الەمدەگى ۋران قورىنىڭ جارتىسىنان استامى ءۇش ەلدە شوعىرلانعان: قازاقستان قاي ورىندا؟

سونىمەن قاتار بۇل تىزىمدە قازاقستان دا بار.

ساراپشىلار باعالاۋىنشا، بەلگىلى ۋران رەسۋرستارىنىڭ تورتتەن بىرىنەن استامى ءدال وسى ەلدىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان.

2023-جىلعى مالىمەتتەرگە نەگىزدەلگەن رەيتينگتە ۋراننىڭ ەكونوميكالىق تۇرعىدان يگەرۋگە بولاتىن بارلانعان قورلارى ەسەپكە الىنعان. زەرتتەۋ بارىسىندا ءبىر كەلى ۋراندى ءوندىرۋ قۇنى 130 ا ق ش دوللارىنان اسپايتىن كەن ورىندارى قاراستىرىلدى.

قازىرگى تاڭدا الەمدەگى انىقتالعان ۋران رەسۋرستارىنىڭ جالپى كولەمى شامامەن 5,9 ميلليون توننانى قۇرايدى. ونىڭ جارتىسىنان استامى نەبارى ءۇش مەملەكەتتە - اۋستراليا، قازاقستان جانە كانادادا شوعىرلانعان.

اۋستراليا شامامەن 1,7 ميلليون توننا ۋران قورىمەن الەمدىك كوشباسشى سانالادى. بۇل بۇكىل الەمدىك رەسۋرستىڭ 28 پايىزىنا تەڭ. ەلدىڭ قور كولەمى رەيتينگتە ەكىنشى ورىندا تۇرعان قازاقستان كورسەتكىشىنەن ەكى ەسەدەن استام جوعارى.

دەگەنمەن مول قوردىڭ بولۋى ەلدىڭ ۋران وندىرۋدەن دە كوشباسشى ەكەنىن بىلدىرمەيدى. رەسۋرستار كولەمى بارلانعان جانە بولاشاقتا يگەرۋگە بولاتىن قورلاردى كورسەتسە، ناقتى ءوندىرىس كولەمىنە ينۆەستيتسيا، مەملەكەتتىك ساياسات، ليتسەنزيالاۋ جانە جاڭا جوبالاردى ىسكە قوسۋ سەكىلدى فاكتورلار اسەر ەتەدى.

سوندىقتان اۋسترالياداعى ۋران ونەركاسىبى الەۋەتى جوعارى بولعانىمەن، سالىستىرمالى تۇردە باياۋ دامىپ كەلەدى. بۇعان رەتتەۋشى تالاپتاردىڭ قاتاڭدىعى مەن جاڭا كەن ورىندارىن يگەرۋگە كەتەتىن ۇزاق ۋاقىت سەبەپ بولىپ وتىر.

الەمدىك رەيتينگتە قازاقستان ەكىنشى ورىنعا جايعاسقان. ەل اۋماعىندا شامامەن 813,9 مىڭ توننا ۋران قورى بار، بۇل الەمدىك رەسۋرستىڭ 14 پايىزىنا تەڭ. ءۇشىنشى ورىندا تۇرعان كانادادا 582 مىڭ توننا نەمەسە جاھاندىق قوردىڭ شامامەن 10 پايىزى شوعىرلانعان.

وسىلايشا اۋستراليا، قازاقستان جانە كانادا الەمدەگى انىقتالعان ۋران رەسۋرستارىنىڭ شامامەن 52 پايىزىن يەلەنىپ وتىر. سونىمەن قاتار قازاقستان مەن كانادا قور كولەمى بويىنشا عانا ەمەس، ۋران ءوندىرۋ سالاسىندا دا الەمدىك كوشباسشىلار قاتارىندا. ەكى مەملەكەت يادرولىق وتىن جەتكىزۋ تىزبەگىندە ماڭىزدى ءرول اتقارادى.

ۇزدىك ۇشتىكتەن بولەك، ايتارلىقتاي ۋران قورى افريكا، ازيا، ەۋروپا جانە امەريكا قۇرلىعىنداعى ءبىرقاتار ەلدە كەزدەسەدى. افريكادا ناميبيا مەن نيگەر ەرەكشە كوزگە تۇسسە، ەۋرازيادا رەسەي، قىتاي، ۋكراينا جانە وزبەكستان ءىرى رەسۋرس بازاسىنا يە. ال امەريكا قۇرلىعىندا برازيليا، ارگەنتينا، پەرۋ جانە ا ق ش- تا ەلەۋلى قورلار بار.

ساراپشىلار پىكىرىنشە، ۋران رەسۋرستارىنىڭ ءارتۇرلى ايماقتارعا تارالۋى الەمدىك يادرولىق وتىن نارىعىنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتىپ، جەتكىزۋ كوزدەرىن ءارتاراپتاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

بۇگىندە كوپتەگەن مەملەكەت كومىرتەگى شىعارىندىلارىن ازايتىپ، ەنەرگيا قاۋىپسىزدىگىن كۇشەيتۋ ماقساتىندا اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋعا باسىمدىق بەرىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى ۋراننىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدى.

سوڭعى ون جىلدا جۇرگىزىلگەن گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە الەمدەگى انىقتالعان ۋران قورى 25 پايىزدان استام ۇلعايعان. بۇل الداعى جىلدارى اتوم ەنەرگەتيكاسىنىڭ دامۋىنا قاجەتتى شيكىزات بازاسىن كەڭەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

ەلەكتر ەنەرگياسىنا سۇرانىستىڭ ءوسۋى جانە قازبا وتىنعا تاۋەلدىلىكتى ازايتۋعا دەگەن ۇمتىلىس جاعدايىندا ۋران XXI عاسىرداعى ەڭ ماڭىزدى ستراتەگيالىق رەسۋرستاردىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرمەك.