تاۋەلسىزدىك تولعاۋى: قازاقستان حالقى ءدال بۇگىنگىدەي تابىستى ءومىر سۇرمەگەنىن مويىنداۋعا نەگىز جەتكىلىكتى
بۇل - ءبىزدىڭ جاڭا ەلىمىزدىڭ بۇگىنى مەن كەلەشەگى ءۇشىن بەرىك ىرگەتاس قالاعان تاۋەلسىزدىكتىڭ، ەلباسى ءداۋىرىنىڭ باستى ناتيجەسى.
تاريحىمىزدىڭ كوپتەگەن عاسىرلارىندا ءبىزدىڭ تار جول، تايعاق كەشۋلەردى باسىنان كوپ وتكەرگەن حالقىمىز ۇلى كوشباسشىنى ومىرگە اكەلدى.
الەمدىك تاريح، اسىرەسە، XXI عاسىردا تەك ۇلى حالىق ۇلى كوشباسشىعا لايىقتى ەكەنىن ايعاقتاپ بەرىپ وتىر.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازاربايەۆتىڭ باسشىلىعىمەن قازاقستاندىقتاردىڭ بۇگىنگى ۇرپاعى مەگاتاريحي مىندەتتەردى شەشە الدى.
ۇلتتىق بايلىقتارىمىزدى بەيبىت تۇرعىدا قۇرىپ، بۇكىل الەمدە بەلگىلى جانە قۇرمەتتى ەلدە دوستىقتا ءومىر سۇرەتىن مەملەكەت تۋرالى اتا-بابالارىمىزدىڭ كوپتەگەن بۋىندارىنىڭ ءبىرتۇتاس حالىق تۋرالى كوپعاسىرلىق ارمانى شىندىققا اينالدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭا مەملەكەتتىك ينستيتۋتتارى تۇڭعىش رەت بيلىك تارماقتارى مەن حالىق وكىلەتتىلىگىن ءتيىمدى ءبولۋ قاعيداتتارىنا سايكەس قالىپتاستىرىلىپ وتىر.
جاڭا ەلوردامىز - استانا، ىشكى ساياسي تۇراقتىلىق، قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى، ۇ ە ۇ- لار، تاۋەلسىز ب ا ق-تار مەن ازاماتتىق قوعام باسقا دا ينستيتۋتتار ارقىلى قۇرىلعان بۇكىل حالىقتىڭ مۇددەسىن ۇيلەستىرۋدىڭ بىرەگەي جۇيەسى - وسىنىڭ بارلىعى تاۋەلسىزدىكتىڭ اسا ماڭىزدى قۇندىلىقتارى مەن جەتىستىكتەرى بولىپ وتىرعان ەلباسىنىڭ ۇلى ىستەرى.
قازىردىڭ وزىندە قازاقستان حالقى ءدال بۇگىنگىدەي تابىستى ءومىر سۇرمەگەنىن مويىنداۋعا نەگىز جەتكىلىكتى.
بۇل حالىق ءال-اۋقاتىنىڭ دەڭگەيىنەن جانە قازاقستاننىڭ وزىندە ادام الەۋەتىنىڭ جەدەل دامۋى كەڭەيىپ كەلە جاتقانى مۇمكىندىگىنەن انىق كورىنەدى.
پرەزيدەنتتىڭ «بولاشاق»، «100 مەكتەپ، 100 اۋرۋحانا»، «بالاپان» باعدارلامالارى، ءبىلىم بەرۋ مەن حالىق دەنساۋلىعىن ساقتاۋدى دامىتۋدىڭ جۇيەسى، «قولجەتىمدى باسپانا»، سونداي-اق، تاعى باسقالارى - پرەزيدەنتتىڭ حالىق يگىلىگىنە قامقورلىعى جونىندەگى ناقتى مىسالدار وسىنداي.
ەلباسى جۇرگىزگەن دايەكتى رەفورمالار بارىسىندا جەكەمەنشىك جانە ءتيىمدى مەملەكەتتىك قاتىسۋ قاعيداتتارى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن زاماناۋي ەكونوميكا قۇرىلدى.
ون بەس جىل بويى قازاقستان، ءتىپتى، قازىرگى كۇردەلى جاھاندىق داعدارىستى جاعدايلارعا قاراماستان، وڭىردەگى جانە الەمدەگى ەكونوميكالىق ءوسىم ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى بولىپ وتىر.
قالىپتاسقان يننوۆاتسيالىق يندۋستريالاندىرۋ، شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى قولداۋ، ەڭبەكپەن قامتۋ كەڭ اۋقىمدى باعدارلامالارى تابىستى جۇزەگە اسىرىلۋدا.
ءوز تاريحىندا ءبىزدىڭ حالقىمىز ەشقاشان ەلباسى قۇرعان جانە ەڭ قيىن كەزەڭدەردە دە قازاقستان ەكونوميكاسىنا سەنىمدى ينۆەستيسيالىق كەپىلدىكتى قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان ۇلتتىق قور سەكىلدى كەڭ اۋقىمدى قازىناعا يە بولىپ كورگەن ەمەس.
تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ ەكونوميكا مەن ساياساتقا قاتىستى ستراتەگيالىق شەشىمدەرى قاشاندا كرەاتيۆتى.
ولار اركەز ۋاقىتتىڭ الدىندا جۇرەدى، قازاقستاندىقتار ءۇشىن تابىستى بولاشاقتاردىڭ تاريحي كوكجيەكتەرىن اشادى، حالىقتى ورتاق ماقساتتار جولىندا بىرىكتىرەدى. ماقساتى قازاقستاندى الەمدەگى اسا دامىعان 30 ەلدىڭ ساناتىنا قوسۋ بولىپ تابىلاتىن «2050» ستراتەگياسىنىڭ باستى مىندەتى دە، مىنە، وسى.
قازاقستاننىڭ كەڭ اۋقىمدى ينفراقۇرىلىمدىق دامۋىن قاراستىراتىن نۇرلى جول جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتى دا وسى ماقساتتى كوزدەيدى.
وسى جاڭا مەگاجوبانى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇلتتىق تاريحىمىزدىڭ مەرەيتويى جىلى قارساڭىندا ىرگەرىلەتىلىپ وتىرۋىنىڭ دا نىشاندىق ءمانى بار.
الداعى 2015 - جىلدى پرەزيدەنت قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جىلى دەپ جاريالادى. ءبىزدىڭ قازىرگى تاريحىمىزدا وسى ينستيتۋتتىڭ ءرولى باعا جەتكىزگىسىز. جيىرما جىل بۇرىن ق ح ا ءوزى قابىلدانعاننان كەيىن شەشىمدى الەۋمەتتىك- ەكونوميكالىق جانە ساياسي رەفورمالار جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرگەن كونستيتۋتسيانىڭ پرەزيدەنتتىك جوباسىنىڭ بۇكىلحالىقتىق قولداۋىن قامتاماسىز ەتتى.
ق ح ا- دا بارلىق قازاقستان ەتنوستارىنىڭ تاريحي جادى مەن رۋحاني تولەرانتتىلىعى، قازاقستاندىقتاردىڭ مادەني جانە تىلدىك ارتۇرلىلىگى ادەمى ۇيلەسىم تاپقان.
سونىمەن ءبىر مەزگىلدە، بۇل ەلدى تابىستى دامىتۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەكتى شارتى جانە ەلباسى قۇرعان قازىرگى زامانعى قازاقستان مەملەكەتتىلىگىنىڭ باستى تىرەگى رەتىندە حالىق بىرلىگىنىڭ نەگىزگى ارقاۋى بولىپ تابىلادى.
سوندىقتان ق ح ا مەرەيتويىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋسياسىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان شارالارمەن ءبىر كەشەندە وتكىزىلەتىنى قاي جاعىنان العاندا دا قيسىندى.
الداعى جىلى قازاق حاندىعى قۇرىلۋىنىڭ - 550 جىلدىعىنا، شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ 180 جانە اباي قۇنانبايەۆتىڭ 170 جىلدىعىنا ارنالعان جالپى ۇلتتىق ءىس-شارالار جوسپارلانعان. سونداي- اق، ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعى دا ت م د ەلدەرىنىڭ بارلىق حالىقتارىمەن بىرگە كەڭ كولەمدە اتاپ وتىلەتىن بولادى. 2016 - جىلى - جامبىل جابايەۆتىڭ 170 جىلدىعى.
نۇرلى جول - تەك قازاقستان ءۇشىن عانا ەمەس، سونداي-اق، جاھاندىق ولشەمدە تاريحي ماڭىزعا يە وركەنيەتتىلىك جوباسى.
ءبىزدىڭ حالقىمىز ءۇشىن جولدار باعزى زامانداردان ءومىر جانە پروگرەسس جەلىلەرى بولعان.
مىسالى، ۇلى جىبەك جولى مىڭداعان جىلدار بويى ءبىزدىڭ ەجەلگى جەرىمىز ءارقاشان ءبىر بولشەگى بولىپ تابىلعان ەۋرازيا كەڭىستىگىنىڭ ماتەريالدىق، ساياسي جانە رۋحاني- مادەني دامۋىنىڭ ترەندتەرىن ايقىنداپ كەلگەن.
