پرەزيدەنتتىڭ 2021-جىلى جۇزەگە اسقان ەكونوميكالىق باستامالارى

2021-جىلى جۇزەگە اسقان ەكونوميكالىق باستامالار تۋرالى قازاقپارات ساراپشىسىنىڭ ماتەريالىنان وقي الاسىزدار.

پاندەميادان كەيىنگى ەكونوميكالىق دامۋ جالپى ەلىمىزدەگى ەكونوميكالىق جاعداي ەكونوميكالىق ءوسىم، ناقتىراق ايتساق ىشكى ءونىم دەگەن كورسەتكىشپەن ولشەنەدى.

قازاقستانداعى جالپى ىشكى ءونىم تاۋەلسىزدىك العالى نولدەن تومەن بولىپ كورگەن ەمەس.

2008-جىلى بۇكىل الەمدە ورىن العان ەكونوميكالىق داعدارىس كەزىندە دە ءبىزدىڭ مەملەكەتتەگى جالپى ىشكى ءونىمى بار بولعانى 1,2 پايىزعا دەيىن عانا تومەندەگەن. الايدا، پاندەميا سالدارىنان ج ءى ءو 2,6 پايىزعا قۇلدىرادى. ال بيىل 11 ايدىڭ قورتىندىسىندا ەل ەكونوميكاسىنىڭ ءوسۋ قارقىنى 3,8 پايىزعا دەيىن جەدەلدەدى. ناقتى سەكتوردىڭ تۇراقتى ءوسۋى جالعاسۋدا. ماسەلەن، وڭدەۋ ونەركاسىبى ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 5,2 پايىزعا ءوستى. ءوسىم ماشينا جاساۋدا 18,5 پايىزعا، ونىڭ ىشىندە اۆتوموبيل جاساۋدا 21,3 پايىزعا، لوكوموتيۆتەر مەن ۆاگوندار وندىرىسىندە 56,7 پايىزعا، قۇرىلىس ماتەريالدارىن وندىرۋدە 9,2 پايىزعا، فارماتسيەۆتيكادا 27,9 پايىزعا، پلاستماسسا بۇيىمدارىن وندىرۋدە 41,4 پايىزعا بايقالادى.

قاسىم-جومارت توقايەۆ ەكونوميكانىڭ ساپالى ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋ جانە حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ بويىنشا ناقتى مىندەتتەر قويدى.

2021-جىلدىڭ قاڭتار-قاراشا ايلارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا الماتى، جامبىل، ماڭعىستاۋ، پاۆلودار، شىعىس قازاقستان وبلىستارى، نۇر-سۇلتان جانە شىمكەنت قالالارى بارلىق 7 نەگىزگى ماكروكورسەتكىش بويىنشا، اقمولا، اقتوبە، اتىراۋ، قاراعاندى، قوستاناي، قىزىلوردا، سولتۇستىك قازاقستان، تۇركىستان وبلىستارى جانە الماتى قالاسى 6 كورسەتكىش بويىنشا، باتىس قازاقستان وبلىسى 5 كورسەتكىش بويىنشا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ ءوسىمىن قامتاماسىز ەتتى.

مەملەكەت باسشىسى ەكونوميكالىق ساياساتىمىزدى ايقىنداپ، مەملەكەتتىك باستامالاردى رەتتەۋ ءۇشىن 2025-جىلعا دەيىنگى دامۋدىڭ ۇلتتىق جوسپارىن جانە مەملەكەتتىك جوسپارلاۋدىڭ جاڭا جۇيەسىن قابىلدادى. سونداي-اق، ۇلتتىق جوبالار تىزبەسىن بەكىتتى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ «حالىق بىرلىگى جانە جۇيەلى رەفورمالار - ەل وركەندەۋىنىڭ بەرىك نەگىزى» اتتى حالىققا جولداۋىندا بەرگەن تاپسىرماسى بويىنشا قازاقستاندا «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ 2022-جىلعا دەيىن ۇزارتىلدى.

جولداۋ بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى پاندەميا كەزىندە ازاماتتارعا اۋقىمدى كومەك كورسەتىلگەنى تۋرالى ايتىپ ءوتتى. سونداي-اق، 70 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلىپ، وندىرىلگەن ءونىم مەن قىزمەتتىڭ قۇنى 3,5 تريلليون تەڭگەنى قۇراعان. سونداي-اق، 66 مىڭ جوباعا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتىلگەن.

ايتا كەتەيىك، «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» 2019-جىلدان باستاپ جۇزەگە اسىرىلۋدا جانە ول كرەديت بويىنشا پروتسەنتتىك مولشەرلەمەنىڭ ءبىر بولىگىن سۋبسيديالاۋدى جانە كرەديتتەرگە كەپىلدىك بەرۋدى قاراستىرادى. سوڭعى قارىز الۋشى ءۇشىن مولشەرلەمە 6 پايىزعا دەيىن تومەندەتىلدى. كرەديتتەۋ مەرزىمى 10 جىلدان اسپايدى. كرەديت سوماسىنا شەكتەۋ جوق.

«ب ج ك-2025» باعدارلاماسىمەن 2020-جىلدان باستاپ سالالىق شەكتەۋسىز جىلدىق 6 پايىز مولشەرلەمەمەن 5 جىل مەرزىمگە، كرەديت سوماسى 7 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن جەڭىلدەتىلگەن كرەديت بەرىلەدى.

«ب ج ك-2025» - ءتى قولداۋدىڭ نەگىزگى قارجى قۇرالدارىنا پروتسەنتتىك مولشەرلەمەنى سۋبسيديالاۋ جانە كاسىپكەرلەردىڭ كرەديتتەرىنە كەپىلدىك بەرۋ، مەملەكەتتىك گرانتتار بەرۋ، سونداي-اق بيزنەس جوبالارىنا جەتىسپەيتىن ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدى جەتكىزۋ كىرەدى.

