الەم كارتاسى وزگەرەتىن بولدى

ماسەلەن، بۇعان دەيىنگى كارتالاردا افريكا مەن گرەنلانديانىڭ كولەمى شامالاس بولىپ كورىنەدى، ال شىن مانىندە افريكا ودان 14 ەسە ۇلكەن. قاراردى 164 مەملەكەت قولداپ داۋىس بەردى، ولاردىڭ قاتارىندا قازاقستان دا بار. ال 6 ەل قالىس قالسا، ا ق ش قارسى داۋىس بەرگەن جالعىز مەملەكەت بولدى.

دەگەنمەن، بۇل ماسەلە بۇگىن عانا كوتەرىلىپ وتىرعان جوق. مەركاتور كارتاسىندا ەلدەر مەن قۇرلىقتاردىڭ كولەمى بىردەي دالدىكپەن بەرىلمەيتىنى كارتوگرافيادا بۇرىننان ايتىلىپ كەلەدى. ونىڭ ۇستىنە بۇل كارتانىڭ جاسالعانىنا 450 جىلدان استى.

Kazinform ءتىلشىسى الەم كارتاسىنا قاتىستى بۇل ماسەلەنىڭ نەدەن تۋىنداعانىن جانە ونىڭ نەگە ءدال قازىر ب ۇ ۇ دەڭگەيىنە شىققانىن زەردەلەپ كوردى.

مەركاتور - تەڭىزشىلەرگە ارنالعان كارتا

بىزگە تانىس الەم كارتاسىنىڭ قالاي پايدا بولعانىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن XVI عاسىرعا ورالۋ كەرەك. فلاماند كارتوگرافى گەرارد مەركاتور ءوزىنىڭ ايگىلى كارتاسىن 1569 -جىلى جاساعان. ول ەڭ الدىمەن تەڭىزدە باعىت انىقتاۋعا ارنالعان ەدى. مەركاتور قولدانعان ءتاسىل تەڭىزشىلەرگە كارتاداعى ءتۇزۋ سىزىق ارقىلى قاجەتتى باعىتتى بەلگىلەۋگە مۇمكىندىك بەرگەن.

مۇنىڭ سەبەبى جەردىڭ شار ءتارىزدى بولۋىمەن بايلانىستى. ماماندار شاردىڭ بەتىن جازىق قاعازعا ەش وزگەرىسسىز ءتۇسىرۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن ايتادى. ماسەلەن، ولار مۇنى اپەلسيننىڭ قابىعىمەن سالىستىرادى. جەمىستىڭ سىرتىن ارشىپ الىپ، ونى سوزباي نەمەسە جىرتپاي ۇستەل ۇستىنە تەپ- تەگىس ەتىپ جايۋ مۇمكىن ەمەس. جەردىڭ بەتىن جازىق كارتاعا تۇسىرگەندە دە وسىنداي ماسەلە تۋىندايدى.

كارتوگرافيا ماماندارىنىڭ تۇسىندىرۋىنشە، وسى سەبەپتى جازىق كارتا جاساعاندا بەلگىلى ءبىر ەرەكشەلىكتەردىڭ ءبىرىن ساقتاۋعا باسىمدىق بەرىلەدى. مىسالى، ءبىر ءتاسىل اۋماقتاردىڭ كولەمىن ءوزارا دۇرىس سالىستىرۋعا مۇمكىندىك بەرسە، ەكىنشىسى باعىت پەن ءپىشىندى جاقسىراق ساقتايدى.

مامانداردىڭ تۇسىندىرۋىنشە، مەركاتور كارتاسىندا ەكۆاتوردان الىستاعان سايىن اۋماقتار شىن كولەمىنەن ۇلكەنىرەك بولىپ كورىنەدى. سوندىقتان سولتۇستىكتە ورنالاسقان گرەنلانديا، كانادا مەن رەسەي كارتادا كولەمىنەن الدەقايدا ءىرى كورىنسە، ەكۆاتورعا جاقىن جاتقان افريكادا مۇنداي ايىرماشىلىق ازىراق بايقالادى.

مۇنى افريكا مەن گرەنلانديانى سالىستىرعاندا انىق بايقاي الامىز. بىزگە تانىس كارتادا ولاردىڭ كولەمى ءبىر-بىرىنە شامالاس بولىپ كورىنەدى. ال افريكانىڭ ناقتى اۋماعى شامامەن 30,4 ميلليون شارشى شاقىرىم بولسا، گرەنلانديانىڭ اۋماعى 2,2 ميلليون شارشى شاقىرىمعا جۋىقتايدى. دەمەك، افريكا گرەنلانديادان شامامەن 14 ەسە ۇلكەن.

