ارابتار بايىرعى كاسىبىن جاڭعىرتىپ جاتىر
استانا. قازاقپارات - اراب امىرلىكتەرىندە تابيعي ءىنجۋ-مارجان ساۋداسى قايتا جاندانىپ كەلەدى. تەڭىز تۇبىنەن شىعارىلاتىن باعالى بۇيىم قازىر قىمبات اشەكەي ساناتىنا ەنگەن. سيرەك كەزدەسەتىن ونىمگە سۇرانىستىڭ وسكەنى سونشالىق، ونى شەتەلدەن اتتاي قالاپ الدىراتىندار بار.
بۇل ىسكە ءبىر ەسەپتەن مەملەكەت تە باسا كوڭىل بولە باستادى. ويتكەنى ۇلتتىق قۇندىلىق رەتىندە دارىپتەلەتىن كاسىپ كەيىنگى كەزدە سىرتتان كوپ ساياحاتشى تارتۋعا سەپ بولىپ وتىر. بۇل - اراب جەرىندەگى تەرەڭنەن تامىر تارتقان ءىنجۋ-مارجان شارۋاشىلىعى. مۇنداعى جۇرت مۇناي وندىرىسىنە دەيىن مىڭداعان جىلدار بويى وسى كاسىپپەن اينالىسقان. اۋىرلىعى سونشا، ءىنجۋ ءۇشىن سۋ تۇبىنە سۇڭگيتىندەردىڭ كوبى ۇزاق جاساماعان.
قازىر بۇل شارۋا ارابتاردىڭ نەگىزگى كۇنكورىس كوزى ەمەس. ءبىراق وتكەندى بۇگىنمەن بايلانىستىرىپ تۇرعان مادەني مۇرا. ابۋ دابي، دۋباي جانە شاردجا امىرلىكتەرى تەڭىز تۇبىنەن اۋلانعان باعالى بۇيىمدار كورمەسىن جىل سايىن كەڭ اۋقىمدا ۇيىمداستىرادى. ەبىن تاۋىپ، بايىرعى كاسىپتى زاماناۋي بيزنەسكە اينالدىرعاندار بار. تەڭىز ماڭىندا اشىلعان ارنايى فەرمالاردا ولار كۇن سايىن سۋ استىنا سۇڭگىپ، ءىنجۋ-مارجان تەرەدى. عاسىرلار بويى قالىپتاسقان ءداستۇر بويىنشا اۋەلى اندەتىپ، تەرەڭ تىنىستاپ الادى. تەڭىز تۇڭعيىنا ەش قورقىنىشسىز تۇسۋگە كومەكتەسەتىن جاتتىعۋدىڭ رۋحاني ءمانى دە زور. ول ەڭ الدىمەن سۇڭگۋىردى كوبىرەك قابىرشاق تەرۋگە ىنتالاندىرىپ، قوسىمشا كۇش بەرەدى.
حاليفا ءالحامادي، قولونەر شەبەرى:
- ءىنجۋ كاسىبىنىڭ تاريحى تەرەڭ. شامامەن 7000 جىل بۇرىن باستالعان. بۇل - سول كەزدىڭ وزىندە-اق وسى جەردى مەكەندەگەن ادامدار تىنىس-تىرشىلىگىن تەڭىزبەن بايلانىستىرعان دەگەندى بىلدىرەدى. سۋعا سۇڭگۋ - ەڭ اۋىر ءارى قاۋىپتى جۇمىس بولعان. وسى ىسپەن اينالىسقاندار تاڭ اتقاننان كەشكە دەيىن تەڭىزدە جۇرگەن. ولار سۋ تۇبىنە ارنايى قۇرالدار مەن ارقاندى پايدالانىپ ءتۇسىپ، ۇزاق ۋاقىت تىنىس الماي سۇڭگىگەن.
تابيعي بۇيىم وندىرىسىندە ەرلەرمەن قاتار، ايەلدەر دە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. ويتكەنى كەز كەلگەن ۇلۋ قابىرشاعىندا كوزگە كورىنەتىن اسىل تاستار بولا بەرمەيدى. ونى تابۋ، ەش زاقىم كەلتىرمەي الىپ شىعۋ قىز-كەلىنشەكتەرگە ءتان زەرگەرلىك دالدىكتى قاجەت ەتەدى. جالپى بۇل بيزنەس بۇرىن امىرلىك ارابتارىنىڭ نەگىزگى تابىس كوزى بولعان. كەيىن مۇناي كەنىشتەرى تابىلعان سوڭ سۋ تۇبىنەن مارجان ءسۇزۋ ۇمىت قالدى.
ساميرا الگايش، شاردجا مۇراجايىنىڭ قىزمەتكەرى:
- بۇل - اتا-بابالارىمىزدان قالعان قۇندى مۇرا. ولاردىڭ سول كەزدەگى اۋىر ەڭبەگى مەن ءومىر سالتى ءبىزدى تاڭ قالدىرادى. قازىر ەلىمىزدە تابيعي ءىنجۋ ءوندىرىسى ازايعانىمەن، ءبىر بولىگىن ساقتاپ وتىرمىز. مۇنى كورگەن جاس ۇرپاق وتكەنىمىزدى قادىرلەيدى. تۋريستەر دە قىزىعىپ، اسىل تاستاردى قىمبات بولعانىنا قاراماستان ساتىپ الىپ جاتادى.
قازىر الەمدە ءىنجۋ- مارجان جاساندى جولمەن دە وندىرىلەدى. نارىقتا سان الۋان ءتۇرى بار. ءبىراق تابيعي تەڭىز ونىمىنە سۇرانىس ءالى دە جوعارى. ءتىپتى قىمبات اشەكەيلەرگە قاجەتتى شيكىزات ساناتىنا ەنگەن. وسىنى ەسكەرگەن امىرلىك اراعا جىلدار سالىپ بايىرعى كاسىبىنە ورالىپ، جاڭا قىرىنان جاڭعىرتۋعا كىرىستى. قولونەر شەبەرلەرى مەن سۇڭگۋىرلەردى قولداپ، زەرگەرلىك ءارى تۋريستىك سالانىڭ ءبىر بولشەگى رەتىندە دامىتۋعا ءمان بەرىپ جاتىر.
24.kz