كاسىپكەرلەردى قارجىسىز قولداۋمەن بيزنەستى جۇرگىزۋدى وقىتۋ جانە بولاشاق جانە ءىسىن جاڭا باستاعان كاسىپكەرلەردى كونسۋلتاتسيالىق سۇيەمەلدەۋ بويىنشا جوبالار كەشەنى كوزدەلگەن.

«ونەركاسىپتىك ساياسات تۋرالى» زاڭ قابىلداندى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆ وتكەن جىلى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋدىڭ قاعيداتتارىن، ماقساتتارى مەن مىندەتتەرىن بەلگىلەيتىن «ونەركاسىپتىك ساياسات تۋرالى» زاڭ ازىرلەۋدى ۇكىمەتكە تاپسىرعان بولاتىن.

2021-جىلدىڭ 27- جەلتوقسانىندا مەملەكەت باسشىسى «ونەركاسىپتىك ساياسات تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا قول قويدى. زاڭنىڭ ماقساتى باسەكەگە قابىلەتتى، جوعارى تەحنولوگيالىق، ەكسپورتقا باعدارلانعان ءونىم ءوندىرىسىن ۇلعايتۋ جانە دامۋدىڭ شيكىزاتتىق مودەلىنەن اۋىتقۋ جولىمەن وڭدەۋشى ونەركاسىپتىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى.

ەڭ الدىمەن شيكىزات ءوندىرۋشى، قايتا وڭدەۋشى جانە سالالىق مەملەكەتتىك ورگان اراسىندا ونەركاسىپتى وتاندىق شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ءۇشجاقتى كەلىسىمدەرگە قول قويىلادى. كەلىسىم شيكىزاتتى جەتكىزۋ كولەمىن، تولىق قايتا وڭدەۋ بويىنشا مىندەتتەمەلەردى جانە ەڭ باستىسى ەرەكشە باسەكەلى باعا بەلگىلەۋدى كوزدەيدى. تۇتاستاي العاندا، زاڭ ەل ىشىندەگى جانە الەمدىك ەكونوميكاداعى اعىمداعى جاعدايعا، ونەركاسىپتىك كاسىپورىنداردىڭ تالاپتارى مەن سۇراۋ سالۋلارىنا جاۋاپ بەرەدى جانە ەل باسشىلىعىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ازىرلەندى.

شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ شارالارى جۇرگىزىلۋدە ەلىمىزدە ۇلتتىق بانكتىڭ اينالىم كاپيتالىن تولىقتىرۋعا جەڭىلدىكپەن كرەديت بەرۋ باعدارلامالارى، سونداي-اق، «بيزنەستىڭ جول كارتاسى 2025»، «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى»، «ەڭبەك» جانە «جۇمىسپەن قامتۋ جول كارتاسى» باعدارلامالارى شەڭبەرىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى جەڭىلدىكپەن كرەديتتەۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.

كرەديتتەر بويىنشا جىلدىق مولشەرلەمە 6 پايىزدى قۇرايدى. سونىمەن قاتار، اينالىم كاپيتالىن تولىقتىرۋدى قارجىلاندىرۋ ەداۋىر كەڭەيتىلىپ، كرەديتتەر سوماسى ۇلعايتىلعان. ميكرو جانە شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە قولجەتىمدى ميكروكرەديت بەرۋ ىسكە قوسىلعان.

سونىمەن قاتار، ەكونوميكانىڭ زارداپ شەككەن سەكتورلارىنداعى كاسىپكەرلەردى قولداۋ ءۇشىن شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك كرەديتتەرىن قايتا قارجىلاندىرۋ جۇزەگە اسىرىلۋدا. ەكونوميكالىق قىزمەت تۇرلەرىنىڭ تىزبەسى كەڭەيتىلىپ، سۋبسيديالاۋ مەرزىمى 3 ايعا ۇزارتىلعان. وسى ءىس-شاراعا بيۋدجەتتەن 18,4 ميلليارد تەڭگە بولىنگەن. شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى سالىقتان بوساتىلدى.

قازاقستانداعى 1,2 ميلليون شوب سۋبەكتىلەرى 2020-جىلدىڭ 1- قاڭتارىنان باستاپ 2023-جىلدىڭ 1- قاڭتارىنا دەيىن سالىق تولەمەيدى. الدىن الا ەسەپ بويىنشا ءۇش جىلدا كاسىپكەرلەر 380 ميلليارد تەڭگەدەن اسا قاراجاتتى ۇنەمدەيدى ەكەن.

سونداي-اق شوب سۋبەكتىلەرىن تەكسەرۋگە موراتوري جاريالاندى. ۇكىمەت 700 مىڭنان اسا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە سالىق اۋىرتپالىعىن ازايتىپ، ناتيجەسىندە داعدارىستا 1 تريلليون تەڭگە ۇنەمدەلدى. پرەزيدەنتتىڭ پارمەنىمەن قۇرىلعان توتەنشە جاعداي جونىندەگى كوميسسيا 500 گە جۋىق مەملەكەتتىك ماڭىزى بار شەشىم قابىلدادى.

جالپى العاندا، قازاقستان ىندەتپەن كۇرەسۋگە جانە داعدارىسقا قارسى ءىس-شارالارعا شامامەن 6 تريلليون تەڭگە (13 ميلليارد ا ق ش دوللارىن) جۇمسادى. الەمدەگى الپاۋىت ەلدەردىڭ باسشىلارى قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ بۇل ساياساتىنا جوعارى باعا بەردى.

اۆتورى: ۆەنەرا جولامان قىزى