ⅩⅩعاسىردا سالىنعان تەمىرجولدار بويىمەن يندۋستريالىق قۋات پەن اگرارلىق كەشەن قالىپتاسقان، قازاقستاننىڭ قالالارى مەن اۋىل-سەلولارى دامىعان.
نۇرلى جول - وتكەننىڭ ۇلىلىعىن، بۇگىنگىنىڭ قۇندىلىعىن جانە، ءىس جۇزىندە، ءبىزدىڭ بۇكىل كەڭ بايتاق ەۋرازيا ءۇشىن ماڭىزى زور ءبىرتۇتاس جۇيە قۇراۋشى بولاشاعىمىزدىڭ شەكسىز مۇمكىندىكتەرى.
ءىس جۇزىندە، ەلباسى قازاقستاننىڭ تەك ەكونوميكالىق نەمەسە مادەني عانا ەمەس، سونداي-اق، شىعىس پەن باتىس، سولتۇستىك پەن وڭتۇستىك اراسىنداعى گەوساياسي بەرىك كوپىر رەتىندەگى عاسىرلارعا كەتەتىن جاھاندىق تاۋاشاسىن ايقىنداپ بەردى.
وندا تەك ۇلتتىق دامۋدىڭ تاعدىرشەشتى مىندەتتەرى عانا ەمەس، سونداي-اق، ءبىزدىڭ كورشىلەرىمىز - رەسەيدىڭ، قىتايدىڭ، ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ، سونىمەن قاتار، ەۋروپالىق وداق ەلدەرىنىڭ جانە سەرپىندى دامۋ ۇستىندەگى ازيا- تىنىق مۇحيتى ءوڭىرىنىڭ ستراتەگيالىق جوسپارلارى قيسىندى تۇرعىدا قاپەرگە الىنعان.
ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ، يننوۆاتسيالىق يندۋستريالاندىرۋ جوبالارى كوپتەگەن عاسىرلار بۇرىن حالقىمىزدىڭ تاريحي اۋىر تاعدىرى قالىپتاسقان، ۇلتتىق تاريحىمىزدىڭ تار جول، تايعاق كەشۋلى جولى جاتقان كەڭ بايتاق كەڭىستىكتە جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى.
نۇرلى جول جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ تاريحي ءمانى مىنادا: جۇردەك ماگيسترالدار اتا- بابالارىمىزدىڭ كوپ عاسىرلىق مۇرالارىن قازاقستاندىقتاردىڭ قازىرگى جانە بولاشاق ۇرپاقتارىنىڭ ۇلى ىستەرىمەن ماڭگىلىك ۇشتاستىراتىن بولادى.
XXI عاسىرداعى تابىستى مەملەكەت زاڭى مىناداي: ءتىپتى، اسا قۋاتتى ەكونوميكانىڭ ءوزى ادامداردىڭ رۋحاني يدەيالارىن بىرىكتىرمەي دامۋى مۇمكىن ەمەس.
ادامداردىڭ جەكەلەگەن توپتارى اراسىنداعى الشاقتىقتار مەن بولىنىستەرگە يەك ارتقان اتومدالعان قوعام اۋقىمدى مىندەتتەردى شەشە الماسا كەرەك. ءبىرقاتار مەملەكەتتەردەگى بۇگىنگى وقيعالار وسىنى جەتكىلىكتى تۇردە ايقىن كورسەتىپ بەرىپ وتىر.
قازىرگى جانە بولاشاقتاعى تابىستى ەلدەر، بۇل، رۋحاني قۋاتتى جانە ءبىرتۇتاس ۇلتتار ەكەنى تالاسسىز.
سوندىقتان ەلباسى تەك ەلدىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك الەۋەتىن دامىتۋ ماڭىزدى دەپ ەسەپتەپ قانا قويماي، سونداي- اق، قوعامدىق مۇددەلەردى تار ەتنوستىق، وڭىرلىك، كورپوراتيۆتىك جانە جەكە مۇددەلەردەن جوعارى قويۋعا شاقىرادى.
قازاقستاننىڭ جاھاندىق توپ-30 عا ەنۋدىڭ باستى شارتى رەتىندەگى قازاقستاندىقتاردىڭ بىرلىگى مەن تۇتاستىعىن نىعايتۋ مىندەتى ءارقاشان پرەزيدەنتتىڭ نازارىندا بولىپ كەلدى جانە بولىپ قالا بەرەدى.
قازىرگى زامانعى ترەند ايقىن - بىزدەرگە، قازاقستاندىقتارعا XXI عاسىردا لايىقتى جانە جەتەكشى ەل بولۋدىڭ جوعارى ماقساتى جولىندا بۇكىل قوعامدى بەرىك بىرىكتىرەتىن يدەيالىق كۇش قاجەت.
سوندىقتان، ەلباسى حالىققا ءوزىنىڭ بىرىكتىرۋشى يدەياسىن - ماڭگىلىك ەل يدەياسىن جاساپ، ۇسىندى.
مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق يدەيانى جارلىقپەن نەمەسە زاڭمەن بەكىتۋگە بولمايتىنىن تالاي مارتە ايتقان بولاتىن. قوعام ورتاق ماقساتتار مەن ورتاق مۇددەلەرگە ءبىر عانا جولمەن كەلۋى ءتيىس، ولاردى ءار ادامنىڭ جەكە سۇرانىستارى مەن ومىرلىك تاجىريبەسى تۇرعىسىنان سەزىنۋى كەرەك.
ەگەر يدەيا كوشباسشى ۇلتتارمەن تەڭ تۇرىپ، ماڭگىلىك حالىق بولۋ تۇرعىسىنان ۇندەلسە، ماسەلەن، 1992 - جىلى بىزدە نە ۇلتتىق ەكونوميكا، نە قازىرگىدەي قالىپتاعى مەملەكەت، ءتىپتى، نە باعانىڭ ءوسۋىن باقىلاۋعا مۇمكىندىك جوق كەزدە ۇندەلسە، ءابسوليۋتتى تۇردە قيسىنسىز بولىپ شىعاتىنىمەن كەلىسەتىندەرىڭىز انىق.
كەزىندە بوتەن يدەيالاردى سول قالپى كوشىرە سالۋ تۋرالى كوپتەگەن ۇسىنىستار بولدى. ءبىراق سول كەزدە وعان كسرو ىدىراۋمەن بايلانىستى ەكونوميكالىق كوللاپستان ءومىر سۇرۋگە قاجەتتى قارجى- قاراجاتسىز قالعان ادامدار، ەڭبەكاقىلارى مەن زەينەتاقىلارىن ايلاپ الا الماعان جۇمىسشىلار مەن زەينەتكەرلەر سەنەر مە ەدى؟
ءبىزدىڭ قوعامدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ باسقارۋى تاريحي تۇرعىدان جولىمىزدىڭ بولعانىن بىلدىرەدى. مىنە، قازىردە ەلباسى ساياساتى ەلگە قانداي دا ءبىر قۇلدىراۋ ۇستىندە ەمەس، ءوزىنىڭ تاريحي الەۋەتىن اشقان قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ شىرقاۋ بيىگىندە ۇلتتىق يدەيا يەلەنۋىنە مۇمكىندىك بەردى.
ماڭگىلىك ەل - بۇل ءبىرتۇتاس قازاقستان حالقى پاتريوتتىق ساناسىنىڭ جاڭا ماتريتساسى. بۇل - قازاقستاننىڭ بارلىق ەتنوسى ۇيلەسىمدى قابىلدايتىن ارقاۋلىق قۇندىلىق.
ول ۇستىمىزدەگى عاسىردا بۇكىل قازاقستاندىق ازاماتتىق بىرتەكتىلىك دايەكتىلىكپەن نىعايتىلاتىن ءۇنقاتىسۋدىڭ الاڭى مەن ءتاسىلىن قۇرىپ وتىر.
«ماڭگىلىك ەل» جالپىۇلتتىق يدەياسى ەلدىڭ ءار ازاماتىنىڭ ومىرىنە وراسان زور پراكتيكالىق جانە رۋحاني ماعىنا ەنگىزەدى.
بىرىنشىدەن، ءار قازاقستاندىققا اركەز ءوزىن ءبىزدىڭ ءبىرتۇتاس حالىقتىڭ اجىراعىسىز بولىگى رەتىندە سەزىنۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى.
ەكىنشىدەن، «ماڭگىلىك ەل» يدەياسى جەكە، قوعامدىق جانە مەملەكەتتىك بايلانىستى ءۇزىلىسسىز قۇرىپ، بەكىتەدى. ول ءار ازاماتتى جانە قازاقستان پاتريوتىن قوعامدىق وركەندەۋ مەن مەملەكەتتىك قۋاتتىڭ بەرىك تىرەگى جانە ءوز يگىلىگىنىڭ، باقىتى مەن تابىسىنىڭ لايىقتى جاساۋشىسى ەتەدى.
ۇشىنشىدەن، «ماڭگىلىك ەل» - بۇل الەمنىڭ ۇلى ۇلتتارىمەن ءبىر قاتاردا پروگرەسس جولىمەن موينى وزىق كەلە جاتقان يگىلىكتى، بەيبىت، سەرپىندى قازاقستاندا ءار ادامنىڭ لايىقتى ومىرگە دەگەن سەنىمدىلىگى.
ماڭگىلىك ەل - «2050» ستراتەگياسىنىڭ دەتەرمينانتى.
وسى ەكى ۇعىم قازىردە جانە قاشاندا ءبىرتۇتاس.
بۇل جەردە قۋلانۋ قاجەتسىز، مۇنىڭ ءمانى قاراپايىم: ءبىزدىڭ حالقىمىز اسا دامىعان ۇلتتار قاتارىندا بولىپ قانا ماڭگىلىك بولا الادى. وسىنداي جاعدايدا عانا ماڭگىلىك كاتەگوريا رەتىندە ابستراكتسيا بولۋدان قالىپ، قازاقستان جەرىندە پروگرەستىڭ قۋاتتى قوزعالتقىشىنا اينالادى.
ەلباسى ماڭگىلىك ەل - بۇل ۇلى، ءوزىنىڭ باستاۋلارىن تاريحي تامىرلاردان الاتىن اتا-بابالارىمىزدىڭ اسقاق ارمانى دەپ ءدال تاۋىپ ايتسا، ونى جۇزەگە اسىرۋ باقىتى تەك بىزگە، قازاقستاندىقتاردىڭ بۇگىنگى ۇرپاعىنا بۇيىرىپ وتىر.
تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ باسشىلىعىمەن ءبىز كوپعاسىرلىق ۇلتتىق ارمانىمىزدى تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا جاسالعان ماڭىزدى قۇندىلىقتارمەن بايىتا وتىرىپ، ماتەريالداندىردىق.
ماڭگىلىك ەل - بۇل قازاقستاننىڭ XXIعاسىرداعى جانە ودان كەيىنگى ءجۇزجىلدىقتارداعى تەرەڭ پاتريوتتىق ۇستانىمى. ول قازاقستاندىقتاردىڭ الەمنىڭ جالپى ۇلتتىق قۇندىلىقتارى مەن كەلىسىمىن قازىرگى جانە كەيىنگى ۇرپاقتاردىڭ بويىنا دارىتۋعا قابىلەتتى كۇشكە يە قۇندىلىق. ال ول مەملەكەتتىڭ، قوعامنىڭ جانە ءار قازاقستاندىقتىڭ وتانىمىزدىڭ تاعدىرى مەن ءوسىپ-وركەندەۋى ءۇشىن ۇزاق مەرزىمدى جاۋاپكەرشىلىگىمەن قالىپتاسادى.
ءبىزدىڭ ءبارىمىز بۇگىندە دۇنيەنىڭ تۇراقسىزدىق كەزەڭىنە اياق باسقانىن كورىپ وتىرمىز. كوپتەگەن ەلدەردە داعدارىستىق قۇبىلىستار كۇش الماسا، باسەڭدەر ەمەس. جانە بۇل تەك ەكونوميكاعا عانا قاتىستى ەمەس. ءبىراق بۇل تىعىرىققا تىرەلدىك دەۋگە سەبەپ بولماسا كەرەك. ەلباسى تالاي مارتە اتاپ وتكەندەي، تاسقىندى الدىن الا بولجاعان ەمەس، قايىق جاساعان قۇرمەتكە لايىق.
سوندىقتان نۇرلى جول - بۇل ەرتەڭگى كۇنگە كوپىر. ن. ءا. نازاربايەۆ اتاپ كورسەتكەندەي، قازاقستان مەملەكەت جانە قوعام اۋقىمىندا ءوزىنىڭ 2050 - جىلعا دەيىنگى دامۋ باعدارىن ايقىنداپ الدى. ءبىز ءوزىمىزدىڭ مۇمكىندىگىمىزدى دەر كەزىندە تانىپ-ءبىلۋ ءۇشىن بولاشاعىمىزدى بولجاۋعا ءتيىسپىز.
ەلباسى، نۇرلى جول، ماڭگىلىك ەل - بۇلار قازاقستان جولىن جاڭا ەكونوميكالىق، ساياسي، رۋحاني مازمۇنمەن تولىقتىرىپ، تابىستى ەتەتىن جاڭا عاجايىپ تاريحي-گەنەتيكالىق كودتىڭ ءۇش ماڭىزدى قۇرامداسى.
باعلان مايلىبايەۆ، پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى، زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى.
«ەگەمەن قازاقستان»
