار»، - دەدى مەملەكەت باسشىسى.
وسىدان كەيىن بىردەن ماسكەۋگە اتتانعان ن. نازاربايەۆ ۇ ق ش ۇ- عا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ كەزدەسۋىنە، جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ وتىرىسىنا جانە ونىڭ قورىتىندىسىنا ارنالعان بىرلەسكەن باسپا ءسوز ءماسليحاتىنا قاتىستى. قازاقستان پرەزيدەنتى وتىرىس قورىتىندىسى ارنالعان باسپا ءسوز ءماسليحاتىنداعى سوزىندە 2015-جىل تاريحقا ەۋرازيالىق ىقپالداستىقتىڭ جاڭا كەزەڭى رەتىندە كىرەتىنىنە توقتالدى. «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ەڭ الدىمەن قاراپايىم ادامدار مەن ولاردىڭ مۇددەلەرى ءۇشىن قۇرىلدى. بالتىقتان تىنىق مۇحيتىنا دەيىنگى، اركتيكادان تيان- شانعا دەيىنگى وراسان كەڭىستىكتە وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ 180 ميلليونعا جۋىق ازاماتتارى بيزنەس جۇرگىزۋگە، ەركىن ساۋدا مەن جۇمىسپەن قامتىلۋعا، كوممۋنيكاتسيالاردى پايدالانۋعا، ءوڭىرارالىق ىنتىماقتاستىق پەن ءوزارا گۋمانيتارلىق ىقپالداستىقتى كەڭەيتۋگە تەڭ مۇمكىندىكتەر الادى. بەرىك ەكونوميكالىق ىرگەتاس قۇرۋ ارقىلى ءبىز ەلدەرىمىز بەن حالىقتارىمىزدىڭ اراسىنداعى دوستىقتى، تاتۋ كورشىلىك پەن سەنىمدى نىعايتامىز»، - دەدى ەلباسى.
اۆتور: مارلان جيەمباي
