ادامنىڭ الامويىن الىبى قوبداقارا بالۋان

ءتاجي (قوبداقارا) بالۋان توكە ۇلى - 220 س م بويى بار، ەتىگىنىڭ تابانى 3 قارىس كەلگەن الىپ. 1881 -جىلى سول كەزدەگى سارىسۇمبە، قازىرگى التاي قالاسىنىڭ شەمىرشەك اۋىلىندا تۋعان.

балуан
Фото: Мүбарак Қизатұлы

وسىنداي الىپ بولعاندىقتان دا، ءبىر قويدىڭ ەتىن جالعىز ءوزى جەپ، ءبىر استاۋ ايراندى دەم الماي ىشكەن.

سارىسۇمبەدەن قوبدا قالاسىنا كىرە تارتقان ساۋدا كەرۋەندەرىنىڭ قورعاۋشىسى بولىپ، قاپ-قارا بولىپ توتىعىپ كەتكەندىكتەن قوبداقارا اتانىپ كەتكەن.

ءىرى، الىپ ادامداردىڭ كوبى سوزگە ولاق كەلەتىن ەدى. ءتاجي كەرىسىنشە شەشەن، ءسوز تاپقىش ادام بولعان. داۋ-شارلارعا ءتۇسىپ «قارا بي» اتانعان. زاڭگى، زالىڭداردىڭ كەدەي اۋىلدان سالىق جيناۋىنا قارسى تۇرىپ، كۇشىمەن دە، تىلىمەن دە جولىن كەسىپ، مال الدىرماعان. قازاق، قىتاي، ۇيعىر وكىلدەرىن ۇيىمداستىرىپ، شەمىرشەك توعانىن الدىرىپ، كوكشىمدا تىڭ جەر اشتىرادى. ونىڭ ءوز قولىمەن ەككەن توپ اعاشى جالعىزتەرەك اتانعان.

شاقاباي شۇبار قاجىنىڭ ءۇي اعاش ارتاتىن اتانى باتپاققا باتىپ قالعاندا، ءتاجي جاعالاسىپ تۇرعان بارلىق جىگىتتى كەيىن شەگىندىرىپ، ەكى قازان تاستى كوتەرىپ اكەلىپ تابانىنىڭ استىنا قويىپ، قومدىعىنان باتپاقتا جاتقان تۇيەنىڭ ەكى وركەشىنەن ۇستاپ، ىرعاپ-ىرعاپ جۇلىپ العان ەكەن. سوندا ءتاجي قازان تاسپەن بىرگە تىزەسىنەن باتپاققا كىرىپ كەتكەن. شۇبار قاجى رازى بولىپ، ونى اۋىلىنا دامگە شاقىرعاندا مۇقىم بالا قورقىپ تىعىلىپ قالعان.

ۇيگە كىرەردە بىلعانعان كەبىسىن ەسىك الدىندا شەشىپ، تۇستەنىپ اسىن جەپ قايتا شىققان سوڭ كيەيىن دەسە، كەبىسىنەن قاڭقىلداعان دىبىس شىعىپ، قاراسا ىشىنە دارداي كۇشىك كىرىپ العان. كەبىسى جارىم قۇلاشقا تاياۋ ەكەن الىپتىڭ.

ءبىر جىلى قىستا شەمىرشەكتەن بالباعايعا بارا جاتىپ كەبىسى جىرتىلىپ، جىرتىق كەبىسىن قولىنا الىپ كيىز بايپاقپەن تارتىپ، ودان كوش كەيىن كەلە جاتقان ەكى جۇرگىنشى قاردىڭ ۇستىنە باسىلعان 3 قارىس كەلگەن الىپ ءىزدى كورىپ كىسىكيىكتىڭ (قار ادامىنىڭ) ءىزى دەپ توپشىلاپ، ءوز شارۋالارىن ۇمىتىپ، قىزىقتاپ ءىز قۋالايدى. ءىز قۋانباي قاجىنىڭ ۇيىنە كىرىپ توقتايدى. ەكەۋى اتتان ءتۇسىپ ءتاجيدىڭ اياعىنا قاراپ تاڭعالىسقان.

شەمىرشەك وزەنىنە سەل ءجۇرىپ، قالىڭ سالىندى اعاش اعىپ كەلىپ جاتقان كەزدە، ءتاجي وزەنگە ءتۇسىپ، اققان دوڭبەكتىڭ باسىنان ۇستاپ، وعان وراتىلعان وتىندى قوسىپ جاعاعا لاقتىرىپ تاستايدى. سوندا ونىڭ ءبىر لاقتىرعان وتىنىن اۋىلى ءبىر قىس جاعىپ شىعادى.

ءتاجي بالۋان 40 جاسىندا جادىكتىڭ مالىك رۋى بايان تارماعىنان شىققان قىزعا ۇيلەنەدى. سوندا جەزدەسىنىپ جابىلعان 8 جىگىتتى كوگەنگە ماتاپ قويا قويعان.

قوبداعا جورتۋىلعا بارىپ، قياداعى قورىمدا اركى ءىشىپ دۋىلداسىپ وتىرعان قالماق جىلقىشىلارىنىڭ تايلارىن بىلدىرمەي، ءبىر-بىردەن كوتەرىپ قورىمنان ءتۇسىرىپ الىپ كەتكەن.

1942 -جىلى دۇنيەدەن قايتتى.

ءتاجي (قوبداقارا) بالۋاننىڭ اۋلەتتىك شەجىرەسى:

قاراقاس — سىيدالى — ناركەس — جانتەلى — نازار بي — تۇگەلباي بي — جادىك بي — كولباي — باعىل — كامەن — توكە — ءتاجي (قوبداقارا).

باياحمەت جۇماباي ۇلى

پاراحات قالىكەي ۇلى