افريكانىڭ اۋماعىنا ا ق ش، قىتاي، ءۇندىستان، جاپونيا، مەكسيكا جانە ەۋروپانىڭ ەداۋىر بولىگىن سىيدىرىپ جىبەرۋگە بولادى. الايدا بىزگە تانىس كارتاعا قاراپ، افريكانىڭ شىن مانىندە قانشالىقتى ۇلكەن ەكەنىن اڭعارۋ قيىن.

ماماندار مۇنى مەركاتور ءتاسىلىنىڭ باستاپقى ماقساتىمەن بايلانىستىرادى. Esri مالىمەتىنشە، بۇل پروەكسيا تەڭىز ناۆيگاتسياسىندا باعىتتى كورسەتۋ ءۇشىن جاسالعان جانە وسى مىندەتتى ورىنداۋعا قولايلى. ال بۇكىل الەمدەگى ەلدەر مەن قۇرلىقتاردىڭ اۋماعىن ءوزارا سالىستىرعاندا ونىڭ ەرەكشەلىكتەرى ايقىن بايقالادى.

كەيىن مەركاتور كارتاسى تەڭىز ناۆيگاتسياسىمەن عانا شەكتەلمەي، كەڭ قولدانىسقا ەندى. ونىڭ نەگىزىندەگى كارتالار وقۋلىقتاردا، اتلاستاردا، قابىرعا كارتالارىندا جانە باسقا دا سالالاردا پايدالانىلدى.

سيفرلىق كارتوگرافيادا دا مەركاتورعا نەگىزدەلگەن Web Mercator دەپ اتالاتىن نۇسقا كەڭ تارادى. ماماندار مۇنى ونىڭ ينتەرنەت كارتالارىن ەكراندا كورسەتۋگە جانە ءارتۇرلى ماسشتابتا پايدالانۋعا ىڭعايلى بولۋىمەن تۇسىندىرەدى. سوندىقتان XVI عاسىردا پايدا بولعان كارتوگرافيالىق ءتاسىلدىڭ ءبىر نۇسقاسى بۇگىنگى ونلاين كارتالاردا دا قولدانىلىپ وتىر.

نەگە ءدال قازىر وزگەرتۋ ۇسىنىلىپ وتىر

مەركاتور كارتاسىنداعى اۋماقتاردىڭ كولەمىنە قاتىستى ايىرماشىلىق كارتوگرافيادا بۇرىننان تالقىلانىپ كەلەدى. وعان بالاما كارتالار دا ءار كەزەڭدە ۇسىنىلعان.

سولاردىڭ ءبىرى - 2018 -جىلى جاسالعان Equal Earth كارتاسى. ونىڭ ەرەكشەلىگى - ەلدەر مەن قۇرلىقتاردىڭ اۋماعىن ءوزارا سالىستىرعاندا ولاردىڭ كولەمدەرىنىڭ اراقاتىناسىن ساقتاپ كورسەتۋى. ماسەلەن، افريكا گرەنلانديادان شامامەن 14 ەسە ۇلكەن بولسا، Equal Earth كارتاسىندا دا وسى ايىرماشىلىق انىق كورىنەدى.

الايدا Equal Earth پايدا بولعاننان كەيىن دە مەركاتور كارتاسى قولدانىستان شىققان جوق. بۇل ماسەلە كەيىنگى جىلدارى افريكا ەلدەرىنىڭ باستاماسىمەن حالىقارالىق دەڭگەيدە جيىرەك كوتەرىلە باستادى.

سونىڭ ءبىرى - Correct the Map, ياعني «كارتانى تۇزەتەيىك» باستاماسى. ونى قولداۋشىلار اۋماقتاردىڭ كولەمىن سالىستىرۋ ماڭىزدى بولاتىن مەكتەپ وقۋلىقتارىندا، اتلاستاردا جانە باسقا دا سالالاردا Equal Earth سياقتى كارتالاردى كەڭىرەك قولدانۋدى ۇسىنادى.

سونىڭ ءبىرى — Africa No Filter جانە Speak Up Africa ۇيىمدارى باستاعان Correct the Map, ياعني «كارتانى تۇزەتەيىك» ناۋقانى. ونىڭ وكىلدەرى مەركاتور كارتاسىنىڭ ورنىنا ەلدەر مەن قۇرلىقتاردىڭ اۋماعىن ءوزارا دالىرەك سالىستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن Equal Earth كارتاسىن كەڭىرەك قولدانۋدى ۇسىنىپ كەلەدى.

