اقەدىل تويشان ۇلى: تازىنى دارىپتەۋ - ۇلتتىق ءداستۇردى جاڭعىرتۋ
استانا. قازاقپارات - بيىلدان باستاپ ەلىمىزدە 3-قىركۇيەك رەسمي تۇردە قازاقى تازى كۇنى رەتىندە اتالىپ وتەدى. بۇل تۋرالى ۇكىمەتتىڭ ءتيىستى قاۋلىسى 28-ساۋىردەن باستاپ كۇشىنە ەندى، دەپ حابارلايدى turkystan.kz.
قازاقى تازى - حالقىمىزدىڭ جەتى قازىناسىنىڭ ءبىرى. شاپشاڭدىعى، قىراعىلىعى جانە اڭشىلىق قابىلەتىمەن ەرەكشەلەنەتىن بۇل اسىل تۇقىمنىڭ قازاق حالقى ءۇشىن ورنى ەرەكشە.
بەلگىلى ەتنوگراف عالىم اقەدىل تويشان ۇلى قازاق حالقى ءيتتى تەك ءۇي كۇزەتىنە ەمەس، تىرشىلىكتىڭ اجىراماس سەرىگى ءارى اڭشىلىقتاعى سەنىمدى كومەكشى رەتىندە باعالاعانىن باسا ايتادى. سونىڭ ىشىندە توبەت - مال مەن قورانىڭ قورعاۋشىسى بولسا، تازى - ساياتشىلىقتا جۇيرىكتىگىمەن تانىلعان ەرەكشە تۇقىم. عاسىرلار بويى بۇل قوس تۇقىمنىڭ قاسيەتى مەن قىزمەتى ۇرپاقتان ۇرپاققا جالعاسىپ، ۇلتتىق مۇرامىزدىڭ ءبىر بولىگىنە اينالدى.
«قازاق حالقى ءيتتى ەكى ءتۇرلى باعىتتا وسىرەتىن بولعان. توبەت ءيتتى قوتانشىل، قوراشىل قىلىپ اسىراپ، وعان مال كۇزەتتىرگەن. ال تازىنى اڭ اۋلاۋعا، ساياتشىلىققا پايدالانعان. قازاق بۇل ەكى تۇقىمدى باپتاپ، ءوسىرىپ، مۇنىڭ ماڭىزىن ۇرپاقتان ۇرپاققا جەتكىزىپ كەلگەن. اتا-بابالارىمىز كوبىندە اڭشىلىقپەن، مالشىلىقپەن اينالىسقاندىقتان، ەجەلگى زاماننان ءيت ادامنىڭ دوسىنا اينالعانى بەلگىلى. سونىمەن قوسا، كومەكشىسىنە، جاردەمشىسىنە اينالعان. ايتالىق، توبەت يتتەر قويعا قاسقىر شاپسا، ۇرى تۇسسە، ونى جولاتپاي، جۋان، كەسەك دەنەسىمەن شانشىپ تارپىپ، ۇستاپ الاتىن بولعان. ال تازىنىڭ دەنەسى كەرىسىنشە كىشى بولسا دا، تۇمسىعى ءسۇيىر، قۇلاعى شاشاقتى كەلەدى. قارنى قابىسقان بولعانمەن، كەۋدەلى سيراقتارى ۇزىن، جۇگىرۋگە قولايلى تۇقىم. سوندىقتان تازىنى اڭعا سالعاندا ۇشقان قۇستاي جۇيىتكىپ، جەبەدەي اتىلىپ، اڭدى شەبەر ۇستايتىن بولعان. سول سەبەپتەن دە ونىڭ جۇيرىكتىگىنە كوپ ادام تاڭعالادى. ال توبەت يتتەر كەرىسىنشە، كەسەك دەنەسىمەن قاشقان اڭعا جەتپەي قالۋى مۇمكىن. ءبىراق توبەتتى دە اڭ اۋلاۋعا الىپ شىعاتىن بولعان. تازى قاسقىر سەكىلدى ءىرى جىرتقىشقا كۇشى جەتپەسە دە، قىلتاسىنان شاينايتىن بولعان. سول كەزدە توبەتتەر دە قۋىپ جەتىپ قاسقىردى القىمداپ ۇستاپ الاتىن بولعان. سوندىقتان اتالارىمىز تازى مەن توبەتتتى ەرتە كەزدەن وسىنداي ءتۇرلى ماقساتتا ءوسىرىپ كەلگەن»، - دەيدى عالىم.