باستاما ەڭ الدىمەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا نازار اۋدارادى. ناۋقان وكىلدەرى Equal Earth كارتاسىن مەكتەپ باعدارلامالارىنا ەنگىزۋدى، وقۋلىقتار مەن وقۋ ماتەريالدارىنداعى الەم كارتالارىن جاڭارتۋدى ۇسىنادى. سونىمەن قاتار مۇنداي كارتالاردى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا، حالىقارالىق ۇيىمداردا جانە باسقا مەكەمەلەردە دە قولدانۋعا شاقىرادى.

Correct the Map وكىلدەرى مۇنى تەك كارتوگرافيالىق دالدىك ماسەلەسى دەپ قاراستىرمايدى. ولاردىڭ پىكىرىنشە، ادامنىڭ الەم تۋرالى العاشقى تۇسىنىكتەرىنىڭ ءبىرى مەكتەپتە كورگەن كارتاسى ارقىلى قالىپتاسادى. سوندىقتان افريكانىڭ كارتادا ناقتى اۋماعىنان كىشى بولىپ كورىنۋى قۇرلىقتىڭ كولەمى مەن الەمدەگى ورنى تۋرالى تۇسىنىككە دە ىقپال ەتۋى مۇمكىن.

2026 -جىلعى اقپاندا افريكا وداعى دا بۇل باستامانى رەسمي تۇردە قولدادى. ۇيىمنىڭ شەشىمىندە مەركاتور كارتاسى افريكا قۇرلىعىنىڭ ناقتى كولەمىن دۇرىس كورسەتپەيتىنى ايتىلىپ، وعان مۇشە مەملەكەتتەرگە Equal Earth كارتاسىن ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا قولدانۋ ۇسىنىلدى.

كەيىن باتىس افريكاداعى توگو مەملەكەتى افريكا ەلدەرىنىڭ اتىنان باستامانى ب ۇ ۇ دەڭگەيىنە شىعاردى. افريكا وداعىنىڭ مالىمەتىنشە، توگو بۇل ماسەلەنى ب ۇ ۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ قاراۋىنا ۇسىنۋعا باستاماشى بولعان.

باستامانى قولداۋشىلار بۇل ماسەلەنى تەك گەوگرافيامەن بايلانىستىرمايدى. افريكا وداعى كوميسسياسى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى سەلما ماليكا حادداديدىڭ ايتۋىنشا، افريكانىڭ كارتادا ناقتى اۋماعىنان كىشى بولىپ كورىنۋى ادامداردىڭ قۇرلىق تۋرالى تۇسىنىگىنە دە اسەر ەتەدى. ونىڭ پىكىرىنشە، مۇنىڭ ىقپالى ءبىلىم بەرۋ مەن مەديادان باستاپ، ساياسي شەشىمدەرگە دەيىن بايقالۋى مۇمكىن.

مۇنداي ۇستانىم افريكا وداعىنىڭ رەسمي قۇجاتتارىندا دا كورىنىس تاپقان. ۇيىم وسىعان بايلانىستى ەلدەر مەن قۇرلىقتاردىڭ ناقتى اۋماعىن دالىرەك كورسەتەتىن Equal Earth كارتاسىن كەڭىنەن قولدانۋدى ۇسىنىپ وتىر.

افريكا وداعى كوميسسياسىنىڭ ءتوراعاسى ماحمۋد ءالي يۋسۋف تا ب ۇ ۇ قارارى قابىلدانعاننان كەيىن وسى ماسەلەگە قاتىستى پىكىر ءبىلدىردى. ونىڭ ايتۋىنشا، XVI عاسىردا تەڭىزدە باعىت انىقتاۋ ءۇشىن جاسالعان مەركاتور كارتاسى الەم ايماقتارىنىڭ كولەمىن ءوزارا ءدال سالىستىرۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى. ول دا حالىقارالىق ۇيىمداردى، ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىن، باسپالار مەن سيفرلىق پلاتفورمالاردى ەلدەر مەن قۇرلىقتاردىڭ اۋماعىن دالىرەك كورسەتەتىن كارتالاردى كەڭىنەن قولدانۋعا شاقىردى.

4- قىركۇيەكتە بۇل باستاما ب ۇ ۇ باس اسسامبلەياسىندا داۋىسقا سالىندى. قاراردى 164 مەملەكەت قولداپ، التى مەملەكەت قالىس قالدى. ا ق ش قارسى داۋىس بەرگەن جالعىز ەل بولعانىن جوعارىدا اتاپ وتتىك. Reuters مالىمەتىنشە، ۆاشينگتون باستامانىڭ يدەولوگيالىق سيپاتىنا قاتىستى سىن ايتىپ، ب ۇ ۇ نازارىن باسقا ماسەلەلەرگە اۋدارۋى كەرەك دەگەن ۇستانىم بىلدىرگەن.

وسىلايشا، بۇعان دەيىن نەگىزىنەن كارتوگرافيا اياسىندا تالقىلانىپ كەلگەن ماسەلە سوڭعى جىلدارى افريكا مەملەكەتتەرى مەن افريكا وداعىنىڭ باستاماسىمەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ كۇن تارتىبىنە شىعىپ وتىر.

الەم كارتاسى وزگەرۋى مۇمكىن بە

ب ۇ ۇ قارارى قابىلدانعانىمەن، بۇل الەم ەلدەرى بىردەن جاڭا كارتاعا كوشەدى دەگەندى بىلدىرمەيدى. قاراردىڭ مىندەتتى زاڭدىق كۇشى جوق. قۇجاتتا مەركاتور كارتاسىنا تىيىم سالۋ نەمەسە بارلىق مەملەكەتكە Equal Earth كارتاسىن مىندەتتى تۇردە قولدانۋ تالابى دا جوق.

ب ۇ ۇ قۇجاتىندا جەر اۋماعىن سالىستىرۋ ماڭىزدى بولعان جاعدايدا Equal Earth سەكىلدى اۋماقتاردىڭ اراقاتىناسىن دالىرەك كورسەتەتىن كارتالاردى كەڭىنەن قولدانۋ ۇسىنىلادى. ال مەركاتور كارتاسى تەڭىز جانە اۋە ناۆيگاتسياسى سياقتى باعىتتى ءدال كورسەتۋ قاجەت سالالاردا قولدانىلا بەرەدى.

باستامانى ب ۇ ۇ دەڭگەيىنە شىعارعان توگو بۇل جۇمىستى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنان باستاۋدى جوسپارلاپ وتىر. Reuters مالىمەتىنشە، ەل بيلىگى مەكتەپتەردەگى گەوگرافيا ماتەريالدارى مەن كارتالاردى جاڭارتۋدى كوزدەيدى. سونداي-اق باستاما اياسىندا باسقا مەملەكەتتەرمەن، حالىقارالىق ۇيىمدارمەن، ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىمەن جانە تەحنولوگيالىق كومپانيالارمەن جۇمىس جۇرگىزۋ جوسپارلانعان.

ماماندار Equal Earth كارتاسىنىڭ دا وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى بار ەكەنىن ايتادى. كارتوگرافتاردىڭ تۇسىندىرۋىنشە، Equal Earth اۋماقتاردىڭ كولەمدەرىنىڭ اراقاتىناسىن ساقتاۋعا باسىمدىق بەرسە، باسقا كورسەتكىشتەردە ايىرماشىلىق بولۋى مۇمكىن. وسىعان بايلانىستى ءارتۇرلى كارتالار قولدانىلاتىن ماقساتىنا قاراي تاڭدالادى. ماسەلەن، مەركاتور كارتاسىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى ناۆيگاتسياعا قولايلى بولسا، Equal Earth ەلدەر مەن قۇرلىقتاردىڭ اۋماعىن ءوزارا سالىستىرۋ قاجەت بولعان جاعدايدا پايدالانۋعا ارنالعان.

ازىرگە ب ۇ ۇ قارارى ۇسىنىم سيپاتىندا قالىپ وتىر. ال ونى ءىس جۇزىندە قالاي قولدانۋ ءار ەلدىڭ، ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى مەن كارتوگرافيالىق پلاتفورمالاردىڭ شەشىمىنە بايلانىستى. باستامانى كوتەرگەن تاراپتار ەندىگى جۇمىستى وسى ۇيىمدارمەن جالعاستىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. سوندىقتان الداعى ۋاقىتتا وزگەرىس ەڭ الدىمەن مەكتەپ وقۋلىقتارى، اتلاستار مەن سيفرلىق كارتالاردا بايقالۋى مۇمكىن.

اۆتورلار

نازەركە سۇيىندىك