قازاقى تازى - حالقىمىزدىڭ ءداستۇرى مەن مادەنيەتىنىڭ، سەرىلىك پەن ساياتشىلىق ونەرىنىڭ ايقىن كورىنىسى. بۇگىندە ۇلتتىق قۇندىلىقتىڭ ءبىر بولىگى سانالاتىن وسى اسىل تۇقىمدى ساقتاپ، دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ، ونىڭ تاريحي-مادەني ماڭىزىن زەرتتەۋ جۇمىستارى دا جاندانىپ كەلەدى. اقەدىل تويشان ۇلىنىڭ ايتۋىنشا، تازىنىڭ قايتا تۇلەپ، ۇلتتىق مۇرا رەتىندە جاڭعىرۋى - ەلدىڭ داستۇرىنە دەگەن قۇرمەتتىڭ ارتا تۇسكەنىنىڭ بەلگىسى.
«بۇگىندە ەلىمىزدە جويىلىپ بارا جاتقان تۇقىمىن قورعاپ قالۋ ءۇشىن ءتۇرلى ءىس-شارا اتقارىلىپ ءجۇر. ۇلتتىق سپورت رەتىندە دە قازاقى تازىعا ايرىقشا ءمان بەرىلىپ كەلە جاتىر. بۇل تۇقىمدى ءجىتى زەرتتەيتىن ءوزىنىڭ زەرتتەۋشىلەرى دە بار. ايتالىق، ەتنوگراف احمەت توقتاباي، تاتتىگۇل قارتايەۆا حانىم، باعاشار قوجاحمەتوۆ سەكىلدى ماماندار قازاقى تازىنى ەگجەي- تەگجەي زەرتتەپ ءجۇر.
تازىنىڭ قازاقتىڭ باعى، قادىر-قاسيەتى، اسىل مۇراسى ەكەنى تۋرالى جازعان جازۋشىلارىمىز دا از ەمەس. مىسالى، مۇحتار ماعاۋين «تازىنىڭ ءولىمى» دەگەن پوۆەسىندە سوۆەت وداعى كەزىندە تازىنىڭ ءولىمىن قازاقتىڭ ولىمىنە تەڭەپ، قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرى كۇيرەپ بارا جاتقانىنىڭ سيمۆولى رەتىندە استارلاپ جەتكىزگەن. سول شىعارما كەزىندە «قازاقتىڭ تازىسىمەن بىرگە باعى دا بىرگە جۇرگەن ەكەن عوي» دەپ كوپ وقىلعان- تىن.
سوندىقتان كەزىندە تازىنىڭ ءولىمىن استارلى سيمۆول رەتىندە جەتكىزسە، بۇگىن كەرىسىنشە، تازىنىڭ «تىرىلۋىنە» سەپ بولاتىن، ۇلتتىق جاڭعىرۋ قۇبىلىسى جۇزەگە اسىپ جاتىر. لايىم قۇتتى بولسىن!
ءوز باسىم بۇگىنگى كۇننىڭ ۇلتتىڭ ءقادىر- قاسيەتىن، ءوزىنىڭ سالتىن، ۇلى دالاداعى ەرەشكە سالتاناتتى، سەرىلىك، ساياتشىلىق ءداستۇرىن بۇگىن ءبىر وياتۋعا، ءوزىنىڭ ارعى مادەنيەتىمەن ءجىتى تانىسۋعا سەبەپ بولىپ تۇرعانىن قۇپتايمىن. راسىندا 3-قىركۇيەكتىڭ قازاقى تازى كۇنى رەتىندە بەكىتىلگەنىن قۇپ كورەمىن»، - دەيدى ول.
